مراقبت از کودک، بیمار و سالمند نابینا در منزل: راهنمای علمی و عملی

این مقاله در تاریخ 16-08-1405 بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

مراقبت از افراد نابینا و کم‌بینا، به‌ویژه کودکان، بیماران و سالمندان، به شناخت نیازهای فردی، مهارت‌های ارتباطی و فراهم کردن محیطی ایمن نیاز دارد. کاهش یا نبود بینایی می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره، جهت‌یابی، خرید، مدیریت امور شخصی و ارتباطات اجتماعی را دشوار کند. مراقبت مناسب باید ضمن کاهش این محدودیت‌ها، استقلال و کرامت فرد را حفظ کند.

استفاده از خدماتی مانند پرستار بیمار در منزل، به‌ویژه برای افراد نابینا و کم‌بینا، می‌تواند به انجام امور روزمره، مدیریت داروها، رفت‌وآمد ایمن و حفظ ارتباطات اجتماعی کمک کند. پرستار بیمار نابینا باید ضمن توجه به محدودیت‌های بینایی، توانایی‌های فرد را نیز در نظر بگیرد و تا حد امکان فرصت تصمیم‌گیری و فعالیت مستقل را در اختیار او بگذارد.

تعریف و انواع نابینایی

نابینایی و کم‌بینایی به درجات مختلفی از اختلال عملکرد بینایی گفته می‌شود که می‌تواند بر دیدن اشیا، تشخیص جزئیات، درک فاصله‌ها و حرکت در محیط تأثیر بگذارد. این وضعیت ممکن است مادرزادی باشد یا در اثر بیماری، آسیب، افزایش سن و عوامل دیگر ایجاد شود.

همه افراد دارای اختلال بینایی شرایط یکسانی ندارند. بعضی افراد هیچ درکی از نور ندارند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند نور، شکل‌ها یا اشیای نزدیک را تشخیص دهند. به همین دلیل، نوع و شدت محدودیت بینایی باید در برنامه مراقبتی در نظر گرفته شود.

نیازهای مراقبتی نیز با توجه به سن و شرایط فرد تفاوت دارند:

• کودکان نابینا: به حمایت در رشد حرکتی، شناختی، مهارت‌های اجتماعی، جهت‌یابی و یادگیری فعالیت‌های روزمره نیاز دارند.
• بیماران نابینا یا کم‌بینا: ممکن است برای مدیریت داروها، مراقبت شخصی، رفت‌وآمد و سازگاری با محیط درمانی به کمک نیاز داشته باشند.
• سالمندان نابینا: علاوه بر محدودیت بینایی، ممکن است با بیماری‌های مزمن، ضعف عضلانی، اختلال تعادل یا مشکلات شناختی مواجه باشند. ترکیب این عوامل می‌تواند خطر سقوط و وابستگی به دیگران را افزایش دهد.

اصول کلی مراقبت از افراد نابینا

مراقبت از افراد نابینا باید بر پایه احترام به استقلال، حفظ ایمنی، ارتباط مؤثر و حمایت روانی انجام شود. هدف این نیست که تمام کارها به جای فرد انجام شوند، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا او بتواند متناسب با توانایی‌های خود در فعالیت‌های روزانه مشارکت داشته باشد.

احترام به استقلال و خودمختاری فرد نابینا

یکی از اصول اساسی مراقبت، احترام به توانایی‌ها و انتخاب‌های فرد نابینا است. انجام تمام کارهای روزمره به جای او، حتی با نیت کمک، ممکن است به مرور وابستگی غیرضروری ایجاد کند و فرصت تمرین مهارت‌های فردی را از بین ببرد.

مراقب بهتر است ابتدا از فرد بپرسد چه کمکی نیاز دارد. برای مثال، اگر فرد می‌تواند لباس خود را انتخاب کند، نیازی نیست پرستار بدون هماهنگی این کار را انجام دهد. در فعالیت‌هایی مانند غذا خوردن، مرتب کردن وسایل شخصی یا انتخاب برنامه روزانه نیز باید تا حد امکان اختیار فرد حفظ شود.

ایجاد محیط امن و قابل پیش‌بینی

محیط زندگی افراد نابینا باید منظم و قابل پیش‌بینی باشد. جابه‌جایی ناگهانی وسایل، قرار دادن اشیا در مسیر رفت‌وآمد یا باز گذاشتن در کابینت‌ها می‌تواند خطر برخورد و آسیب را افزایش دهد.

برای ایمن‌تر کردن محیط می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

• مسیرهای رفت‌وآمد را از سیم، فرش لغزنده، وسایل اضافی و موانع خالی نگه داشت.
• محل قرارگیری وسایل ضروری مانند تلفن، داروها و وسایل شخصی را ثابت نگه داشت.
• درهای کابینت و کمد را پس از استفاده بست.
• لبه پله‌ها و اختلاف سطح‌ها را با نشانه‌های مناسب مشخص کرد.
• در صورت نیاز از نشانه‌های لمسی و صوتی برای شناسایی محل وسایل استفاده کرد.
• تغییر چیدمان منزل را پیش از انجام به فرد اطلاع داد و مسیرهای جدید را با او تمرین کرد.

برای افراد کم‌بینا، نورپردازی مناسب نیز اهمیت دارد. میزان و نوع نور باید با شرایط بینایی فرد هماهنگ باشد، زیرا نور نامناسب یا خیرگی می‌تواند تشخیص موانع را دشوارتر کند. در مورد فردی که نابینایی کامل دارد، صرفاً افزایش نور محیط مشکل جهت‌یابی را برطرف نمی‌کند و باید از راهکارهای لمسی، صوتی و آموزشی کمک گرفت.

ارتباط مؤثر و حمایت روانی

هنگام صحبت با فرد نابینا، بهتر است مستقیماً با خود او صحبت شود، نه همراه یا اعضای خانواده‌اش. معرفی خود هنگام ورود به اتاق، توضیح اتفاقات اطراف و اطلاع دادن پیش از لمس کردن فرد یا وسایل شخصی او، از اصول ارتباط محترمانه است.

حمایت روانی نیز بخشی از مراقبت محسوب می‌شود. محدودیت بینایی ممکن است باعث کاهش حضور فرد در فعالیت‌های اجتماعی، احساس وابستگی یا نگرانی درباره آینده شود. گوش دادن به دغدغه‌ها، حفظ ارتباط با دوستان و خانواده و فراهم کردن فرصت حضور در فعالیت‌های مورد علاقه می‌تواند به کاهش احساس انزوا کمک کند.

مراقبت از کودک نابینا

کودکان نابینا در مسیر رشد و یادگیری به فرصت‌های متنوعی برای شناخت محیط، حرکت، بازی و برقراری ارتباط نیاز دارند. از آنجا که بینایی یکی از راه‌های اصلی دریافت اطلاعات از محیط است، این کودکان برای یادگیری به تجربه‌های حسی و آموزش متناسب با شرایط خود وابسته‌اند.

مراقبت از کودک نابینا فقط به تأمین ایمنی و رسیدگی به نیازهای جسمی محدود نمی‌شود. تقویت مهارت‌های حرکتی، شناختی و اجتماعی و فراهم کردن فرصت تجربه مستقل نیز اهمیت دارد. والدین و پرستار کودک می‌توانند با بازی‌های هدفمند و فعالیت‌های روزمره، به رشد توانمندی‌های کودک کمک کنند.

به نقل از سایت Perkins School for the Blind:

رشد و موفقیت کودک دارای اختلال بینایی فقط به پیشرفت تحصیلی محدود نیست. اعتمادبه‌نفس، مهارت‌های اجتماعی، یادگیری فعالیت‌های روزمره و فرصت تجربه کردن نیز در آماده شدن کودک برای زندگی مستقل نقش دارند.

 آموزش مهارت‌هایی مانند مرتب کردن وسایل شخصی، استفاده از ابزارهای مناسب، انجام تکالیف، یادگیری بریل و استفاده از فناوری‌های کمکی می‌تواند بخشی از مسیر توانمندسازی کودک باشد. میزان و نوع آموزش باید با سن، توانایی‌ها و نیازهای رشدی او متناسب باشد.

رشد و یادگیری

کودک نابینا برای شناخت محیط می‌تواند از حواس غیر‌بصری مانند لمس، شنوایی و بویایی استفاده کند. بازی‌های لمسی و صوتی، معرفی اشیای واقعی و مشارکت دادن کودک در فعالیت‌های روزمره، فرصت یادگیری را افزایش می‌دهند.

مداخله و آموزش زودهنگام اهمیت زیادی دارد. در صورت مشاهده تأخیر در مهارت‌های حرکتی، ارتباطی یا شناختی، ارزیابی توسط متخصصان رشد و توانبخشی می‌تواند به شناسایی نیازهای کودک و انتخاب روش آموزشی مناسب کمک کند.

مراقبت از کودک نابینا برای والدین و پرستار کودک نیازمند صبر، شناخت مراحل رشد و آگاهی از روش‌های ارتباطی مناسب است. بهتر است به جای محدود کردن فعالیت‌های کودک از ترس آسیب دیدن، شرایطی ایمن برای تجربه کردن و یادگیری او فراهم شود.

مهارت‌های حرکتی و جهت‌یابی

یادگیری حرکت مستقل باید به‌تدریج و متناسب با توانایی کودک انجام شود. تمرین شناخت فضای خانه، آشنایی با مسیرهای ثابت، تشخیص صداها و یادگیری موقعیت اشیا می‌تواند به افزایش آگاهی محیطی او کمک کند.

آموزش استفاده از عصای سفید و مهارت‌های تخصصی جهت‌یابی باید با راهنمایی مربیان آموزش‌دیده در حوزه تحرک و جهت‌یابی انجام شود. پرستار و خانواده می‌توانند در تمرین‌های روزمره همراه کودک باشند، اما نباید روش‌های تخصصی را بدون آموزش لازم جایگزین کنند.

نقش خانواده و بازی

خانواده نقش مهمی در رشد عاطفی و اجتماعی کودک نابینا دارد. تشویق کودک به بازی با همسالان، شرکت در فعالیت‌های گروهی و انجام کارهای متناسب با سن، به شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس و احساس تعلق کمک می‌کند.

بازی‌های گروهی، کتاب‌های صوتی، اسباب‌بازی‌های دارای بافت و صدا و فعالیت‌های حرکتی متناسب با توانایی کودک می‌توانند فرصت‌های یادگیری بیشتری ایجاد کنند. بهتر است کودک در انتخاب بازی و فعالیت نیز مشارکت داشته باشد تا احساس کنترل و استقلال را تجربه کند.

مراقبت از بیمار نابینا

بیماران نابینا یا کم‌بینا ممکن است در خانه یا محیط‌های درمانی با مشکلاتی مانند حرکت در فضای ناآشنا، شناسایی داروها، استفاده از تجهیزات پزشکی و انجام امور شخصی مواجه شوند. این محدودیت‌ها در زمان بیماری، پس از جراحی یا هنگام کاهش توان جسمی می‌توانند نیاز فرد به حمایت را افزایش دهند.

مراقبت مؤثر از بیمار نابینا باید با توجه به وضعیت پزشکی، میزان بینایی، توان حرکتی و مهارت‌های فردی او تنظیم شود.

چالش‌های محیط درمانی

بیمار نابینا در محیط ناآشنای بیمارستان یا منزل ممکن است محل تخت، سرویس بهداشتی، تجهیزات پزشکی و مسیرهای رفت‌وآمد را به‌راحتی تشخیص ندهد. پیش از جابه‌جایی یا انجام اقدامات مراقبتی، بهتر است محیط برای بیمار توصیف شود و محل وسایل ضروری به او معرفی شود.

در زمان انتقال بیمار نیز باید پیش از حرکت، مسیر و موانع احتمالی توضیح داده شوند. گرفتن ناگهانی دست بیمار یا کشیدن او برای حرکت دادن، روش مناسبی نیست. بهتر است پرستار ابتدا نحوه کمک مورد نظر را توضیح دهد و با رضایت بیمار همراهی کند.

مراقبت پرستاری و پزشکی

مراقبت پرستاری از بیمار نابینا ممکن است شامل کمک در مدیریت داروها، بهداشت فردی، تغذیه، جابه‌جایی و استفاده از تجهیزات کمکی باشد. در این شرایط، دقت در توضیح اقدامات و حفظ مشارکت بیمار اهمیت زیادی دارد.

برای مدیریت ایمن داروها می‌توان از روش‌هایی مانند تفکیک داروها در محفظه‌های مشخص، برچسب‌های قابل تشخیص برای فرد و یادآورهای صوتی استفاده کرد. انتخاب روش باید با توجه به نوع دارو، توانایی بیمار و نظر پزشک یا داروساز انجام شود. پرستار نباید بدون دستور درمانی، مقدار یا زمان مصرف دارو را تغییر دهد.

حفظ کرامت و حمایت روانی

بیماری و محدودیت بینایی ممکن است احساس نگرانی، وابستگی یا کاهش اعتمادبه‌نفس را در فرد تشدید کند. پرستار باید به جای ترحم افراطی، با احترام و همدلی با بیمار ارتباط برقرار کند و او را در تصمیم‌های مربوط به مراقبت مشارکت دهد.

برای مثال، هنگام کمک به غذا خوردن یا انجام بهداشت فردی، بهتر است ابتدا از بیمار درباره میزان کمک مورد نیاز سؤال شود. این رویکرد از نادیده گرفتن توانایی‌های فرد جلوگیری می‌کند و احساس کنترل بیشتری به او می‌دهد.

مراقبت از سالمند نابینا

سالمندان نابینا و کم‌بینا ممکن است علاوه بر محدودیت بینایی با ضعف عضلانی، کاهش تعادل، بیماری‌های مزمن یا مشکلات شناختی نیز روبه‌رو باشند. وجود هم‌زمان این عوامل می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره را دشوارتر کند و خطر زمین خوردن، آسیب جسمی و انزوای اجتماعی را افزایش دهد.

برنامه مراقبتی سالمند باید بر اساس وضعیت جسمی و شناختی، میزان بینایی، شرایط منزل و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره تنظیم شود. هدف اصلی، حفظ ایمنی و استقلال سالمند و جلوگیری از وابستگی غیرضروری است.

چالش‌های سالمندان نابینا

یکی از مشکلات مهم سالمندان نابینا، دشواری حرکت در محیط و تشخیص موانع است. پله‌ها، فرش‌های لغزنده، سیم‌های رهاشده و وسایل جابه‌جا شده می‌توانند خطر سقوط را افزایش دهند.

برخی سالمندان ممکن است در خرید، آماده کردن غذا، استفاده از وسایل منزل یا مدیریت امور مالی نیز به کمک نیاز داشته باشند. برای مثال، تشخیص اسکناس‌ها، خواندن فاکتورها یا بررسی اطلاعات روی بسته‌بندی محصولات ممکن است دشوار باشد.

پرستار می‌تواند در انجام این امور همراه سالمند باشد، اما تصمیم‌گیری درباره خریدها، پرداخت‌ها و مسائل مالی باید تا حد امکان با مشارکت و رضایت خود او انجام شود. حفظ اختیار سالمند در این فعالیت‌ها بخشی از احترام به استقلال و کرامت اوست.

ایمنی و تجهیزات منزل

ایمن‌سازی منزل برای سالمند نابینا یا کم‌بینا باید با توجه به میزان بینایی و توانایی حرکتی او انجام شود. برخی اقدامات کاربردی عبارت‌اند از:

• حذف فرش‌های لغزنده و موانع مسیر رفت‌وآمد
• نصب دستگیره مناسب در نقاط مورد نیاز، مانند سرویس بهداشتی
• ثابت نگه داشتن محل وسایل ضروری و پرکاربرد
• مشخص کردن لبه پله‌ها و اختلاف سطح‌ها با نشانه‌های قابل تشخیص
• قرار دادن تلفن و وسایل ضروری در محل ثابت و در دسترس
• استفاده از ساعت‌های گویا، تلفن‌های دارای قابلیت صوتی و ابزارهای مناسب افراد کم‌بینا
• تنظیم نور محیط برای سالمندانی که هنوز بخشی از بینایی خود را حفظ کرده‌اند و از نور مناسب بهره می‌برند

حمایت روانی، اجتماعی و توانبخشی

کاهش بینایی در سالمندی ممکن است باعث محدود شدن رفت‌وآمد و کاهش مشارکت اجتماعی شود. اگر سالمند به دلیل دشواری حرکت یا نگرانی از زمین خوردن از ارتباط با دیگران فاصله بگیرد، احتمال احساس تنهایی و انزوا افزایش می‌یابد.

همراهی در ملاقات‌های خانوادگی، پیاده‌روی ایمن، فعالیت‌های مورد علاقه و ارتباط با دوستان می‌تواند به حفظ مشارکت اجتماعی کمک کند. تمرین‌های حرکتی و برنامه‌های توانبخشی نیز باید متناسب با وضعیت جسمی سالمند و با نظر متخصص انجام شوند.

در صورت مشاهده تغییرات پایدار در خلق‌وخو، گوشه‌گیری، بی‌علاقگی به فعالیت‌های معمول یا نشانه‌های افسردگی، ارزیابی توسط پزشک یا متخصص سلامت روان اهمیت دارد.

نقش پرستار و خانواده

پرستار و اعضای خانواده در مراقبت از سالمند نابینا نقش مکمل دارند. پرستار می‌تواند در انجام فعالیت‌های روزمره، مدیریت داروها طبق برنامه درمانی، بهداشت فردی، تغذیه، رفت‌وآمد و استفاده از ابزارهای کمکی همراه سالمند باشد.

خانواده نیز با حفظ ارتباط عاطفی، مشارکت دادن سالمند در تصمیم‌ها و فراهم کردن فرصت حضور در فعالیت‌های مورد علاقه، به حفظ استقلال و سلامت روان او کمک می‌کند. بهتر است وظایف مراقبتی به شکلی تقسیم شوند که هم نیازهای سالمند تأمین شود و هم فشار بیش از حد بر یک عضو خانواده وارد نشود.

ویژگی‌های پرستار مناسب برای مراقبت از افراد نابینا و کم‌بینا

مراقبت از فرد نابینا یا کم‌بینا فقط به کمک در امور شخصی محدود نیست. پرستار باید بتواند با شرایط بینایی، توانایی‌های حرکتی و نیازهای روانی فرد سازگار شود. ویژگی‌های زیر در انتخاب مراقب اهمیت دارند:

صبر و حوصله

برخی فعالیت‌ها ممکن است برای فرد نابینا زمان بیشتری ببرند. پرستار باید فرصت کافی برای انجام مستقل کارها در اختیار فرد قرار دهد و از عجله یا انجام دادن همه امور به جای او خودداری کند.

مهارت ارتباطی مناسب

معرفی خود، توصیف محیط، توضیح اقدامات پیش از انجام آن‌ها و گوش دادن به درخواست‌های فرد از مهارت‌های ضروری مراقبت است. پرستار باید بتواند اطلاعات را به شکلی روشن و قابل فهم منتقل کند.

همدلی و احترام به استقلال

درک شرایط روحی فرد و احترام به انتخاب‌های او به ایجاد رابطه‌ای مطمئن کمک می‌کند. پرستار نباید صرفاً به دلیل نابینایی، توانایی تصمیم‌گیری یا انجام فعالیت‌های فرد را نادیده بگیرد.

آشنایی با اصول ایمنی و راهنمایی

پرستار باید اصول ایمن‌سازی محیط، همراهی در رفت‌وآمد و پیشگیری از سقوط را بداند. در مواردی که فرد به آموزش تخصصی جهت‌یابی یا تحرک نیاز دارد، باید از متخصص مربوط کمک گرفته شود.

آشنایی با کمک‌های اولیه و مراقبت‌های پایه

آگاهی از کمک‌های اولیه، اصول بهداشت فردی، تغذیه و مراقبت‌های پایه متناسب با وضعیت بیمار اهمیت دارد. اگر فرد بیماری زمینه‌ای یا نیاز درمانی خاصی داشته باشد، پرستار باید مراقبت‌ها را مطابق دستور پزشک و شرح وظایف حرفه‌ای خود انجام دهد.

توانایی مراقبت متناسب با سن و شرایط فرد

نیازهای کودک نابینا با سالمند یا بیمار بزرگسال یکسان نیست. پرستار کودک باید با مراحل رشد و روش‌های یادگیری کودک آشنا باشد، در حالی که مراقبت از سالمند ممکن است به شناخت مشکلات حرکتی، بیماری‌های مزمن و محدودیت‌های شناختی نیاز داشته باشد.

مهارت‌های مورد نیاز برای مراقبت از افراد نابینا و کم‌بینا

پرستار برای ارائه مراقبت ایمن و مؤثر باید مجموعه‌ای از مهارت‌های عملی داشته باشد. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

کمک در انجام امور روزمره

برخی افراد نابینا یا کم‌بینا ممکن است برای مسواک زدن، لباس پوشیدن، غذا خوردن یا استفاده از سرویس بهداشتی به کمک نیاز داشته باشند. میزان حمایت باید با توجه به توانایی فرد مشخص شود.

برای مثال، هنگام غذا خوردن می‌توان موقعیت غذاها و ظروف را با توضیح شفاهی مشخص کرد تا فرد بتواند تا حد امکان خودش غذا بخورد. در مورد لباس پوشیدن نیز معرفی محل لباس‌ها و مرتب کردن آن‌ها به شکل ثابت می‌تواند استقلال فرد را افزایش دهد.

آموزش و استفاده از ابزارهای کمکی

ابزارهای کمکی می‌توانند انجام فعالیت‌های روزمره را آسان‌تر کنند. از جمله:

• عصای سفید برای جهت‌یابی افراد نابینا
• ساعت‌های گویا و ابزارهای اعلام صوتی
• نرم‌افزارهای تبدیل متن به گفتار
• قابلیت‌های دسترس‌پذیری تلفن همراه
• کتاب‌های صوتی و ابزارهای آموزشی لمسی
• برچسب‌های قابل تشخیص برای شناسایی وسایل و داروها

پرستار می‌تواند در استفاده روزمره از ابزارهایی که فرد با آن‌ها آشناست همراهی کند. آموزش تخصصی ابزارهای جهت‌یابی و توانبخشی باید توسط افراد آموزش‌دیده در همان حوزه انجام شود.

همراهی در پیاده‌روی و فعالیت بدنی

برخی افراد نابینا برای رفت‌وآمد در محیط‌های ناآشنا یا انجام فعالیت‌های بدنی به همراه نیاز دارند. پرستار می‌تواند با توجه به وضعیت جسمی فرد، در پیاده‌روی و فعالیت‌های روزمره همراه او باشد.

نوع فعالیت باید با شرایط پزشکی و توان حرکتی فرد تناسب داشته باشد. اگر بیمار محدودیت حرکتی، اختلال تعادل یا بیماری زمینه‌ای دارد، انتخاب برنامه ورزشی باید با نظر متخصص انجام شود.

حفظ ایمنی و پیشگیری از سقوط

پیشگیری از سقوط فقط به حذف موانع محدود نیست. بررسی شرایط کف‌پوش، روشنایی مناسب برای افراد کم‌بینا، دسترسی به وسایل ضروری و آشنایی فرد با مسیرهای منزل نیز اهمیت دارند.

پرستار باید پیش از جابه‌جایی وسایل، تغییر چیدمان یا همراهی فرد در مسیرهای جدید، موضوع را به او توضیح دهد. در صورت سابقه سقوط یا مشکلات تعادل، ارزیابی تخصصی خطر سقوط و بررسی وسایل کمک‌حرکتی مورد نیاز است.

نکات مهم هنگام انتخاب پرستار از مرکز خدمات پرستاری

انتخاب پرستار برای فرد نابینا یا کم‌بینا باید بر اساس نیازهای واقعی او انجام شود. صرف داشتن سابقه مراقبت عمومی، لزوماً به معنای آشنایی با تمام نیازهای افراد دارای اختلال بینایی نیست.

پیش از انتخاب پرستار بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

خانواده می‌تواند پیش از شروع همکاری، درباره وظایف پرستار، ساعات حضور، نحوه گزارش وضعیت فرد و حدود مسئولیت‌های مراقبتی توافق روشنی داشته باشد. بهتر است نیازهای فرد نیز به صورت دقیق به پرستار توضیح داده شوند تا از ابتدا برنامه مراقبت متناسب با شرایط او تنظیم شود.

مزایای مراقبت در منزل از افراد نابینا و کم‌بینا

مراقبت در منزل این امکان را فراهم می‌کند که فرد در محیط آشنای خود زندگی کند و برای انجام فعالیت‌های روزمره از حمایت متناسب با نیازهایش برخوردار باشد.

مهم‌ترین مزایای این شیوه مراقبت عبارت‌اند از:

• حفظ استقلال فرد: کمک در فعالیت‌هایی که انجام آن‌ها دشوار است، بدون سلب اختیار از فرد.
• افزایش ایمنی: شناسایی موانع محیطی و همراهی در رفت‌وآمدهای ضروری.
• تداوم برنامه روزمره: امکان حفظ عادت‌ها و فعالیت‌های آشنا در محیط خانه.
• دسترسی به حمایت شخصی: دریافت کمک متناسب با وضعیت جسمی، سن و میزان بینایی فرد.
• کاهش فشار خانواده: تقسیم بخشی از مسئولیت‌های مراقبتی با پرستار و ایجاد فرصت استراحت برای اعضای خانواده.
• حفظ ارتباطات اجتماعی: همراهی در فعالیت‌ها و ملاقات‌هایی که به رفت‌وآمد نیاز دارند.

عوارض و پیامدهای مراقبت ناکافی از افراد نابینا

نبود حمایت مناسب می‌تواند خطر برخی مشکلات جسمی و روانی را افزایش دهد. شدت این پیامدها به میزان اختلال بینایی، وضعیت جسمی، شرایط محیط زندگی و حمایت اطرافیان بستگی دارد.

از جمله پیامدهای احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سقوط و آسیب جسمی: موانع محیطی و نبود همراهی متناسب ممکن است احتمال برخورد یا زمین خوردن را افزایش دهند.
• اختلال در انجام امور روزمره: دشواری در مدیریت داروها، بهداشت فردی، خرید و آماده‌سازی غذا ممکن است بیشتر شود.
• کاهش استقلال: انجام دادن تمام کارها به جای فرد یا فراهم نکردن فرصت تمرین مهارت‌ها می‌تواند وابستگی غیرضروری ایجاد کند.
• انزوای اجتماعی: محدود شدن رفت‌وآمد و ارتباط با دیگران ممکن است احساس تنهایی را تشدید کند.
• افزایش فشار روانی خانواده: نبود برنامه مراقبتی مشخص می‌تواند مسئولیت اعضای خانواده را سنگین‌تر کند.

چه زمانی باید برای مراقبت از فرد نابینا کمک تخصصی گرفت؟

اگر فرد به دلیل اختلال بینایی در انجام فعالیت‌های روزمره، مدیریت داروها، رفت‌وآمد یا حفظ ایمنی با مشکل مواجه شده است، ارزیابی نیازهای مراقبتی می‌تواند به انتخاب حمایت مناسب کمک کند.

در شرایط زیر بهتر است از پزشک یا متخصص مربوط مشورت گرفته شود:

• پس از کاهش ناگهانی بینایی یا تغییر محسوس در وضعیت بینایی
• پس از زمین خوردن یا بروز آسیب جسمی
• در صورت بروز مشکل در مصرف صحیح داروها
• هنگام مشاهده ضعف حرکتی یا اختلال تعادل جدید
• در صورت گوشه‌گیری، تغییر پایدار خلق‌وخو یا نشانه‌های افسردگی
• زمانی که کودک در مهارت‌های حرکتی، ارتباطی یا رشد روزمره با تأخیر قابل توجه مواجه است

کاهش ناگهانی بینایی، به‌ویژه اگر با درد چشم یا علائم عصبی همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. خدمات پرستاری در منزل جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند.

سلامت اول؛ حامی افراد نابینا و کم‌بینا

مراقبت از افراد نابینا و کم‌بینا، چه کودک باشند و چه بیمار یا سالمند، باید بر اساس شرایط جسمی، توانایی‌های فردی و نیازهای روزمره آن‌ها تنظیم شود. پرستار مناسب می‌تواند در انجام امور شخصی، مدیریت داروها طبق برنامه درمانی، همراهی در رفت‌وآمد و حفظ ایمنی محیط به فرد و خانواده کمک کند.

مرکز خدمات پرستاری سلامت اول با ارائه خدمات اعزام پرستار به منزل، امکان دریافت مراقبت متناسب با شرایط افراد را فراهم می‌کند. خانواده‌ها می‌توانند برای بررسی نیازهای مراقبتی و دریافت راهنمایی درباره انتخاب پرستار، با کارشناسان این مرکز از طریق شماره ۱۵۲۷ تماس بگیرند. هدف از مراقبت مؤثر، انجام تمام کارها به جای فرد نیست، بلکه فراهم کردن شرایطی است که او بتواند با امنیت، احترام و استقلال بیشتری به زندگی روزمره خود ادامه دهد.

سوالات متداول