رشد قد کودکان؛ عوامل موثر در رشد قد کودک

این مقاله در تاریخ 18-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

رشد قد کودکان یکی از اصلی‌ترین دغدغه والدینی است که کودکشان سنین رشد را طی می‌کند. عوامل محیطی و ژنتیکی، مهم‌ترین عوامل موثر در رشد قد به‌شمار می‌روند؛ اما نباید از تاثیر نوع سبک زندگی در کاهش یا افزایش قد کودکان غافل شوید. شما به‌عنوان والدین آگاه و مسئول، باید با تمام عوامل موثر در رشد قد کودکان آشنا باشید تا بتوانید در رسیدن به رشد قد حداکثری کودکتان، موثر عمل کنید. با توجه به اهمیت این موضوع، در این مطلب به بررسی کامل عوامل رشد قد در سنین مختلف، می‌پردازیم.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

روش های افزایش قد کودک

از آنجایی که قد از مهم‌ترین و اصلی‌ترین شاخصه‌های سلامتی محسوب می‌شود، باید در سنین رشد قد کودک، بیشترین توجه را داشته باشید. در تعیین قد کودک، ژن‌ها بیشترین نقش را ایفا می‌کنند؛ اما پیروی از برخی عوامل موثر در قد کودکان مانند تغذیه و ورزش نیز اهمیت زیادی دارد. اگر برای مراقبت از فرزند خود، از پرستاری کودک در ساعاتی از روز استفاده می‌کنید، باید درباره میزان توجه او در زمینه رعایت سبک زندگی کودک، مطمئن شوید.

به گفته سایت healthline :

ژن ها تا حد زیادی قد شما را تعیین می کنند. شما می توانید با یک رژیم غذایی متعادل، خواب کافی، فعال ماندن و داشتن وضعیت بدنی خوب به حفظ قد خود کمک کنید. اما هیچ استراتژی اثبات شده ای برای بلندتر کردن خود وجود ندارد.

1. تغذیه برای افزایش قد کودکان

در اولین قدم برای کمک به افزایش قد کودکان، باید به‌دنبال یک رژیم غذایی سالم برای او باشید. تغذیه‌ای که به افزایش قد فرزندتان کمک می‌کند، پرستار در منزل باید به آنها توجه داشته باشد حاوی مواد غذایی زیر است:

• پروتئین‌ها (گوشت، مرغ، غذاهای دریایی، تخم مرغ، جبوبات و آجیل
• کربوهیدرات‌ها
• چربی‌های سالم
•  ویتامین‌ها
• میوه و سبزیجات

هم چنین برخی از غذاهای غنی از کلسیم مانند:

• ماست
• شیر
• پنیر
• کلم بروکلی
• کلم پیچ
• دانه های سویا
• پرتقال
• ساردین
• ماهی سالمون

2. ورزش و تمرینات

ورزش و تمرینات کششی، تاثیر قابل توجهی در افزایش قد کودک دارد. کشیده شدن ستون فقرات در نتیجه انجام حرکات کششی، هم وضعیت بدن کودک را بهتر و زیباتر می‌کند و هم به افزایش قد او منجر می‌شود. برخی ورزش‌ها و تمرینات مناسب به شرح زیر است:

• یوگا
• بارفیکس
• طناب زدن

3. دویدن

دویدن از اصلی‌ترین عوامل رشد قد به‌ویژه در کودکان به‌شمار می‌رود؛ بنابراین کودک خود را تشویق کنید که به‌طور منظم و روزانه، دقایقی را بدود.

4. شنا برای رشد قد بچه 

شنا ازجمله فعالیت‌هایی است که هم به سلامت بدن کمک می‌کند و هم جذاب و مفرح است. از آنجایی که هنگام شنا کردن، تمام عضلات و ماهیچه‌های بدن فعال و در حالت کششی هستند، بهتر است برای کمک به افزایش قد کودک و تقویت ستون فقرات او، شنا را در برنامه‌های زندگی او جای دهید.

5. خواب کافی و منظم

خواب کافی و منظم برای تمام افراد و به‌ویژه کودکان، لازم و ضروری است. جالب است بدانید که برخی از هورمون‌های رشد در زمانی ترشح می‌شوند که کودک خواب است؛ بنابراین به ساعت و مدت زمان خواب(8 ساعت) کودکتان اهمیت دهید.

6. مصرف ویتامین دی

در بررسی فاکتورهای سلامت و رشد کودک، توجه زیادی به قد می‌شود؛ این اهمیت به‌دلیل رابطه طول قد با سلامتی است. برای کمک به رشد استخوان‌ها و ماهیچه‌های کودک، مصرف ویتامین دی را جدی بگیرید. برخی از اصلی‌ترین منابع ویتامین دی عبارت است از:

• نور خورشید
• ماهی‌های چرب
• انواع غذاهای دریایی
• قارچ
• زرده تخم‌مرغ

7. مصرف مکمل برای رشد قد کودکان

یکی دیگر از اصلی‌ترین عوامل موثر در رشد قد، به مصرف برخی مکمل‌ها مرتبط می‌شود. مکمل‌های هورمون رشد را طبق تائید و میزان دور تجویز شده پزشک اطفال به کودک بدهید.

بهترین تغذیه برای افزایش قد کودکان چیست؟

یکی از پاسخ‌ها به سوال “برای افزایش قد کودکان چکار کنیم؟” تغذیه مناسب است! تغذیه مناسب یکی از عوامل مهم در رسیدن کودک به حداکثر ظرفیت رشد قدی خود است. البته قد نهایی کودک بیشتر تحت تاثیر ژنتیک و عملکرد هورمون‌های رشد قرار دارد و هیچ ماده غذایی نمی‌تواند به‌تنهایی باعث افزایش قد غیرطبیعی شود. از جمله مواد غذایی که میتوانید از آن‌ها در رژیم غذایی کودک خود استفاده کنید.

برای رشد قد دختر 13 ساله چه باید کرد؟

در ۱۳ سالگی بسیاری از دختران هنوز در مرحله رشد قد قرار دارند، اما میزان رشد به عواملی مانند زمان شروع بلوغ، وضعیت صفحات رشد، ژنتیک، تغذیه و سلامت عمومی بدن بستگی دارد. در این سن تمرکز اصلی باید بر فراهم کردن شرایط مناسب برای رسیدن به حداکثر رشد طبیعی باشد و نباید تنها برروی بلندتر شدن قد او نسبت به سایر همسالان تمرکز کرد.

استفاده از پروتئین برای رشد عضلات واستخوان‌ها

پروتئین‌ها یی از اصلی‌ترین مواد غذایی برای رشد بافت‌های بدن، عضلات و استتخوان‌ها ساخته می‌شوند؛ از این رو کمبود آن می‌تواند روند رشد کودک را تحت تاثیر قرار دهد. از جمله منابع پروتئینی که می‌توانید از آن‌ها برای افزایش قد کودکان استفاده کنید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تخم مرغ
• گوشت
• ماهی لبنیات
• مغزیجات

ویتامین D برای افزایش قد

ویتامین D از جمله مواردی است که جای دادن آن در رژیم غذایی کودکان با کمک به سلامت و استحکام استخوان‌ها، منجر به رشد قدی می‌شود. شما برای تامین ویتامین D کودک خود می‌توانید از مواردی همچون شیر، ماست و پنیر در رژیم غذایی استفاده کنید. لازم به ذکر است که اگر ویتامین مورد نیاز کودک از طریق این منابع غذایی تامین نشود، پزشک ممکن است استفاده از مکمل را برای کودک تجویز کند.

روش های افزایش قد نوجوان

در سنین 10 الی 15 سالگی، نوجوانان مرحله جهش رشد را ازنظر قد، سپری می‌کنند. گذر موفقیت‌آمیز از این مرحله به‌منظور رسیدن به رشد قد حداکثری نوجوانان، نیاز به توجه زیادی دارد. توصیه می‌شود موارد زیر را به‌عنوان مهم‌ترین و اصلی‌ترین عوامل رشد قد در نوجوانی درنظر گرفته و رعایت کنید

• صبحانه کافی

صبحانه سالم، کافی و مقوی با مشورت متخصصان رژیم غذایی باید به سبک زندگی سالم نوجوان افزوده شود. خوردن صبحانه در افزایش قد نوجوانان از طریق افزایش متابولیسم و جذب بیشتر مواد مغذی، موثر است.

• خواب کافی

پیروی از یک الگوی خواب مناسب، نقش تعیین کننده‌ای در افزایش قد نوجوانان دارد. برای این منظور، زمان مشخصی را برای خواب نوجوانتان درنظر بگیرید تا به این شکل به عملکرد صحیح هورمون‌های رشد او کمک کنید.

• آب برای رشد قد بچه ها

از ساده‌ترین و درعین حال مفیدترین عوامل موثر در رشد قد نوجوانان، نوشیدن آب سالم و فراوان است. آب به پاکسازی و سم‌زدایی بدن کمک کرده و جذاب مواد مغذی و موثر در رشد قد را آسان می‌کند.

•  ورزش و یوگا برای رشد قد بچه ها

ورزش و به‌ویژه یوگا، به کشش بافت‌ها، ماهیچه‌ها و اندام‌های مختلف بدن کمک می‌کند. اگر نگران کوتاهی قد نوجوان خود هستید، این ورزش‌ها را در الویت قرار دهید:

• ورزش‌های پرشی و کششی
• بسکتبال
• شنا
• تنیس
• فوتبال

نقش ورزش در سلامت و افزایش قد کودکان و نوجوانان، غیر قابل انکار است.

•  حفظ تعادل در وزن

بدون شک، چاقی و افزایش وزن به توقف زودهنگام رشد قد نوجوانان منجر می‌شود. حفظ وزن ایده‌آل، راهکاری است که باید به سبک زندگی نوجوانتان اضافه کنید تا از افزایش حداکثری قد او لذت ببرید.

• خودداری از مصرف بازدارنده های هورمون رشد

برخی موارد وجود دارد که به‌عنوان مهار کننده و یا متوقف کننده رشد عمل می‌کنند. مصرف سیگار، الکل، مواد مخدر و آنتی بیوتیک‌ها در سنین نوجوانی، اصلی‌ترین و موثرترین بازدارنده‌های هورمون رشد محسوب می‌شوند.

آیا قد افراد در بزرگسالی قابل رشد است؟

هنگامی که فرد بلوغ پیدا کرد، صفحات رشد از ساخت استخوان جدید جلوگیری می‌کنند. این صفحات با هم جوش می‌خورند و رشد فرد متوقف می‌شود. این به این معنی است که وقتی فردی به 18 سالگی می رسد دیگر رشد قدی نخواهد داشت. ورزش های خوب و قوی نگه داشتن عضلات پشت و داخل کمر می تواند به فرد اجازه دهد صافتر بایستد و بلندتر به نظر برسد. همان‌طور که بیان شد میزان قد تا حد زیادی توسط DNA تعیین می‌شود. با این حال، عوامل محیطی مانند تغذیه و ورزش می‌توانند بر رشد قد تأثیر بگذارند.

با بزرگتر شدن کودکان، آنها به تغذیه خوب و ورزش زیادی نیاز دارند تا به بدن آنها کمک کند تا  هورمون‌های لازم برای رشد را تولید کنند. نوجوانان در دوران بلوغ دچار جهش رشد می‌شوند. پس از آن ، رشد استخوان‌های آن‌ها متوقف می‌شود و دیگر رشد قدی نخواهند داشت. تغذیه مناسب در دوران بارداری نیز برای سلامت استخوان در آینده و رشد کودک مهم است.

روش های افزایش قد بزرگسالان

درکنار بررسی عوامل موثر در رشد قد کودکان و نوجوانان، بسیاری از بزرگسالان نیز دغدغه کوتاهی قد و انجام روش‌هایی برای بهبود این وضعیت را دارند. بعد از نوجوانی و سن بلوغ، با بسته شدن صفحات رشد و توقف تولید بافت استخوانی جدید، امکان افزایش قد، تقریبا غیرممکن است. اما پیشرفت‌های تکنولوژیکی در حوزه ارتوپدی، یک راه‌حل دائمی برای کمک به افزایش قد بزرگسالان ارائه می‌کند و آن افزایش طول اندام ازطریق جراحی است. در این روش با انجام جراحی تخصصی، طول استخوان بازو یا پا افزایش می‌یابد، به این صورت که:

• امکان افزایش طول ساق پا تا 6 سانتی‌متر وجود دارد.
• امکان افزایش طول ساق بالایی(ران) تا 8 سانتی‌متر وجود دارد.
• امکان افزایش کلی قد تا 13 الی 15 سانتی‌متر وجود دارد.

رژیم غذایی سالم برای افزایش رشد قد

همان‌طور که اشاره شد، تغذیه از مهم‌ترین عوامل موثر در رشد قد کودکان و نوجوانان محسوب می‌شود. مواد غذایی که به سلامت و بهبود چرخه تولید هورمون رشد کودکان و نوجوانان کمک می‌کند، به شرح زیر است:

• پروتئین‌ها که در تخم‌مرغ، شیر، محصولات لبنی، گوشت گاو، گوشت مرغ، ماهی، آجیل، غلات(به‌ویژه کینوا) با مقادیر زیادی یافت می‌شود.
• کلسیم و ویتامین دی که در لبنیات غنی شده، قارچ، ماهی و سبزیجات(به‌ویژه بروکلی و اسفناج) وجود دارند.
• چربی‌های سالم که شامل زیتون، دانه‌ها، آجیل‌ها، آووکادو و انواع ماهی چرب می‌شوند.
• آهن که مقادیر زیاد آن در گوشت گاو، سبزیجات(به‌ویژه اسفناج)، کشمش و لوبیا وجود دارد.

عوامل موثر بر قد کودکان چیست؟

افزایش قد کودک تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد و به همین علت نمی‌توان کوتاه‌نر بودن کودک نسبت به همسالانش را لزوما نشانه بیماری دانست. از جمله عوامل موثر در رشد قدی کودک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ژنتیک

ژنتیک را می‌توان یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در قد نام برد. در واقع قد والدین می‌تواند تا حد زیادی الگوی رشد و قد نهایی فرزند را مشخص کند به همین دلیل ممکن است کودکی سالم باشد اما نسبت به همسالان خود قد کوتاه‌تری داشته باشد و همچنان با سرعت طبیعی رشد کند.

عملکرد غده هیپوفیز و هورمون رشد

هورمون رشد (GH) که از غده هیپوفیز ترشح می‌شود، نقش مهمی در رشد استخوان‌ها و افزایش قد ایفا می‌کند و اختلال در ترشح یا عملکرد این هورمون می‌تواند سرعت رشد کودک را کاهش دهد. در صورت مشاهده کاهش قابل توجه سرعت رشد، پزشک می‌تواند با بررسی روند رشد و در صورت نیاز انجام آزمایش‌های تخصصی، علت را ارزیابی کند.

خواب کافی

خواب کافی و منظم یکی از عوامل مهم در رشد و سلامت کودکان است. ترشح هورمون رشد در طول خواب، به‌ویژه در مراحل عمیق خواب، افزایش می‌یابد؛ بنابراین داشتن برنامه خواب منظم و متناسب با سن کودک می‌تواند به حمایت از روند طبیعی رشد کمک کند.

ابتلا به برخی بیماری‌ها

برخی بیماری‌های مزمن یا مشکلاتی مانند اختلالات هورمونی، سوءتغذیه و بعضی بیماری‌های طولانی‌مدت می‌توانند سرعت رشد قدی کودک را کاهش دهند. اگر کودک رشد آهسته یا متوقف‌شده، کاهش وزن، ضعف یا تفاوت قابل توجهی با روند رشد قبلی خود داشته باشد، بهتر است توسط متخصص کودکان یا فوق تخصص غدد کودکان بررسی شود.

 جنسیت و سن

جنسیت و سن نیز از عوامل مؤثر بر روند رشد قد کودکان هستند؛ به‌طور معمول، مردان در بزرگسالی قد بلندتری نسبت به زنان دارند. همچنین جهش رشد قدی در دختران معمولاً زودتر از پسران اتفاق می‌افتد و در بسیاری از دختران، بیشترین سرعت رشد قدی حدود یک سال پیش از شروع قاعدگی مشاهده می‌شود

چه زمانی برای رشد قد کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟

بسیاری از کودکان مخصوصا آن‌هایی که رژیم غذایی مناسبی را در کنار فعالیت‌های بدنی دنبال می‌کنند،با یک سرعت طبیعی و متناسب با الگوی ژنتیکی خانواده خود رشد می‌کنند. با این حال ممکن است در برخی کودکان سرعت رشد قدی، نسبت به همسالان کمتر باشد و همین منجر به تفاوت قدی زیاد شود. در چنین شرایطی توصیه می‌شود تا برای بررسی بیماری‌های زمنیه‌ای و یافتن روش مناسب برای افزایش قد کودک به پزشک مراجعه کنید. از جمله شرایط مراجعه به پزشک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش سرعت رشد قدی: اگر کودک شما طی ماه‌های اخیر رشد کمی نسبت به سایر ماه‌ها داشته است، بهتر است جهت بررسی میزان هورمون‌های رشد به پزشک مراجعه کنید.
• توقف رشد قدی: از آنجایی که توقف رشد قدی کودک طبیعی نیست، بهتر است تا جهت بررسی عواملی از جمله کمبودهای تغذیه‌ای، مشکلات هورمونی (مانند اختلال در ترشح هورمون رشد)، بیماری‌های مزمن یا مشکلات مربوط به پزشک مراجعه کنید.
• تفاوت قدی زیاد با همسالان: تفاوت قدی با همسالان مقدار زیادی به ژنتیک بستگی دارد. از این رو برای رفع نگرانی می‌توانید جهت بررسی روند قد به متخصص کودکان یا متخصص غدد کودکان مراجعه کنید.

زمان توقف رشد قد کودکان

عملکرد و نقش موثر عوامل رشد قد، بعد از توقف زمان رشد، اهمیت خود را از دست می‌دهد. توقف رشد قد با توجه به شرایط ژنتیکی کمی متفاوت خواهد بود، اما به‌طور کلی دخترها تا سن 17.5 سال و پسرها تا سن 21.5 سال، قد می‌کشند. علت اصلی توقف رشد قد نیز بسته شدن صفحات رشد شناخته می‌شود.

دارو برای رشد کودکان

درکنار توجه به عوامل موثر در رشد قد کودکان، ممکن است دکتر متخصص برخی داروها را برای کودکتان تجویز کند. رایج‌ترین و موثرترین داروها برای کمک به افزایش قد، سوماتروپین نام دارد. این دارو درواقع نوعی هورمون رشد مصنوعی محسوب می‌شود که به رشد عضلات و استخوان‌ها کمک می‌کند.

تاثیر جراحی بر رشد قد کودکان

بعد از اتمام زمان افزایش قد کودکان و نوجوانان، تنها راهی که برای افزایش قد موثر است، جراحی است. این روش برای بعد از سن 25 سالگی مناسب است که برای درمان کوتاهی قد، طول اندام‌هایی مانند بازو و پا را افزایش می‌دهند.

در این مطلب به بررسی عوامل موثر در افزایش و رشد قد کودکان پرداختیم تا به این شکل بتوانید با کمک و توجه به کودکتان در رسیدن به رشد حداکثری او موثر عمل کنید. ژنتیک از اصلی‌ترین عوامل رشد قد به‌شمار می‌رود؛ اما با رعایت سبک زندگی سالم مانند تغذیه، ورزش، خواب کافی و دریافت مشاوره از پزشکان متخصص، می‌توانید تاثیر قابل توجهی در  جلوگیری از کوتاهی قد فرزندتان داشته باشید.

سوالات متداول

1. چه چیزی باعث رشد قد در کودکان می شود؟

عواملی وجود دارد که به رشد کودکان بیش از ژنتیک کمک می کند که تغذیه خوب، ورزش و خواب کافی است. با این حال، اصلی‌ترین غذایی که نمی‌توان از آن غافل شد، پروتئین گوشت است، زیرا این ماده مغذی است که هورمون رشد طبیعی را در کودک تحریک می‌کند.

2. کدام هورمون مسئول قد است؟

غده هیپوفیز ساختاری در مغز ما است که انواع مختلفی از هورمون های تخصصی، از جمله هورمون رشد (همچنین به عنوان هورمون رشد انسانی یا HGH نامیده می شود) تولید می کند. نقش این هورمون در تأثیرگذاری قد و کمک به ساخت استخوان ها و ماهیچه ها است.

3. درمان افزایش قد چیست؟

درمان با تزریق هورمون رشد برای کودکانی که کمبود هورمون رشد (GH) و سایر بیماری‌هایی که باعث کوتاهی قد می‌شوند، تجویز می‌شود. تعدادی آزمایش دیگر ابتدا برای تأیید انجام شود.

4. بازدارنده‌های هورمون رشد شامل چه مواردی است؟

سیگار، الکل، مواد مخدر و آنتی بیوتیک‌ها مهم‌ترین عوامل بازدارنده هورمون رشد به‌شمار می‌روند.

5. رژیم غذایی موثر در رشد کودکان و نوجوانان شامل چه گزینه‌هایی است؟

مواد غذایی حاوی پروتئین‌ها، کلسیم، ویتامین دی، آهن و چربی‌های سالم بهترین رژیم غذایی برای رشد کودکان محسوب می‌شود.

6. چه چیزی قد کودک را بلند میکند ؟

خواب کافی، ورزش، تغذیه مناسب و خوردن آب برای رشد قد بچه ها و کودکان بسیار موثر و کارآمد است.

7. رشد قد به چه عواملی بستگی دارد؟

افزایش قد بچه ها به عواملی مثل عوامل محیطی، ژنتیکی و تغذیه خوب بستگی دارد.