گازگرفتگی سگ و گربه؛ اقدامات لازم بعد از گاز گرفتگی سطحی سگ خانگی

این مقاله در تاریخ 12-07-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

گازگرفتگی حیوانات، به‌ویژه گازگرفتگی سگ و گربه، از اتفاقاتی است که ممکن است برای هر فردی رخ دهد و در برخی موارد می‌تواند خطرات جدی برای سلامتی ایجاد کند. حتی گاز گرفتن سطحی توسط حیوانات خانگی نیز ممکن است باعث انتقال عفونت یا بیماری‌هایی مانند هاری شود. به همین دلیل آگاهی از اقدامات فوری و صحیح بعد از گاز گرفتگی اهمیت زیادی دارد و می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

در این مقاله به طور کامل بررسی می‌کنیم که بعد از گاز گرفتگی سطحی سگ خانگی یا گربه چه اقداماتی باید انجام دهید، چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کنید و چه روش‌هایی برای پیشگیری از عفونت و بیماری وجود دارد. اگر شما هم با چنین اتفاقی روبه‌رو شده‌اید یا می‌خواهید بدانید در صورت گازگرفتگی حیوانات چه کاری باید انجام دهید، مطالعه این مطلب می‌تواند پاسخ بسیاری از سوالات شما را بدهد.

بیماری هاری چیست؟

هاری یک بیماری ویروسی خطرناک و کشنده است که بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر می‌گذارد و باعث التهاب حاد مغز می‌شود. این بیماری معمولاً از طریق گازگرفتگی سگ و گربه یا سایر حیوانات آلوده به انسان منتقل می‌شود. ویروس هاری در بزاق حیوان مبتلا وجود دارد و زمانی که حیوان فردی را گاز بگیرد یا بزاق آن با زخم یا خراش پوستی تماس پیدا کند، ویروس می‌تواند وارد بدن شده و از طریق اعصاب به سمت مغز حرکت کند. بسیاری از پستانداران مانند سگ، گربه، روباه، گرگ، خفاش و برخی حیوانات وحشی می‌توانند ناقل این بیماری باشند، اما در بسیاری از کشورها سگ‌ها مهم‌ترین عامل انتقال هاری به انسان محسوب می‌شوند.

به همین دلیل، آگاهی از خطرات گازگرفتگی حیوانات و اقدام سریع پس از آن اهمیت زیادی دارد. در صورتی که پس از گاز گرفتن سگ یا گربه اقدامات درمانی و تزریق واکسن هاری به موقع انجام نشود، ویروس می‌تواند به سیستم عصبی رسیده و بیماری را فعال کند که در مراحل پیشرفته بسیار خطرناک و حتی کشنده خواهد بود.

علائم هاری در انسان

علائم هاری در انسان معمولاً چند روز تا چند هفته پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می‌شود. در مراحل اولیه، نشانه‌های بیماری ممکن است خفیف بوده و شبیه علائم آنفولانزا باشد؛ به همین دلیل گاهی تشخیص آن در ابتدا دشوار است. از مهم‌ترین علائم اولیه هاری می‌توان به تب، سردرد، خستگی، ضعف عمومی بدن و احساس ناراحتی در محل گازگرفتگی اشاره کرد.

با پیشرفت بیماری هاری، علائم عصبی شدیدتری در فرد ظاهر می‌شود و وضعیت بیمار به تدریج پیچیده‌تر می‌شود. در این مرحله ویروس به سیستم عصبی مرکزی رسیده و باعث بروز اختلالات جدی در عملکرد مغز و اعصاب می‌شود. به همین دلیل علائم رفتاری و عصبی در بیمار بیشتر دیده می‌شود و ممکن است فرد دچار تغییرات رفتاری، مشکلات حرکتی و اختلال در بلع شود. در مراحل پیشرفته‌تر، شدت بیماری افزایش پیدا کرده و بیمار نیاز به مراقبت‌های دقیق و مداوم خواهد داشت. در چنین شرایطی، استفاده از خدمات پرستار بیمار در منزل می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند تا مراقبت‌های لازم از بیمار به‌صورت اصولی انجام شود و وضعیت جسمی و عصبی بیمار به طور مرتب تحت نظر قرار گیرد.

مهم‌ترین علائم عصبی هاری در مراحل پیشرفته عبارت‌اند از:

1. اضطراب شدید و بی‌قراری
2. هذیان و رفتارهای غیرطبیعی
3. گرفتگی و اسپاسم عضلات
4. مشکل در بلع غذا و مایعات
5. آب‌هراسی (ترس از نوشیدن یا دیدن آب)
6. بی‌خوابی و اختلال در خواب
7. تشنج و حملات عصبی
8. فلج تدریجی عضلات بدن
9. اختلالات شدید در عملکرد سیستم عصبی

کدام حیوانات ناقل بیماری هاری هستند؟

لیست و جدول حیوانات وحشی و اهلی که سبب انتقال و ناقل ویروس هاری هستند، به صورت زیر می باشد:

بعد از گازگرفتگی سگ و گربه چه کنیم؟

بعد از گازگرفتگی یا خراش حیوان، اولین اقدام شست وشوی محل با آب و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقیقه است. اگر زخم خونریزی دارد، با گاز یا پارچه تمیز روی آن فشار وارد کنید. سپس برای ارزیابی زخم، وضعیت واکسیناسیون کزاز و احتمال نیاز به پیشگیری از هاری به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.

اگر حیوان ناشناس، ولگرد یا مشکوک به هاری است، مراجعه را به تاخیر نیندازید. در مورد سگ یا گربه سالمی که فرد را گاز گرفته است، امکان تحت نظر گرفتن حیوان به مدت ۱۰ روز نیز ممکن است در تصمیم گیری درباره پیشگیری از هاری نقش داشته باشد.

گاز گرفتن سگ

گاز گرفتن سگ بیشتر در بچه ها و کودکان رخ می دهد. معمولا سر و گردن شایع ترین نواحی از اعضای بدن کودک است که سگ های ولگرد و هار به آن حمله می کنند اما شایعترین محل برای بزرگسالان بازو ها و پاهای افراد می باشد که سگ به آن حمله کرده و گاز می گیرد.

گاز گرفتن سگ خانگی و ولگرد مبتلا به هاری می تواند باعث صدمات و آسیب هایی از جمله یک خراش سطحی توسط سگ، بریدگی عمیق و پاره شدن قسمتی از بدن همراه باشد که همین موارد احتمالا ابتلا به این بیماری را بالا می برد.

بعد از گازگرفتگی سگ خانگی چه کنیم؟

بعد از گازگرفتگی سگ خانگی یا ولگرد انجام اقدامات اولیه می‌تواند خطر عفونت و ابتلا به هاری را تا حد زیادی کاهش دهد. مهم‌ترین اقدامات بعد از گاز گرفتن سگ عبارت‌اند از:

• زخم را حداقل 10 تا 15 دقیقه با آب و صابون به خوبی شستشو دهید.
• بعد از شستشو می‌توانید اطراف زخم را با محلول ضدعفونی مانند بتادین تمیز کنید.
• در صورت خونریزی، با گاز استریل یا پارچه تمیز روی زخم فشار ملایم وارد کنید تا خونریزی کنترل شود.
• روی زخم یک پانسمان تمیز و استریل قرار دهید، اما آن را خیلی محکم نبندید.
• از بخیه زدن فوری زخم‌های ناشی از گازگرفتگی بدون نظر پزشک خودداری کنید.
• در سریع‌ترین زمان ممکن، ترجیحاً کمتر از 24 ساعت به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
• پزشک ممکن است برای پیشگیری از هاری واکسن هاری یا در موارد خاص ایمونوگلوبولین تجویز کند.
• در برخی موارد برای جلوگیری از عفونت، آنتی‌بیوتیک نیز تجویز می‌شود.
• اگر سگ ناشناس یا ولگرد بوده است، حتماً موضوع را به مراکز بهداشت یا درمانی اطلاع دهید.

با توجه به شدت زخم، محل گازگرفتگی و وضعیت حیوان، پزشک بهترین روش درمان را تعیین می‌کند. در بسیاری از موارد خراش یا گازگرفتگی ناشی از سگ، برای پیشگیری از ابتلا به هاری تزریق واکسن هاری توصیه می‌شود. این واکسن معمولاً در چند دوز و طی روزهای مشخص تزریق می‌شود. در صورتی که زخم عمیق یا پرخطر باشد، ممکن است علاوه بر واکسن، ایمونوگلوبولین هاری نیز تزریق شود. همچنین اگر حیوان خانگی واکسینه شده باشد و تحت نظر قرار گیرد، تصمیم نهایی درباره ادامه واکسیناسیون توسط پزشک و بر اساس وضعیت حیوان و نوع جراحت گرفته خواهد شد.

اگر سگ خانگی گاز بگیرد، آیا واکسن لازم است؟

گاز گرفتن سگ خانگی به معنی نیاز قطعی به واکسن هاری نیست، اما واکسینه بودن حیوان هم به تنهایی برای تصمیم گیری کافی نیست. نوع گازگرفتگی، محل زخم، وضعیت سلامت و واکسیناسیون سگ و امکان تحت نظر گرفتن آن، همگی در ارزیابی خطر هاری اهمیت دارند.

اگر سگ سالم و قابل مشاهده است، اطلاعات مربوط به واکسیناسیون آن را همراه داشته باشید و موضوع را با پزشک یا مرکز بهداشت مطرح کنید. در هر صورت، محل گازگرفتگی را بلافاصله با آب و صابون حداقل ۱۵ دقیقه بشویید و برای بررسی زخم، واکسن کزاز و احتمال نیاز به پیشگیری از هاری اقدام کنید.

اگر گازگرفتگی سگ سطحی و بدون خونریزی باشد چه؟

سطحی بودن گازگرفتگی یا نداشتن خونریزی به این معنی نیست که زخم کاملا بی خطر است. اگر دندان سگ باعث خراش یا آسیب پوست شده باشد، محل آسیب باید به خوبی با آب و صابون شسته شود و وضعیت حیوان و احتمال نیاز به پیشگیری از هاری بررسی شود.

درمان گازگرفتگی سطحی سگ خانگی

اگر دچار گازگرفتگی سگ خانگی شدید، در اولین قدم باید ناحیه آسیب‌دیده را به‌خوبی با آب و صابون به مدت چند دقیقه شستشو دهید تا آلودگی‌ها و میکروب‌های احتمالی از زخم خارج شوند. در صورتی که زخم دچار خونریزی است، می‌توانید با قرار دادن یک گاز استریل یا پارچه تمیز روی محل زخم و وارد کردن فشار ملایم، خونریزی را کنترل کنید. پس از انجام اقدامات اولیه، لازم است در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید تا وضعیت زخم بررسی شود.

پزشک با توجه به شدت جراحت، محل گازگرفتگی و وضعیت واکسیناسیون حیوان، ممکن است واکسن کزاز یا واکسن هاری را برای پیشگیری از عفونت و بیماری‌های خطرناک تجویز کند. همچنین برای جلوگیری از عفونت زخم، معمولاً توصیه می‌شود ناحیه آسیب‌دیده به طور روزانه تمیز نگه داشته شود و در صورت نیاز از پمادهای آنتی‌بیوتیک موضعی طبق دستور پزشک استفاده شود تا روند ترمیم زخم سریع‌تر و ایمن‌تر انجام گیرد.

به نقل از webmd:

اگرچه می‌توانید کمک‌های اولیه را برای گاز گرفتن سگ در خانه ارائه کنید، اما مراجعه به پزشک بسیار مهم است، به خصوص اگر سگ ناآشنا شما را گاز گرفته، نیش عمیق است، نمی‌توانید خونریزی را متوقف کنید، یا علائم عفونت وجود دارد ( قرمزی، تورم، گرما، چرک). گاز گرفتن سگ می تواند باعث عفونت شود که باید با آنتی بیوتیک درمان شود.

• برای مراقبت از آسیب گازگرفتگی سگ در خانه
• یک حوله تمیز روی محل جراحت قرار دهید تا خونریزی متوقف شود.
• سعی کنید ناحیه آسیب دیده را بالا نگه دارید.
• محل گازگرفتگی را با دقت با آب و صابون بشویید.
• یک باند استریل روی زخم بمالید.
• برای جلوگیری از عفونت، هر روز از پماد آنتی بیوتیک روی محل آسیب استفاده کنید.

گاز گرفتن گربه

گربه‌ها به دلیل داشتن دندان‌های تیز و پنجه‌های باریک می‌توانند هنگام چنگ زدن یا گاز گرفتن، زخم‌های کوچک اما عمیقی روی دست‌ها و بازوها ایجاد کنند. این زخم‌ها معمولاً به‌ظاهر ساده‌اند، اما می‌توانند باکتری را به عمق پوست و حتی بافت استخوان منتقل کنند. اگر بعد از گازگرفتگی یا چنگ‌زدگی گربه عفونت ایجاد شود، معمولاً خیلی سریع پیشرفت می‌کند و با علائمی مثل قرمزی، تورم و درد شدید خود را نشان می‌دهد. برای جلوگیری از رسیدن به این مرحله، انجام اقدامات پیشگیرانه و رسیدگی سریع به زخم کاملاً ضروری است.

بعد از گاز گرفتن گربه چه کنیم؟

اگر گربه خانگی یا ولگرد ناحیه ای از بدن شما را زخم کرد، ابتدا زخم را با آب و مواد ضد عفونی کننده جهت جلوگیری از عفونت با دقت تمیز کنید. در صورت خونریزی می توانید یک گاز تمیر را بروی زخم قرار داده و فاشار دهید تا خونریزی متوقف شود سپس به پزشک متخخص برای تزریق واکسن هاری مراجعه نمایید. توجه داشته باشید که اگر گاز گرفتگی گربه و بچه گربه خراشیدگی ساده باشد خطری ندارد اما اگر عمیق بود و زخم عفونت کرد باید حتما به پزشک برای اقدامات لازم مراجعه کنید.

گاز گرفتن گربه نیاز به واکسن دارد؟

هر گازگرفتگی گربه به معنی نیاز قطعی به واکسن هاری نیست، اما اگر گازگرفتگی باعث آسیب پوست شده باشد، نباید آن را بی خطر در نظر گرفت. نوع زخم، وضعیت سلامت و واکسیناسیون گربه، امکان تحت نظر گرفتن حیوان و شرایط محل زندگی در ارزیابی خطر هاری اهمیت دارند.

بعد از گاز گرفتن گربه، محل زخم را بلافاصله با آب و صابون حداقل ۱۵ دقیقه بشویید و برای بررسی احتمال نیاز به واکسن هاری و کزاز به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید. اگر گربه ناشناس یا ولگرد است، در دسترس نیست یا رفتار غیرطبیعی دارد، ارزیابی پزشکی را به تاخیر نیندازید.

گاز گرفتگی سطحی گربه نیاز به واکسن دارد؟

سطحی بودن گازگرفتگی گربه یا نداشتن خونریزی به تنهایی مشخص نمی کند که واکسن هاری لازم است یا نه. اگر دندان گربه باعث خراش یا آسیب پوست شده باشد، محل زخم باید بلافاصله با آب و صابون حداقل ۱۵ دقیقه شسته شود و احتمال تماس با هاری توسط پزشک یا مرکز بهداشت بررسی شود.

اگر گربه ناشناس، ولگرد، بیمار یا مشکوک به هاری باشد یا امکان تحت نظر گرفتن آن وجود نداشته باشد، مراجعه برای ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد. واکسن هاری در صورت نیاز باید هرچه سریع تر و بر اساس نوع تماس و وضعیت حیوان شروع شود.

حتی در گازگرفتگی های سطحی، احتمال عفونت باکتریایی نیز وجود دارد. اگر محل گازگرفتگی قرمز، متورم، گرم یا دردناک شد یا ترشح از زخم ایجاد شد، برای بررسی عفونت به پزشک مراجعه کنید.

چند ساعت بعد از گاز گرفتن گربه باید واکسن زد؟

برای واکسن هاری نباید منتظر گذشت چند ساعت مشخص ماند. اگر گازگرفتگی یا خراش باعث آسیب پوست شده و احتمال تماس با هاری وجود دارد، زخم را بلافاصله حداقل ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و هرچه سریع تر برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.

حتی اگر چند ساعت از گازگرفتگی گذشته است، مراجعه را به تاخیر نیندازید. برای همه گازگرفتگی ها یک مهلت ثابت وجود ندارد و پزشک بر اساس نوع تماس، وضعیت حیوان و شرایط فرد درباره شروع واکسن و سایر اقدامات پیشگیری تصمیم می گیرد.

اگر بعد از گاز گرفتن گربه واکسن نزنیم چه می شود؟

اگر گازگرفتگی یا خراش، تماس مشکوک با ویروس هاری ایجاد کرده باشد و اقدامات پیشگیرانه لازم انجام نشود، خطر ابتلا به هاری وجود دارد. هاری پس از شروع علائم بالینی بیماری بسیار خطرناک و تقریبا همیشه کشنده است، اما با اقدامات مناسب پس از تماس می توان از بروز بیماری جلوگیری کرد.

به همین دلیل نباید منتظر بروز علائم هاری ماند. اگر گربه ناشناس، ولگرد یا مشکوک به هاری شما را گاز گرفته یا خراش داده است، زخم را بلافاصله بشویید و برای ارزیابی نیاز به پیشگیری پس از تماس به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید.

آیا چنگ‌ زدن گربه خانگی هم خطر دارد؟

بله، حتی چنگ گربه خانگی نیز می‌تواند باعث عفونت شود. علت این است که:

• چنگ‌های گربه دائماً با خاک مخصوص توالت تماس دارند و محیط خاک بهترین مکان برای رشد باکتری‌ها و انگل‌هاست.
• برخی انگل‌ها و میکروب‌ها می‌توانند از راه‌های مختلف وارد خاک گربه خانگی شوند و سپس زیر چنگ‌های آن جمع شوند.
• گربه‌ها هنگام بازی، چنگ زدن به اسباب‌بازی‌ها یا حتی لیسیدن چنگ‌های خود می‌توانند ناخن‌ها را آلوده کنند.

به همین دلیل، چنگ‌زدگی گربه خانگی نیز باید جدی گرفته شود و اگر زخم باز، عمیق یا دردناک ایجاد شده باشد باید توسط پزشک بررسی شود.

موارد خطرناک بعد از گازگرفتگی سگ و گربه

در برخی موارد، گازگرفتگی سگ و گربه می‌تواند باعث بروز عفونت یا مشکلات جدی شود. به همین دلیل اگر پس از گازگرفتگی با هر یک از شرایط زیر مواجه شدید، لازم است در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید تا از بروز عوارض خطرناک جلوگیری شود.

• ایجاد زخم عمیق یا پارگی پوست در اثر گازگرفتگی سگ یا گربه
• مشاهده علائم عفونت مانند قرمزی، تورم، گرمی پوست، درد شدید یا ترشح چرک از زخم
• متوقف نشدن خونریزی زخم حتی پس از چند دقیقه فشار دادن با گاز استریل
• گازگرفتگی در نواحی حساس مانند صورت، گردن یا دست‌ها
• گذشت بیش از ۵ سال از آخرین تزریق واکسن کزاز
• گازگرفتگی توسط سگ یا گربه ناشناس، ولگرد یا حیوانی که وضعیت سلامت آن مشخص نیست

در چنین شرایطی، پزشک با بررسی نوع زخم و شرایط حیوان، ممکن است واکسن هاری، واکسن کزاز یا داروهای آنتی‌بیوتیک را برای پیشگیری از عفونت و بیماری‌های خطرناک تجویز کند.

روش های پیشگیری از گازگرفتگی سگ و گربه

گازگرفتگی سگ و گربه یکی از حوادثی است که ممکن است در شرایط مختلف برای افراد، به ویژه کودکان رخ دهد. بسیاری از موارد گاز گرفتن زمانی اتفاق می افتد که فرد بدون توجه به رفتار حیوان به آن نزدیک می شود یا حیوان احساس ترس، تهدید یا تحریک شدن دارد. شناخت رفتار حیوان و رعایت فاصله مناسب، به خصوص در برخورد با حیوانات ناشناس، می تواند احتمال گازگرفتگی را کاهش دهد.

کودکان بیشتر از بزرگسالان در معرض گازگرفتگی قرار دارند، بنابراین بهتر است به آنها آموزش داده شود که بدون اجازه صاحب حیوان به سگ یا گربه نزدیک نشوند و هنگام خوابیدن، غذا خوردن یا مراقبت از توله های خود مزاحم حیوان نشوند. همچنین اگر حیوانی حالت پرخاشگرانه دارد، غرغر می کند یا دندان های خود را نشان می دهد، نباید برای نوازش یا نزدیک شدن به آن اقدام کرد.

برای جلوگیری از گاز گرفتن حیوانات، نکات زیر را در نظر بگیرید:

1. از نزدیک شدن ناگهانی به سگ یا گربه ناشناس خودداری کنید.
2. هرگز هنگام غذا خوردن یا خوابیدن به حیوان نزدیک نشوید.
3. به کودکان آموزش دهید بدون اجازه صاحب حیوان به سگ خانگی دست نزنند.
4. از تحریک کردن، کشیدن دم یا اذیت کردن حیوانات پرهیز کنید.
5. هنگام مشاهده سگ های خیابانی یا حیوانات عصبی و پرخاشگر، فاصله ایمن را حفظ کنید.
6. هنگام بازی با حیوان خانگی، علائم ترس، عصبانیت یا ناراحتی حیوان را جدی بگیرید.
7. واکسیناسیون منظم حیوانات خانگی می تواند به کاهش خطر هاری کمک کند.
8. اگر سگ مهاجم به شما نزدیک شد، از دویدن و حرکات ناگهانی خودداری کنید و تا حد امکان آرام بمانید.

رعایت این نکات ساده می تواند احتمال گازگرفتگی سگ و گربه را کاهش دهد و به ویژه از کودکان در برابر آسیب های ناشی از تماس نادرست با حیوانات محافظت کند.

جای گازگرفتگی سگ چگونه است؟

جای گازگرفتگی سگ می تواند از یک خراش یا سوراخ کوچک روی پوست تا زخم عمیق و کبودی اطراف محل گازگرفتگی متفاوت باشد. حتی اگر ظاهر زخم کوچک باشد، ممکن است دندان حیوان به بافت های زیر پوست آسیب زده باشد. بنابراین تمیز کردن زخم و بررسی آن فقط بر اساس اندازه ظاهری زخم کافی نیست.

چه زمانی بعد از گازگرفتگی سگ به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر زخم عمیق یا سوراخ شدگی دارد، خونریزی با فشار مستقیم متوقف نمی شود، گازگرفتگی روی صورت، دست یا نزدیک مفصل اتفاق افتاده است، یا علائمی مانند تورم، قرمزی، درد رو به افزایش، گرمی پوست و ترشح از زخم ایجاد شده است، باید برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید. همچنین اگر وضعیت واکسیناسیون سگ مشخص نیست، حیوان ناشناس یا ولگرد است یا امکان تحت نظر گرفتن آن وجود ندارد، مراجعه سریع برای بررسی احتمال هاری اهمیت دارد.

کلام پایانی

گازگرفتگی سگ و گربه یا چنگ زدن حیوانات می تواند باعث زخم، عفونت و در برخی موارد انتقال هاری شود. به همین دلیل، بعد از آسیب باید محل زخم را بلافاصله حداقل ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید.

اگر زخم عمیق است، خونریزی دارد یا حیوان ناشناس، ولگرد یا مشکوک به بیماری است، مراجعه سریع به پزشک یا مرکز درمانی اهمیت بیشتری دارد. همچنین برای بررسی نیاز به واکسن هاری و کزاز، حتی در گازگرفتگی های سطحی نیز بهتر است وضعیت زخم و نوع تماس توسط پزشک ارزیابی شود.

سوالات متداول