خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
کم شدن یا از بین رفتن حس چشایی میتواند تجربه غذا خوردن را کاملاً تغییر دهد و حتی روی اشتها، کیفیت زندگی و سلامت عمومی هم تأثیر بگذارد. این مشکل معمولاً بعد از سرماخوردگی، کرونا، آلرژی، مصرف بعضی داروها یا افزایش سن دیده میشود. خوشبختانه در بسیاری از موارد، با شناسایی علت اصلی و رعایت چند راهکار ساده میتوان به تقویت حس چشایی و بازگشت تدریجی آن کمک کرد.
در این مقاله مهمترین راه های تقویت حس چشایی را بررسی میکنیم؛ از اصلاح تغذیه و مصرف برخی ویتامینها گرفته تا تمرین بویایی و زمان مناسب مراجعه به پزشک. اگر کاهش حس چشایی در سالمندان یا افرادِ نیازمند مراقبت اتفاق افتاده باشد، دریافت خدمات مراقبتی در منزل میتواند به پیگیری بهتر شرایط، مصرف منظم داروها و بررسی دقیقتر وضعیت سلامت کمک کند.
حس چشایی چیست و چرا ضعیف می شود؟
حس چشایی یکی از حواس مهم بدن است که به کمک جوانههای چشایی روی زبان و همکاری مستقیم با حس بویایی، طعم غذاها را تشخیص میدهد. در واقع چیزی که ما به عنوان طعم احساس میکنیم، ترکیبی از حس چشایی، بویایی و حتی بافت غذاست. به همین دلیل هر اختلالی در این سیستم میتواند باعث کاهش یا تغییر در درک طعمها شود.
ضعیف شدن حس چشایی همیشه نشانه یک بیماری جدی نیست. گاهی یک سرماخوردگی ساده یا گرفتگی بینی هم میتواند به طور موقت این حس را مختل کند. با این حال در بعضی شرایط، کاهش حس چشایی میتواند مدت بیشتری ادامه پیدا کند و نیاز به بررسی دقیقتر داشته باشد.
به نقل از سایت Cleveland Clinic:
شایعترین علتهای از بین رفتن حس چشایی شامل عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی و کرونا، مشکلات عصبی، مصرف برخی داروها، کمبودهای تغذیهای به ویژه زینک و ویتامین B12، سیگار و برخی مشکلات دهان و دندان است. در بسیاری از موارد با درمان علت زمینهای، حس چشایی به تدریج بهبود پیدا میکند.
علت های کاهش حس چشایی
شایعترین علتهای کاهش حس چشایی شامل موارد زیر است:
- سرماخوردگی و آنفلوآنزا
- کرونا
- سینوزیت و آلرژی
- افزایش سن
- مصرف برخی داروها
- سیگار کشیدن
- کمبود زینک یا ویتامین B12
- مشکلات دهان و دندان
چه چیزی باعث از بین رفتن حس چشایی می شود؟
از بین رفتن یا کاهش حس چشایی معمولاً به دلیل اختلال در عملکرد جوانههای چشایی، حس بویایی یا سیستم عصبی مرتبط با این دو اتفاق میافتد. در بسیاری از موارد این مشکل موقتی است و بعد از بهبود بیماری زمینهای برطرف میشود، اما گاهی هم میتواند نشانه یک مشکل جدیتر باشد.
شایع ترین دلایل از بین رفتن حس چشایی
به طور کلی علتهای کاهش حس چشایی را میتوان در چند دسته اصلی قرار داد:
- سرماخوردگی و آنفلوآنزا: سرماخوردگی یکی از رایجترین علتهای کاهش حس چشایی است. گرفتگی بینی باعث میشود حس بویایی ضعیف شود و همین موضوع مستقیماً روی درک طعم غذاها اثر میگذارد.
- کرونا (COVID-19): از دست دادن حس چشایی و بویایی یکی از شناختهشدهترین علائم کرونا بود. در بعضی افراد این مشکل ظرف چند هفته برطرف میشود، اما در برخی دیگر ممکن است مدت بیشتری ادامه پیدا کند.
- سینوزیت و آلرژی: التهاب سینوسها یا آلرژیهای تنفسی میتوانند مسیر بویایی را مختل کنند و در نتیجه حس چشایی هم کاهش پیدا کند.
- افزایش سن: تعداد و حساسیت جوانههای چشایی با بالا رفتن سن کاهش پیدا میکند. به همین دلیل تغییر در حس چشایی در سالمندان نسبتاً شایع است.
- مصرف برخی داروها: برخی داروها مثل آنتیبیوتیکها، داروهای فشار خون، داروهای تیروئید و بعضی داروهای اعصاب میتوانند باعث تغییر طعم دهان یا کاهش حس چشایی شوند.
- کمبود ویتامینها و مواد معدنی: کمبود زینک، ویتامین B12 و آهن گاهی با اختلال در حس چشایی همراه است.
- سیگار و دخانیات: سیگار میتواند حساسیت گیرندههای چشایی را کاهش دهد و به مرور زمان درک طعمها را ضعیفتر کند.
- مشکلات دهان و دندان: عفونتهای دهانی، بیماری لثه، خشکی دهان یا بهداشت ضعیف دهان هم میتوانند روی حس چشایی اثر بگذارند.
راه های تقویت حس چشایی
تقویت حس چشایی معمولاً به علت اصلی کاهش این حس بستگی دارد. اگر کاهش حس چشایی ناشی از سرماخوردگی، آلرژی، کرونا یا کمبود برخی مواد مغذی باشد، با رفع علت زمینهای معمولاً وضعیت بهتر میشود. در کنار درمان علت اصلی، بعضی راهکارهای ساده هم میتوانند به بازگشت سریعتر حس چشایی کمک کنند.
در ادامه مؤثرترین راه های تقویت حس چشایی را بررسی میکنیم:
1. علت زمینه ای را درمان کنید
اولین و مهمترین قدم برای تقویت حس چشایی، درمان علت اصلی آن است. اگر کاهش حس چشایی به دلیل سینوزیت به ویژه سینوزیت در سالمندان، آلرژی، سرماخوردگی یا مشکلات دهان و دندان ایجاد شده باشد، معمولاً با درمان بیماری زمینهای، حس چشایی هم بهتر میشود.
2. آب کافی بنوشید
کم آبی بدن میتواند باعث خشکی دهان شود و عملکرد طبیعی جوانههای چشایی را مختل کند. نوشیدن آب کافی در طول روز به حفظ رطوبت دهان و عملکرد بهتر حس چشایی کمک میکند.
3. مصرف زینک را جدی بگیرید
زینک یکی از مهمترین مواد معدنی برای عملکرد طبیعی حس چشایی است. کمبود زینک در برخی افراد میتواند باعث کاهش محسوس در درک طعم غذاها شود.
منابع خوب زینک:
- گوشت قرمز
- تخم مرغ
- حبوبات
- مغزها
4. غذاهای معطر مصرف کنید
غذاهای معطر میتوانند همزمان حس بویایی و چشایی را تحریک کنند. ادویهها، سبزیجات تازه و مرکبات در این زمینه مفید هستند، مثل دارچین، زنجبیل، نعناع، لیمو و پرتقال.
5. تمرین بویایی انجام دهید
از آنجا که حس بویایی نقش مهمی در درک طعم دارد، تقویت بویایی میتواند به بهبود حس چشایی هم کمک کند. تمرین بویایی معمولاً با بو کردن منظم رایحههایی مثل لیمو، نعناع، قهوه یا گل رز انجام میشود.
6. بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید
بیماری لثه، جرم دندان، عفونتهای دهانی و خشکی دهان میتوانند حس چشایی را تحت تأثیر قرار دهند. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و بررسی سلامت دهان اهمیت زیادی دارد.
7. سیگار را ترک کنید
مواد شیمیایی موجود در سیگار به مرور حساسیت گیرندههای چشایی را کاهش میدهند. یکی از فواید ترک سیگار تأثیر قابل توجهش بر بهبود حس چشایی است.
8. مصرف غذاهای فراوری شده را کاهش دهید
غذاهای بسیار شور، شیرین یا چرب میتوانند در بلندمدت روی حساسیت جوانههای چشایی اثر منفی بگذارند. بهتر است مصرف این غذاها محدود شود.
9. کمبود ویتامینها را بررسی کنید
کمبود برخی ویتامینها، به خصوص ویتامین B12 و آهن میتواند در اختلالات چشایی نقش داشته باشد. در صورت نیاز پزشک ممکن است آزمایش خون تجویز کند.
| راهکار تقویت حس چشایی | میزان تاثیر |
|---|---|
| درمان علت زمینه ای | بسیار زیاد |
| مصرف زینک | زیاد |
| تمرین بویایی | زیاد |
| ترک سیگار | متوسط تا زیاد |
| بهداشت دهان | متوسط |
10. استرس را مدیریت کنید
استرس مزمن میتواند روی عملکرد سیستم عصبی و حتی ادراک طعم اثر بگذارد. خواب کافی، استراحت و کاهش فشارهای روانی در بعضی افراد کمککننده است.
11. ورزش منظم داشته باشید
فعالیت بدنی منظم باعث بهبود گردش خون و عملکرد بهتر بدن میشود و میتواند به بازگشت تدریجی حس چشایی کمک کند.
12. آلرژی را کنترل کنید
آلرژیهای فصلی یا مزمن اغلب با گرفتگی بینی همراه هستند. کنترل آلرژی میتواند هم حس بویایی و هم حس چشایی را بهتر کند.
13. مصرف الکل را محدود کنید
مصرف زیاد الکل میتواند روی سلامت دهان و سیستم عصبی تأثیر منفی بگذارد و در بعضی موارد حس چشایی را ضعیف کند.
14. خواب کافی داشته باشید
خواب کافی برای بازسازی سیستم عصبی ضروری است. کمبود خواب طولانیمدت میتواند روی بسیاری از عملکردهای بدن از جمله حس چشایی اثر بگذارد.
15. در صورت ادامه دار بودن مشکل به پزشک مراجعه کنید
اگر کاهش حس چشایی بیش از دو تا چهار هفته ادامه پیدا کرد یا همراه با علائم دیگری بود، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.
مهمترین راه های تقویت حس چشایی شامل درمان علت زمینهای، مصرف زینک، نوشیدن آب کافی، تمرین بویایی، ترک سیگار، رعایت بهداشت دهان و کنترل آلرژی است. در بسیاری از موارد با رفع علت اصلی، حس چشایی به تدریج بهبود پیدا میکند.
چه غذاهایی به تقویت حس چشایی کمک می کنند؟
تغذیه مناسب نقش مهمی در حفظ و تقویت حس چشایی دارد. بعضی مواد غذایی به دلیل داشتن ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات معطر میتوانند به عملکرد بهتر جوانههای چشایی کمک کنند. بهویژه اگر کاهش حس چشایی به دلیل کمبودهای تغذیهای یا اختلال در حس بویایی ایجاد شده باشد، اصلاح رژیم غذایی میتواند اثر قابل توجهی داشته باشد.
به طور کلی، غذاهایی که سرشار از زینک، ویتامین B12، آهن و ویتامین C هستند، بیشتر از سایر مواد غذایی به تقویت حس چشایی کمک میکنند.
- مرکبات: مرکباتی مثل پرتقال، لیمو و گریپفروت به دلیل عطر قوی و ویتامین C بالا میتوانند حس بویایی و چشایی را تحریک کنند.
- غذاهای سرشار از زینک: زینک یکی از مهمترین مواد معدنی برای عملکرد طبیعی حس چشایی است و کمبود آن میتواند باعث اختلال در درک طعمها شود. گوشت قرمز، تخم مرغ، عدس، لوبیا و مغزها از منابع خوب زینک هستند.
- زنجبیل: زنجبیل به دلیل ترکیبات فعال و عطر قوی میتواند گیرندههای حسی دهان را تحریک کند و در برخی افراد به بهبود حس چشایی کمک کند.
- سبزیجات معطر: سبزیجاتی مثل نعناع، ریحان و جعفری علاوه بر عطر قوی، به خوشطعمتر شدن غذا هم کمک میکنند.
- غذاهای غنی از ویتامین B12: ویتامین B12 برای سلامت سیستم عصبی اهمیت زیادی دارد و کمبود آن گاهی با اختلالات چشایی همراه است. برخی منابع خوب این ویتامین عبارتند از گوشت، ماهی، لبنیات و تخممرغ.
- مواد غذایی غنی از آهن: کمبود آهن میتواند روی سلامت عمومی بدن و عملکرد حواس اثر بگذارد. غذاهایی مثل گوشت قرمز، اسفناج، حبوبات و جگر غنی از آهن هستند.
- ادویه های طبیعی: ادویههایی مثل دارچین، هل، زردچوبه و فلفل ملایم میتوانند تجربه طعم را تقویت کنند.
| ماده غذایی | ماده مؤثر | تاثیر |
|---|---|---|
| گوشت قرمز | زینک + آهن | کمک به عملکرد حس چشایی |
| تخم مرغ | زینک + B12 | حمایت عصبی |
| مرکبات | ویتامین C | تحریک حس بویایی |
| زنجبیل | ترکیبات معطر | تحریک گیرندههای حسی |
| نعناع | ترکیبات معطر | تقویت حس بویایی |
آیا در سرماخوردگی حس چشایی از بین می رود؟
بله، سرماخوردگی یکی از شایعترین علتهای کاهش موقت حس چشایی است. زمانی که بینی دچار گرفتگی میشود یا مجاری تنفسی ملتهب هستند، حس بویایی کاهش پیدا میکند و همین موضوع مستقیماً روی درک طعم غذاها اثر میگذارد.
در واقع بخش زیادی از چیزی که ما به عنوان طعم احساس میکنیم، به حس بویایی وابسته است. به همین دلیل هنگام سرماخوردگی ممکن است غذاها بیمزهتر از حالت عادی به نظر برسند یا تفاوت طعمها کمتر احساس شود. خوشبختانه در بیشتر موارد، با بهبود سرماخوردگی و باز شدن مجاری تنفسی، حس چشایی هم به تدریج به حالت طبیعی برمیگردد. نوشیدن آب کافی، استراحت، کنترل گرفتگی بینی و مصرف غذاهای گرم و معطر میتواند به بهبود سریعتر کمک کند.
در صورت اختلال در کدام حس، حس چشایی دچار مشکل می شود؟
مهمترین حسی که اختلال در آن میتواند باعث کاهش حس چشایی شود، حس بویایی است. برخلاف تصور بسیاری از افراد، بخش زیادی از چیزی که ما به عنوان طعم احساس میکنیم، در واقع به همکاری همزمان حس چشایی و بویایی وابسته است.
حدود 80 درصد درک انسان از طعم غذاها به حس بویایی وابسته است. به همین دلیل حتی اختلالهای خفیف در حس بویایی هم میتوانند باعث تغییر محسوس در تجربه طعم غذا شوند. به همین دلیل وقتی حس بویایی به دلیل سرماخوردگی، آلرژی، سینوزیت یا عفونتهای ویروسی دچار اختلال میشود، درک طعم غذاها هم معمولاً کاهش پیدا میکند. به همین خاطر بسیاری از افراد هنگام گرفتگی بینی یا بیماریهای تنفسی احساس میکنند غذاها بیمزهتر از حالت عادی شدهاند.
اگر حس بویایی برای مدت طولانی دچار اختلال باشد، ممکن است کیفیت تجربه غذا خوردن، اشتها و حتی الگوی تغذیه فرد نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.
تقویت حس چشایی بعد از کرونا
کاهش حس چشایی یکی از شناختهشدهترین علائم کرونا بود که در بسیاری از بیماران حتی قبل از بروز علائم تنفسی دیده میشد. برخلاف سرماخوردگی معمولی که کاهش حس چشایی اغلب به دلیل گرفتگی بینی ایجاد میشود، در کرونا این اختلال میتواند به دلیل درگیری مستقیم سیستم بویایی، التهاب عصبی و اختلال در عملکرد گیرندههای مرتبط با طعم و بو رخ دهد. به همین دلیل در برخی افراد بازگشت حس چشایی ممکن است بیشتر از حالت طبیعی زمان ببرد.
شدت این اختلال در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد تنها کاهش خفیف در درک طعمها را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است برای مدتی طعم غذاها را کاملاً از دست بدهند یا طعمها را به شکل متفاوت احساس کنند. مدت زمان بازگشت حس چشایی نیز به عواملی مثل شدت بیماری، وضعیت سیستم ایمنی و شرایط جسمی فرد بستگی دارد.
به نقل از سایت Oxford Academic (Chemical Senses Journal):
متاآنالیز گسترده روی بیش از ۱۳۸ هزار بیمار مبتلا به کووید-۱۹، مشخص شد حدود ۳۶/۶ درصد بیماران درجاتی از اختلال حس چشایی را تجربه کردهاند. این مطالعه همچنین نشان میدهد اگرچه بیشتر بیماران به مرور زمان بهبود پیدا میکنند، اما در برخی افراد اختلال حس چشایی میتواند برای هفتهها یا حتی ماهها ادامه داشته باشد.
خوشبختانه در بیشتر افراد، حس چشایی بهتدریج بازمیگردد، اما بعضی راهکارها میتوانند این روند را سریعتر کنند:
- تمرین بویایی را جدی بگیرید: تمرین بویایی یکی از مؤثرترین روشهای کمک به بازگشت حس چشایی بعد از کرونا است. معمولاً توصیه میشود روزانه دو بار رایحههای مشخص را استشمام کنید. رایحههای پیشنهادی عبارتند از لیمو، نعناع، قهوه، دارچین و گل رز.
- غذاهای معطر مصرف کنید: غذاهایی با عطر بیشتر میتوانند گیرندههای حسی را بهتر تحریک کنند و تجربه طعم را بهبود دهند.
- زینک و ویتامینهای ضروری را بررسی کنید: کمبود زینک، B12 یا آهن میتواند روند بازگشت حس چشایی را کندتر کند.
- به بدن زمان بدهید: در بسیاری از افراد بازگشت حس چشایی تدریجی است و نیاز به صبوری دارد.
- اگر طولانی شد، بررسی تخصصی انجام دهید: اگر کاهش حس چشایی بیشتر از چند هفته تا چند ماه ادامه داشت، مراجعه به پزشک یا متخصص گوش و حلق و بینی توصیه میشود.
چه زمانی برای کاهش حس چشایی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بسیاری از موارد، کاهش حس چشایی موقتی است و با درمان علت اصلی بهبود پیدا میکند. با این حال، اگر این مشکل برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا همراه با علائم دیگر بروز کند، بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
در شرایط زیر بهتر است مراجعه به پزشک را جدی بگیرید:
- کاهش حس چشایی بیش از 2 تا 4 هفته ادامه داشته باشد
- حس چشایی به طور کامل از بین رفته باشد
- کاهش حس چشایی همراه با کاهش وزن یا کاهش اشتها باشد
- تغییر شدید در درک طعم غذاها ایجاد شده باشد
- همزمان حس بویایی نیز مختل شده باشد
جمعبندی
حس چشایی نقش مهمی در کیفیت زندگی، اشتها و تجربه غذا خوردن دارد. کاهش یا از بین رفتن این حس میتواند به دلایل مختلفی مثل سرماخوردگی، کرونا، آلرژی، افزایش سن، کمبود برخی ویتامینها یا حتی سبک زندگی ایجاد شود. خوشبختانه در بسیاری از موارد، با شناسایی علت اصلی و رعایت راهکارهایی مانند مصرف مواد غذایی مفید، تمرین بویایی، نوشیدن آب کافی، ترک سیگار و توجه به سلامت دهان و دندان میتوان به تقویت حس چشایی کمک کرد.
اگر کاهش حس چشایی در سالمندان، بیماران یا افرادی که نیاز به مراقبت بیشتری دارند مشاهده شود، پیگیری منظم وضعیت جسمی و تغذیه اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی استفاده از خدمات مراقبتی در منزل میتواند به پایش بهتر وضعیت فرد، رسیدگی دقیقتر به تغذیه و پیگیری روند درمان کمک کند.
سوالات متداول
چه چیزی باعث از بین رفتن حس چشایی می شود؟
از بین رفتن حس چشایی میتواند به دلایل مختلفی مثل سرماخوردگی، کرونا، سینوزیت، آلرژی، افزایش سن، مصرف برخی داروها، سیگار، کمبود زینک یا مشکلات دهان و دندان ایجاد شود. در بیشتر موارد با درمان علت اصلی، حس چشایی به تدریج بهبود پیدا میکند.
آیا در سرماخوردگی حس چشایی از بین می رود؟
بله، سرماخوردگی یکی از شایعترین علتهای کاهش موقت حس چشایی است. این مشکل معمولاً به دلیل گرفتگی بینی و کاهش حس بویایی رخ میدهد و اغلب بعد از بهبود سرماخوردگی برطرف میشود.
در صورت اختلال در کدام حس، حس چشایی دچار اختلال می شود؟
مهمترین حسی که اختلال در آن میتواند حس چشایی را تحت تأثیر قرار دهد، حس بویایی است. بخش زیادی از درک طعم غذاها به همکاری مستقیم حس بویایی و چشایی وابسته است.
چه چیزی به حس چشایی کمک می کند؟
راهکارهایی مثل درمان علت زمینهای، مصرف غذاهای سرشار از زینک، نوشیدن آب کافی، تمرین بویایی، رعایت بهداشت دهان و دندان و ترک سیگار میتوانند به تقویت حس چشایی کمک کنند.
حس چشایی بعد از کرونا چه مدت طول می کشد تا برگردد؟
مدت زمان بازگشت حس چشایی بعد از کرونا در افراد مختلف متفاوت است. در بسیاری از افراد این مشکل طی چند هفته بهبود پیدا میکند، اما در برخی موارد ممکن است چند ماه طول بکشد.
کمبود چه ویتامینی باعث کاهش حس چشایی می شود؟
کمبود زینک، ویتامین B12 و آهن از شایعترین کمبودهای تغذیهای مرتبط با کاهش حس چشایی هستند. بررسی این کمبودها در موارد طولانیمدت میتواند مفید باشد.
