این مقاله در تاریخ 07-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.
قرص اورژانسی یک نوع داروی رایج است که بانوان برای جلوگیری از بارداری های ناخواسته استفاده میکنند. اگر این قرص به درستی مصرف شود مشکل ساز نیست. اما اگر اشتباه یا بی رویه مصرف شود عوارض قرص اورژانسی می تواند از خفیف و برگشت پذیر تا شدید و دائمی متفاوت باشد. همچنین انواع مختلفی از قرص اورژانسی و ضد بارداری وجود دارد که مکانیسم عمل متفاوتی دارند. بسیاری از بانوان شاغل هستند و تعدادی فرزند کوچک نیز دارند که برای مراقبت از آنها حتی از خدمات پرستار کودک نیز استفاده میکنند. برای این خانم ها بعضا مصرف قرص اورژانسی واجب است.
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
انواع قرص اورژانسی
عوارض قرص اورژانسی بسته به نوع آن متفاوت است. انواع مختلف قرص اورژانسی کمی در عوارض با هم فرق دارند. به همین دلیل در اینجا ابتدا انواع این قرص ها را معرفی میکنیم سپس در ادامه به عوارض این قرص ها می پردازیم.
- لوونورژسترول با نام تجاری لوونل:
اصلی ترین و پر کاربرد ترین قرص اورژانسی است که از دو جهت جلوی بارداری را میگیرد. این قرص هم از آزاد شدن تخمک جلوگیری میکند هم با تغییر دادن بافت رحم از اتصال تخمک بارور شده به دیواره رحم جلوگیری میکند و هم کمترین عوارض را دارند. اتصال تخمک بارور شده به دیواره رحم، لانه گزینی نام دارد و اگر رخ ندهد بارداری نیز رخ نخواهد داد. این قرص از یک شبه هورمون تشکیل شده است که پروژستین نام دارد.
در بین تمام قرص ها کم ترین عوارض قرص ضد بارداری مربوط به قرص های بر پایه پروژستین است. حداکثر تا 72 ساعت بعد از رابطه باید این قرص را مصرف کنید. راجب نحوه مصرف آن (اینکه نوع تک آن را مصرف کنید یا دو دوز) نیز حتما با پزشک مشورت کنید. دقت کنید که این قرص در زنانی با اضافه وزن که BMI برابر با 30 یا بیشتر دارند، به طور قابل توجهی تاثیر کمتری دارد. - قرص های عولی پیریستال با نام تجاری الاوان:
این قرص ها را نمی توان سرخود مصرف کرد و باید قبل از مصرف حتما با پزشک مشورت کنید. در داروخانه ها نیز این قرص را تنها با نسخه پزشک ارائه میکنند. این قرص ضد بارداری نهایت تا 120 ساعت پس از رابطه جنسی پر خطر باید مصرف شود تا از تشکیل جنین در رحم و بارداری جلوگیری کند. اگر بدون مشورت پزشک مصرف شود عوارض قرص اورژانسی الا می تواند شدید باشد. - قرص های پیشگیری از بارداری (ال دی و اچ دی):
این قرص ها همانطور که گفته شد قرص اورژانسی نیستند و ضد بارداری هستند باید قبل از رابطه جنسی مصرف شوند. اما طبق دستورالعمل خاصی می توان از آنها در جهت اورژانسی نیز استفاده کرد. برای قرص های ال دی باید مدت کوتاهی بعد از رابطه جنسی 4 قرص را مصرف کنید و بعد از دوازده ساعت 4 قرص دیگر بخورید. و برای قرص اچ دی نیز همین دستورالعمل وجود دارد ولی با 2 قرص باید طی شود.
از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده است؟
بسیاری از بانوان پس از مصرف قرص اورژانسی به دنبال نشانه‌ای هستند که از اثر کردن آن اطمینان پیدا کنند، در حالی که هیچ علامت قطعی یا فوری برای اثبات موفقیت قرص وجود ندارد. با این حال، بروز برخی تغییرات طبیعی در بدن و همچنین زمان انجام تست بارداری می‌تواند به ارزیابی نتیجه کمک کند.
نشانه‌های طبیعی بعد از مصرف قرص اورژانسی
پس از مصرف قرص اورژانسی به رخ دادن برخی تغییرات هورمونی در بدن، علائمی در بدن ایجاد میشود. توجه داشته باشید که این علائم در کنار طبیعی بودن، نمی‌توانند نشانه قطعی از اثر کردن یا اثر نکردن قرص باشند.
- خونریزی خفیف یا لکه بینی
- تغییر چند روزه در زمان قاعدگی
- حساس شدن سینه‌ها
- احساس خستگی، سردرد یا تهوع
- درد یا گرفتگی خفیف شکم
لکه‌بینی، تغییر زمان قاعدگی یا خونریزی پس از مصرف قرص اورژانسی، به‌تنهایی نشانه قطعی اثر کردن دارو نیست. تنها راه اطمینان از موفقیت قرص اورژانسی، عدم بارداری و در صورت تأخیر در قاعدگی یا وجود شک به بارداری، انجام تست بارداری در زمان مناسب است.
در چه صورت قرص اورژانسی اثر نمیکند؟
در حال حاضر قرص اورژانسی را می‌توان یکی از کاربردی‌ترین روش‌های جلوگیری از بارداری در نظر گرفت اما نمی‌توان با اطمینان در رابطه با تاثیرگذاری 100 درصدی آن صحبت کرد. اگر قصد استفاده از این روش را دارید، باید بدانید که مصرف این قرص در برخی شرایط، می‌تواند احتمال تاثیرگذاری آن را به مقدار قابل توجهی کاهش دهد. آگاهی از این موارد به شما کمک میکند در صورت نیاز، اقدامات تکمیلی مانند انجام تست بارداری یا مراجعه به پزشک را در زمان مناسب انجام دهید.
مصرف دیرتر از زمان مناسب
از مهمترین مواردی که اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش می‌دهد، تاخیر در مصرف آن است! از این رو شما با کاهش زمان میان مصرف قرص و رابطه محافظت نشده، می‌تواند تاثیرگذاری آن را تا چندین برابر افزایش دهد. توجه داشته که انواع مختلف قرص‌های اورژانسی، بازه مخصوص به خود را برای جلوگیری از بارداری دارند از این رو هنگام خرید آنها، نیاز دارید تا اطلاعات مناسب را در رابطه با قرص خریداری شده جویا شوید.
| نوع قرص | بازه اثرگذاری |
| قرص‌های حاوی لوونورژسترول | تا 72 ساعت پس از رابطه |
| قرص‌های حاوی اولی‌پریستال | تا 120 ساعت پس از رابطه (5 روز) |
تخمگ‌گذاری قبل از مصرف
عملکرد اصلی بیشتر قرص‌های اورژانسی، به تعویق انداختن یا جلوگیری از تخمک‌گذاری است. با توجه به این مورد اگر تخمک‌گذاری پیش از مصرف دارو اتفاق افتاده باشد، احتمال کاهش عملکرد قرص افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، مصرف هرچه سریع‌تر دارو پس از رابطه محافظت‌نشده اهمیت زیادی دارد.
اضافه وزن (BMI بالا)
با توجه به برخی مطالعات انجام شده، میزان اثرگذاری قرص‌های اورژانسی حاوی لوونورژسترول در افرادی که شاخص توده بدنی (BMI) بالایی دارند نسبت به افراد عادی کمتر است. البته توجه داشته باشید که این فاکتور برای تمامی افراد داری اضافه وزن صدق نمیکند؛ با این حال بهتر است در صورت داشتن BMI بالا برای جلوگیری از بارداری ناخواسته، در رابطه با نوع و بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی با پزشک مشورت نمایید.
استفراغ پس از مصرف قرص
قرص اورژانسی به یک بازه زمانی چند ساعته برای جذب و اثرگذاری نیاز دارد؛ از این رو اگر تا دو ساعت پس از مصر آن دچار استفراغ شوید ممکن است قرص در حالتی که بصورت کامل جذب نشده است، از بدن شما خارج شود. در چنین شرایطی برای مصرف مجدد قرص حتما با پزشک یا داروساز مشورت نمایید زیرا ممکن است ر استفاده‌های بعدی نیاز به تغییر دوز این دارو داشته باشید.
چه زمانی تست بارداری انجام دهیم؟
در صورت مصرف قرص اورژانسی، در صورت به تاخیر افتادن قاعدگی بیش از یک هفته و داشتن علائمی همچون خستگی غیر معمول، تهوع و حساسیت بیش از اندازه سینه‌ها توصیه میشود تا به سراغ انجام تست بارداری بروید. در چنین شرایطی برای دستیابی به نتیجه دقیق‌تر، توصیه میشود تا تست بارداری را در زمان مناسب انجام دهید.
عوارض قرص اورژانسی
عوارض قرص اورژانسی در بیشتر مواقع خیلی شدید نیست و عوارض طولانی مدت نخواهد داشت. اما اگر بیشتر از 3 یا نهایتا 4 بار در سال مصرف شود ممکن است عوارض زیاد و طولانی مدت داشته باشد. عوارض قرص اورژانسی که خطرناک نیستن شامل موارد زیر است:
- تهوع: ممکن است بعد از مصرف قرص اورژانسی دچار حالت تهوع شوید و حتی استفراغ کنید. برای برطرف کردن این مشکل بهتر است قرص را با غذا میل کنید. اما اگر مشکل برطرف نشد حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
- درد شکمی و لگنی: این مشکل عموما زمانی رخ می دهد که دوز نادرستی از قرص را مصرف کنید. مثلا در فواصل زمانی کوتاه دوبار این قرص ها را مصرف کنید یا از قرص با دوز بالا دوبار استفاده کنید.
- اختلالات قاعدگی: از آنجایی که این قرص ها از مواد هورمونی یا شبه هورمونی ساخته شده اند، به تاخیر افتادن قاعدگی یا برعکس قاعدگی زودرس جزء محتمل ترین عوارض قرص اورژانسی است.
- خونریزی: ممکن است دچار خونریزی خارج از دوره قاعدگی شوید. به این معنا که جدای از قاعدگی دچار خونریزی محدود یا شدید شوید.
- درد معده: به طور کلی قرص اورژانسی به معده فشار می آورد و هم باعث درد و هم باعث تهوع که بالاتر توضیح دادیم می شود.
- حساسیت سینه ها: هورمون های زنانه موجب حساسیت سینه ها می شود. هماطور که قبل از شروع قاعدگی سینه ها حساس می شوند مصرف قرص های اورژانسی نیز از آنجایی که از مواد هورمونی تشکیل شده است موجب حساسیت سینه ها می شود.
- سردرد و سرگیجه: این از عوارض کمیاب تر قرص اورژانسی است که لزوما همه مصرف کنندگان دچار آن نمی شوند.
- تغییرات خلق و خو: یکی دیگر از خواص افزایش هورمون های زنانه در بدن زنان که کاملا شناخته شده نیز هست تغییرات خلق و خو است. این مورد قطعا یکی از عوارض قرص اورژانسی است که برای تعداد بیشتری از مصرف کننده ها رخ می دهد.
- مشکلات پوستی: بروز جوش و آکنه مخصوصا در صورت محتمل است. این مورد حتی در زنان بین 40 تا 50 سال هم می تواند رخ دهد.
عوارض مصرف مکرر قرص اورژانسی چیست؟
قرص اورژانسی یکی از موثرترین روش‌های پیشگیری از بارداری شناخته میشود، اما باید به خاطر داشت که این قرص تنها برای شرایط اضطراری طراحی شده است و مصرف مکرر آن می‌تواند منجر به آسیب دائمی به بدن شود. از جمله عوارض مصرف مکرر این دارو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
برهم خوردن نظم قاعدگی
شایع‌ترین پیامد مصرف مکرر قرص اورژانسی، به‌هم خوردن نظم قاعدگی است که منجر به دیرتر یا زودتر شروع شدن قاعدگی و افزایش شدت خونریزی نسبت به سیکل‌های قبلی میشود. توجه داشته باشید که این تغییرات معمولاً موقتی هستند و در بیشتر افراد طی یک یا دو سیکل به حالت طبیعی بازمی‌گردند.
کاهش تاثیرگذاری
از آنجایی که قرص اورژانسی برای استفاده گاه‌به‌گاه طراحی شده است، در مقایسه با روش‌های دائمی پیشگیری، اثربخشی کمتری دارد. بنابراین اگر فرد به دفعات به مصرف این دارو نیاز پیدا میکند، بهتر است از یک روش مطمئن‌تر و منظم برای جلوگیری از بارداری استفاده کند.
ناباروری
با توجه به شواهد علمی و مطالعات انجام شده مصرف قرص اورژانسی به صورت مستقیم باعث ناباروری یا کاهش دائمی قدرت باروری نخواهد شد. برخلاف تصور بسیاری از افراد از این لحاظ، موجب ناباروری نمی شوند. اما تعداد و کیفیت تخمک ها تنها عوامل موثر در علائم حاملگی نیستند. سلامت رحم هم به طور قطع یک مورد تعیین کننده است. به همین دلیل است که استفاده اشتباه یا بی رویه از قرص های اورژانسی می تواند به بافت رحم آسیب بزند و باروری را تحت تاثیر منفی قرار دهد.
به نقل از سازمان جهانی بهداشت WHO:
عوارض جانبی ناشی از استفاده از ECPs مشابه عوارض قرص های ضد بارداری خوراکی مانند تهوع و استفراغ، خونریزی نامنظم جزئی واژن و خستگی است. عوارض جانبی شایع نیستند، خفیف هستند و به طور معمول بدون مصرف داروهای بیشتر برطرف می شوند.
اگر استفراغ ظرف 2 ساعت پس از مصرف یک دوز رخ داد، دوز باید تکرار شود. ECP با LNG یا با UPA به COC ارجحیت دارد زیرا باعث تهوع و استفراغ کمتری می شود. استفاده روتین از داروهای ضد استفراغ قبل از مصرف ECP توصیه نمی شود.
داروهایی که برای پیشگیری از بارداری اضطراری استفاده می شوند به باروری آینده آسیبی نمی رسانند. پس از مصرف ECP هیچ تاخیری در بازگشت به باروری وجود ندارد.
عوارض قرص اورژانسی از لحاظ تداخلات دارویی
دارو های ضد تشنج و صرع : زنانی که دچار بیماری های عصبی مثل صرع و تشنج هستند و از دارو هایی نظیر کاربامازپین و فنی توئین استفاده میکنند نمی توانند زیاد روی اثر قرص ضد بارداری یا قرص اورژانسی حساب باز کنند. این دارو ها میزان تجزیه شدن هورمون ها در بدن را افزایش می دهند و اثر قرص را کم میکنند.
- گیاهان دارویی : دو نوع داروی گیاهی وجود دارد که موجب کاهش تاثیر قرص اورژانسی می شود. گل راعی و خارمریم دو گیاه دارویی که اثر قرص های ضد بارداری و یا قرص اورژانسی را کم میکنند.
- دارو های ضد قارچ : کتوکونازول خوراکی موجب تجزیه هورمون ها و مواد شبه هورمونی داخل قرص های اورژانسی می شوند.
- دارو های کنترل یا درمان HIV : این دارو ها نیز اثر بخشی قرص اورژانسی را کم میکنند. اگر تحت درمان بیماری ایدز هستید باید با پزشک در مورد مصرف قرص های اورژانسی مشورت کنید.
- دارو های درمان کننده سل : ریفامپین، ریفامپسین یا ریفابوتین، برای درمان سل استفاده میشود و موجب کاهش تاثیر قرص اورژانسی می شود.
- آنتی بیوتیک ها : برسی های آماری حاکی از اثر منفی آنتی بیوتیک ها بر اثر گذاری قرص اورژانسی است. اما به دلیل تعدد زیاد آنتی بیوتیک ها در مورد تک تک آنها تحقیق نشده. اگر آنتی بیوتیک مصرف میکنید با پزشک در مورد مصرف قرص اورژانسی مشورت کنید.
- دارو های معده : دارو های معده زیادی وجود دارد. بیشتر همه دارو های کاهش دهنده اسید مثل امپرازول هستند که تاثیر قرص اورژانسی را کاهش می دهند.
چه زمانی پس از مصرف قرص اورژانسی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
| علائم | شرایط |
| لکه‌بینی یا خونریزی خفیف | طبیعی |
| درد یا گرفتگی خفیف شکم | طبیعی |
| تهوع، سردرد یا احساس خستگی | طبیعی |
| تأخیر چندروزه در شروع قاعدگی | طبیعی |
| خونریزی شدید یا طولانی‌مدت | نیاز به مراجعه به اورژانس |
| درد شدید یا یک‌طرفه شکم | نیاز به مراجعه به اورژانس |
| استفراغ مکرر یا استفراغ تا ۲ ساعت پس از مصرف قرص | نیاز به مراجعه به اورژانس |
| تأخیر بیش از یک هفته در قاعدگی | نیاز به مراجعه به اورژانس |
چه کسانی نباید قرص اورژانسی مصرف کنند؟
قرص اورژانسی ضد بارداری برای بسیاری از افراد به عنوان یک روش پیشگیری بی خطر شناخته میشود اما برخی از افراد به علت داشتن برخی شرایط خاص بهتر است تا پیش از مصرف این دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنند تا از عوارض احتمالی آن دور بمانند.
افراد مبتلا به بیماری‌های شدید کبدی
در افرادی که به بیماری‌های شدید کبدی مبتلا هستند، متابولیسم دارو ممکن است دچار اختلال شود. به همین دلیل، توصیه میشود پیش از مصرف قرص اورژانسی با پزشک مشورت کنند.
افرادی با سابقه بارداری خارج رحمی
داشتن سابقه بارداری خارج رحمی معمولاً مانع مصرف قرص اورژانسی نیست، اما این افراد بهتر است برای انتخاب مناسب‌ترین روش پیشگیری و پیگیری در صورت تاخیر قاعدگی، با پزشک مشورت کنند.
افراد درگیر با خونریزی واژینال
اگر پیش از مصرف قرص اورژانسی دچار خونریزی واژینال غیر طبیعی یا با علت نامشخص هستید، بهتر است ابتدا علت آن توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا ممکن است این خونریزی به بیماری دیگری مرتبط باشد.
زنان باردار
قرص اورژانسی برای پیشگیری از بارداری طراحی شده است و اگر بارداری از قبل اتفاق افتاده باشد، اثری در پایان دادن به بارداری ندارد. بنابراین در صورت اطمینان از بارداری یا مثبت بودن تست بارداری، مصرف این دارو توصیه نمی‌شود و باید با پزشک مشورت کنید.
افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی
بیماری‌های کلیوی معمولاً مانع مصرف قرص اورژانسی نیستند، اما اگر به نارسایی کلیه یا بیماری پیشرفته کلیوی مبتلا هستید یا داروهای خاص مصرف میکنید، بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید تا مناسب‌ترین روش پیشگیری برای شما انتخاب شود.
افراد با سابقه لخته خون در رگ‌ها
قرص‌های اورژانسی حاوی لوونورژسترول به‌طور کلی خطر ایجاد لخته خون را افزایش نمی‌دهند. با این حال، اگر سابقه لخته خون یا بیماری‌های مرتبط با انعقاد خون دارید، بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید تا با توجه به وضعیت سلامت شما، مناسب‌ترین روش پیشگیری انتخاب شود.
عوارض قرص اورژانسی در دوران شیردهی
یکی از دغدغه‌های مادران شیرده برای مصرف قرص اورژانسی، آسیب رساندن این قرص به نوزاد شیرخوار است. خوشبختانه نوع قرص در این موضوع اهمیت زیادی دارد. برخی قرص‌ها با شیردهی سازگارتر هستند، در حالی که برای برخی دیگر ممکن است محدودیت‌هایی وجود داشته باشد.
| نوع قرص | وضعیت در دوزان شیردهی | نکته مهم |
| لوونورژسترول | سازگار | مادر نیاز به قطع شیردهی ندارد |
| اولی‌پریستال | با احتیاط مصرف شود | شیردهی ممکن است یک هفته متوقف شود |
از چه سنی می توان قرص اورژانسی مصرف کرد؟
به صورت کلی و علمی پس از رخ دادن قاعدگی دو و یا سوم عمر، می توان از این قرص استفاده کرد و هیچ منع مصرف خاصی برای آن تعریف نشده است. اما از لحاظ قانونی ممکن است در برخی کشور ها برای دختر های زیر سن قانونی منع وجود داشته باشد.
چگونه عوارض قرص اورژانسی یا ضد بارداری را کاهش دهیم؟
لزوما تمامی افراد دچار عوارض قرص اورژانسی نمی شوند ولی اگر تجربه مصرف این قرص ها را دارید و با عوارض آن رو به رو شده اید انجام موارد زیر در کاهش این عوارض بسیار مفید است.
- تغذیه همراه با قرص: از خوردن غذا های خیلی چرب و سنگین اجتناب کنید. اگر قرص را با شیر مصرف کنید تهوع شما را تا حد زیادی از بین میبرد. نوشیدن آب و مایعات کافی نیز بسیار مهم و تاثیرگذار است.
- زمان مصرف: اگر مشکلات معده دارید مثلا علائم معده درد عصبی را تجربه میکنید یا قبلا در استفاده از این قرص ها با تهوع موتجه شده اید بهتر است برای جلوگیری از تهوع قرص را کمی قبل از خواب مصرف کنید.
- رعات محدودیت ها: در طول این مقاله بارها تاکید کرده ایم که مصرف این قرص به عنوان یک روش معمول و هر روزه برای پیشگیری از بارداری اصلا جایز نیست. پس تنها 3 بار در سال می توانید از این قرصا مصرف کنید.
- فعالیت فیزیکی: ورزش و تحرک همیشه برای بسیاری از درد ها مفید است. ورزش کافی می تواند به چرخش بهتر دارو در خون و متابولیسم نهایی آن در کبد بسیار کمک کند.
تجربه پرستاری از مصرف قرص اورژانسی و عوارض آن
بسیاری از مراجعه‌کنندگان پس از مشاهده لکه‌بینی یا چند روز تأخیر در قاعدگی، نگران اثر نکردن قرص اورژانسی می‌شوند؛ در حالی که در بیشتر موارد این تغییرات از عوارض شناخته‌شده دارو هستند. با این حال، اگر قاعدگی بیش از یک هفته به تأخیر بیفتد یا درد شدید شکم و خونریزی غیرطبیعی ایجاد شود، انجام تست بارداری و مراجعه به پزشک توصیه میشود.
سخن آخر
قرص اورژانسی به صورت کلی یک داروی امن است. اما مصرف بیش از حد محدودیت می تواند شما را دچار عوارض قرص اورژانسی کند. این عوارض عموما مشکل ساز نیستند و ما آنها را توضیح داده ایم. همچنین افرادی که از دارو های خاصی استفاده میکنند باید برای استفاده از این قرص ها با پزشک مشورت کنند چراکه بعضی دارو ها تاثیر این قرص ها را کم میکند. علاوه بر این موارد افرادی که بیماری های خاصی دارند نباید قرص اورژانسی مصرف کنند که در این مقاله در این مورد توضیح داده شد. انواع قرص های اورژانسی را نیز مبه طور کامل معرفی کرده ایم و خلاصه ای از خواص و نحوه عمل آن بیان کردیم.
سوالات متداول
در چه صورت قرص اورژانسی تاثیر نمیکند؟
اگر اضافه وزن داشته باشید و BMI شما بیشتر از 30 باشد و یا از دارو ها خاصی مثل ضد تشنج، آنتی بیوتیک، ضد قارچ، ضد HIV، دارو های معده و یا برخی گیاهان داروئی استفاده میکنید ممکن است قرص اثر نکند.
آیا می توان پس از هر رابطه از قرص اورژانسی استفاده کرد؟
خیر به هیچ وجه. قرص اورژانسی را تنها سه بار یا نهایتا چهار بار در سال می توان استفاده کرد. مصرف بیشتر از این مقدار می تواند به رحم شما آسب بزند. باروری شما را به خطر بیندازد و حتی باعث سرطان رحم شود.
چگونه می توان از قرص های ضد بارداری ال دی و اچ دی به عنوان قرص اورژانسی استفاده کرد؟
4 قرص ال دی را مدت کوتاهی بعد از رابطه مصرف کنید و 4 قرص دیگر را دوازده ساعت بعد مصرف کنید. برای قرص اچ دی همین دستورالعمل اما با 2 قرص، صدق میکند.
