آزمایش CBC که مخفف Complete Blood Count و به معنای «شمارش کامل سلولهای خونی» است، یکی از رایجترین و در عین حال مهمترین آزمایشهای خون به شمار میرود. این آزمایش با بررسی اجزای اصلی خون، تصویری کلی از وضعیت سلامت بدن ارائه میدهد و به پزشک کمک میکند تا عملکرد سیستمهای حیاتی مانند سیستم ایمنی، اکسیژنرسانی و انعقاد خون را ارزیابی کند.
در آزمایش CBC که به صورت آزمایش در منزل هم اجام میشود، نمونهای از خون وریدی گرفته شده و در آزمایشگاه، تعداد، اندازه و ویژگیهای سلولهای خونی مورد بررسی قرار میگیرد. به همین دلیل، این آزمایش هم برای افراد سالم در قالب چکاپ دورهای و هم برای بیماران با علائم مختلف کاربرد دارد و اغلب بهعنوان اولین قدم در مسیر تشخیص بسیاری از بیماریها استفاده میشود.
چه زمانی آزمایش CBC انجام میشود؟
آزمایش CBC معمولاً در شرایطی انجام میشود که پزشک بخواهد ارزیابی دقیقی از وضعیت عمومی بدن فرد داشته باشد. این آزمایش میتواند بدون وجود علامت خاص و صرفاً برای بررسی سلامت کلی بدن تجویز شود یا در پاسخ به علائمی مانند خستگی، ضعف، تب، سرگیجه، رنگپریدگی یا کاهش وزن ناخواسته درخواست شود.
همچنین CBC نقش مهمی در پیگیری روند درمان دارد. برای مثال، در بیمارانی که تحت شیمیدرمانی، مصرف داروهای خاص یا درمان بیماریهای مزمن هستند، انجام دورهای این آزمایش به پزشک کمک میکند تا اثر درمان و عوارض احتمالی آن را بررسی کند. موارد شایع تجویز آزمایش CBC:
- چکاپ سالانه و دورهای
- بررسی کمخونی یا عفونت
- قبل از جراحیها
- دوران بارداری
- پیگیری درمان بیماریهای خاص
در سایت mayoclinic.org میخوانیم:
برای بررسی سلامت کلی. شمارش کامل خون میتواند بخشی از یک معاینه پزشکی برای بررسی سلامت عمومی و جستجوی بیماریهایی مانند کمخونی یا سرطان خون باشد.
برای تشخیص یک بیماری پزشکی. شمارش کامل خون میتواند به یافتن علت علائمی مانند ضعف، خستگی و تب کمک کند. همچنین میتواند به یافتن علت تورم و درد، کبودی یا خونریزی کمک کند.برای بررسی وضعیت پزشکی. شمارش کامل خون میتواند به بررسی شرایطی که بر تعداد سلولهای خون تأثیر میگذارند، کمک کند.
برای بررسی درمان پزشکی. شمارش کامل خون ممکن است برای بررسی درمان با داروهایی که بر تعداد سلولهای خون و پرتودرمانی تأثیر میگذارند، استفاده شود.
آشنایی با اجزای آزمایش CBC
آزمایش CBC از چندین بخش و فاکتور تشکیل شده است که هر کدام اطلاعات متفاوتی درباره سلامت بدن ارائه میدهند. این اجزا در کنار هم بررسی میشوند تا پزشک بتواند علت احتمالی اختلالات خونی یا علائم بالینی را تشخیص دهد.
سه جزء اصلی که در آزمایش CBC اندازهگیری میشوند شامل گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها هستند. علاوه بر این، شاخصهای تکمیلی مانند هموگلوبین، هماتوکریت و فاکتورهای مربوط به اندازه و غلظت سلولها نیز در نتیجه آزمایش درج میشوند که نقش مهمی در تفسیر دقیق دارند.
گلبولهای قرمز (RBC)
گلبولهای قرمز یا RBC (Red Blood Cells) وظیفه حمل اکسیژن از ریهها به بافتها و اندامهای بدن را بر عهده دارند. این سلولها حاوی پروتئینی به نام هموگلوبین هستند که اکسیژن را به خود متصل میکند و نقش حیاتی در تأمین انرژی سلولها دارد.
در آزمایش CBC، تعداد گلبولهای قرمز و شاخصهای مرتبط با آنها بررسی میشود. کاهش تعداد RBC یا اختلال در کیفیت آنها میتواند نشاندهنده انواع کمخونی باشد، در حالی که افزایش غیرطبیعی آن ممکن است به مشکلاتی مانند کمآبی بدن یا بیماریهای خاص مغز استخوان مربوط باشد.
- فاکتورهای مرتبط با RBC در CBC:
- تعداد گلبولهای قرمز (RBC Count)
- هموگلوبین (Hb)
- هماتوکریت (HCT)
- MCV، MCH، MCHC و RDW
پلاکتها (Platelets) در آزمایش cbc
پلاکتها یا Platelets سلولهای کوچکی هستند که نقش اصلی آنها جلوگیری از خونریزی و کمک به انعقاد خون است. زمانی که دیواره یک رگ آسیب میبیند، پلاکتها به محل آسیب میچسبند و با تشکیل لخته، از ادامه خونریزی جلوگیری میکنند.
در آزمایش CBC، تعداد پلاکتها اندازهگیری میشود. کاهش تعداد پلاکتها میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد، در حالی که افزایش بیش از حد آنها ممکن است احتمال تشکیل لختههای خونی را بالا ببرد. به همین دلیل بررسی پلاکتها بهویژه در بیماران با کبودی، خونریزی غیرطبیعی یا سابقه لخته شدن خون اهمیت زیادی دارد. موارد مرتبط با پلاکت در CBC:
- Platelet Count (تعداد پلاکت)
- MPV (حجم متوسط پلاکت)
- PDW (پراکندگی اندازه پلاکتها)
تحلیل فاکتورهای آزمایش خون (CBC) و نقش گلبولهای سفید
آزمایش CBC (شمارش کامل خون) ابزاری دقیق برای ارزیابی سلامت بدن است که طی آن هر ۵ نوع گلبول سفید مورد سنجش قرار میگیرند. این سلولها سربازان سیستم ایمنی هستند و هر کدام وظیفه خاصی را بر عهده دارند. آزمایش سرطان خون ارتباط مستقیمی با این گزینه دارد.
انواع گلبولهای سفید و عملکرد آنها
- نوتروفیلها (Neutrophils): خط مقدم مبارزه با عفونت؛ این سلولها با بلعیدن میکروبها و ترشح آنزیمهای تخریبگر، از پیشروی عفونت جلوگیری میکنند.
- لنفوسیتها (Lymphocytes): تولیدکننده پادتن؛ بهویژه نوع B آنها با ساخت آنتیبادی، سدی در برابر ورود باکتریها و ویروسها به سلولهای بدن ایجاد میکنند.
- مونوسیتها (Monocytes): پاککنندههای بدن؛ این سلولها در بافتها به «ماکروفاژ» تبدیل شده و علاوه بر تقویت ایمنی، سلولهای مرده و میکروارگانیسمهای مهاجم را تجزیه میکنند.
- ائوزینوفیلها (Eosinophils): کنترلگر التهاب؛ فعالیت این سلولها عمدتاً در زمان بروز واکنشهای آلرژیک یا مقابله با عفونتهای انگلی افزایش مییابد.
- بازوفیلها (Basophils): پاسخدهندگان به حساسیت؛ این سلولها به طور ویژه در زمان حملات آسم و واکنشهای شدید آلرژیک در خون آزاد میشوند.
مقادیر طبیعی آزمایش CBC بسته به سن، جنس، شرایط فیزیولوژیک و حتی آزمایشگاهی که تست در آن انجام شده متفاوت است. به همین دلیل، یک عدد ممکن است برای یک فرد طبیعی و برای فرد دیگر غیرطبیعی تلقی شود. به همین خاطر همیشه توصیه میشود نتایج آزمایش توسط پزشک تفسیر شود.
محدوده طبیعی آزمایش CBC
آشنایی کلی با محدودههای نرمال میتواند به درک بهتر برگه آزمایش کمک کند و باعث شود فرد دید اولیهای نسبت به وضعیت سلامت خود داشته باشد. بهطور کلی:
- RBC، هموگلوبین و هماتوکریت پایین: احتمال کمخونی
- WBC بالا: احتمال عفونت یا التهاب
- پلاکت پایین: افزایش خطر خونریزی
تفسیر نتایج آزمایش CBC
تفسیر آزمایش CBC یا خواندن جواب آزمایش فرآیندی است که نیاز به بررسی همزمان چندین فاکتور دارد. هیچکدام از شاخصهای CBC بهتنهایی مبنای تشخیص قطعی بیماری نیستند و پزشک باید نتایج آزمایش را در کنار علائم بالینی، سابقه پزشکی و سایر آزمایشها بررسی کند.
برای مثال، کاهش همزمان RBC، هموگلوبین و هماتوکریت معمولاً نشاندهنده کمخونی است، اما نوع کمخونی با کمک شاخصهایی مانند MCV و RDW مشخص میشود. به همین شکل، افزایش WBC ممکن است نشانه عفونت باشد، اما نوع عفونت با بررسی تفکیک گلبولهای سفید مشخص میشود.
| شاخص آزمایش | تغییرات (افزایش/کاهش) | تفسیر احتمالی | فاکتورهای مکمل برای تشخیص قطعی |
| RBC, Hb, Hct (گلبول قرمز، هموگلوبین، هماتوکریت) | کاهش همزمان | نشاندهنده کلی کمخونی (آنمی) | شاخصهای MCV و RDW (برای تعیین نوع کمخونی) |
| WBC (گلبولهای سفید) | افزایش | نشانه احتمالی عفونت یا التهاب | بررسی تفکیک گلبولهای سفید (Diff) |
| MCV & RDW | متغیر | تعیین نوع و علت کمخونی | علائم بالینی و سابقه پزشکی بیمار |
تستهای مکمل آزمایش CBC
در برخی موارد، نتایج CBC بهتنهایی برای تشخیص دقیق کافی نیست و پزشک برای تکمیل بررسیها، آزمایشهای دیگری را تجویز میکند. این تستها به شناسایی علت اصلی اختلالات خونی کمک میکنند و مسیر درمان را دقیقتر مشخص میسازند.
انتخاب تستهای مکمل کاملاً به نتایج CBC و علائم فرد بستگی دارد. برای مثال، در صورت مشکوک بودن به کمخونی فقر آهن، آزمایش فریتین درخواست میشود، یا در صورت احتمال اختلالات هموگلوبین، الکتروفورز هموگلوبین انجام میگیرد.
آزمایشهای مکمل رایج:
- فریتین و آهن
- ویتامین B12 و فولات
- ESR و CRP
- شمارش رتیکولوسیت
- الکتروفورز هموگلوبین
آمادگی و نحوه انجام آزمایش CBC
آزمایش CBC معمولاً نیاز به آمادگی خاصی ندارد و در بیشتر موارد، فرد میتواند در هر ساعت از روز آن را انجام دهد. با این حال، اگر این آزمایش همراه با تستهای دیگری انجام شود، ممکن است پزشک توصیه به ناشتا بودن یا قطع موقت برخی داروها کند.
نمونهگیری آزمایش CBC از طریق خونگیری از ورید بازو انجام میشود. این فرآیند معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد و عوارض آن محدود به درد یا کبودی خفیف و موقتی است که بهسرعت برطرف میشود. نکات مهم قبل از آزمایش:
- نوشیدن آب کافی
- اطلاع دادن داروهای مصرفی به پزشک
- پرهیز از استرس و فعالیت شدید قبل از خونگیری
محدودیتهای آزمایش CBC
با وجود ارزش بالای آزمایش CBC، این تست محدودیتهایی نیز دارد. نتایج CBC میتوانند تحت تأثیر عواملی مانند کمآبی بدن، بارداری، مصرف برخی داروها، عفونتهای موقت یا استرس شدید قرار بگیرند و تصویر دقیقی از وضعیت واقعی بدن ارائه ندهند.
به همین دلیل، CBC نباید بهتنهایی مبنای تشخیص بیماری قرار گیرد. این آزمایش بیشتر بهعنوان یک ابزار غربالگری و راهنما عمل میکند و برای رسیدن به تشخیص قطعی، نیاز به بررسیهای تکمیلی و نظر پزشک وجود دارد.
اطلاعات جامع درباره وضعیت بدن با CBC
آزمایش CBC یا شمارش کامل سلولهای خونی یکی از مهمترین و پرکاربردترین آزمایشهای تشخیصی است که اطلاعات جامعی درباره وضعیت سلامت بدن ارائه میدهد. این آزمایش با بررسی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها، به تشخیص کمخونی، عفونتها، اختلالات ایمنی، بیماریهای التهابی و برخی مشکلات خونی کمک میکند. سادگی انجام، هزینه مناسب و دقت بالا باعث شده آزمایش CBC هم در چکاپهای دورهای و هم در بررسی علائم بالینی نقش کلیدی داشته باشد و بهعنوان یکی از اولین مراحل ارزیابی پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.
پرسش های پرتکرار
lymphocyte در آزمایش خون چیست؟
لنفوسیتها نوعی از گلبولهای سفید هستند که نقش اصلی در سیستم ایمنی بدن دارند. افزایش یا کاهش تعداد آنها میتواند نشانه عفونتهای ویروسی، اختلالات ایمنی یا برخی بیماریهای خونی باشد.
مونوسیت بالا در خون نشانه چیست؟
بالا بودن مونوسیت معمولاً نشانه عفونتهای مزمن، التهاب طولانیمدت، بیماریهای خودایمنی یا دوره نقاهت پس از عفونت است. تفسیر آن باید در کنار سایر فاکتورهای CBC انجام شود.
تعداد نرمال گلبول سفید در خون چه مقدار است؟
محدوده طبیعی گلبولهای سفید (WBC) معمولاً بین ۴۵۰۰ تا ۱۱۰۰۰ سلول در هر میکرولیتر خون است. مقادیر بالاتر یا پایینتر میتوانند نشانه عفونت، التهاب یا اختلالات ایمنی باشند.
کمخونی در آزمایش خون چگونه مشخص میشود؟
کمخونی معمولاً با کاهش هموگلوبین (Hb)، هماتوکریت (HCT) و تعداد گلبولهای قرمز (RBC) در آزمایش CBC مشخص میشود. شاخصهایی مانند MCV و MCH نیز به تعیین نوع کمخونی کمک میکنند.
آیا قبل از آزمایش CBC باید ناشتا باشیم؟
برای آزمایش CBC بهتنهایی معمولاً نیازی به ناشتایی نیست. اما اگر این آزمایش همراه با تستهایی مثل قند یا چربی خون انجام شود، ممکن است پزشک ناشتایی را توصیه کند.
