بیماری پیسی چیست و چه علائمی دارد و راه‌های درمان آن چگونه است؟

این مقاله در تاریخ 04-07-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

بیماری پیسی (Vitiligo) که با نام های برص، لک و پیس و ویتیلیگو نیز شناخته می شود، یک بیماری پوستی است که در آن رنگدانه پوست در بعضی نواحی از بین می رود و لکه های سفید یا روشن روی پوست ایجاد می شود. این لکه ها می توانند در قسمت های مختلف بدن مانند صورت، دست ها، پاها و اطراف دهان ظاهر شوند و گاهی مو یا بافت داخل دهان را نیز درگیر کنند.

پیسی زمانی ایجاد می شود که ملانوسیت ها، یعنی سلول های تولیدکننده رنگدانه ملانین، از بین می روند یا عملکرد طبیعی خود را از دست می دهند. این بیماری مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود. روند ایجاد و گسترش لکه ها نیز در همه افراد یکسان نیست؛ ممکن است برای مدتی ثابت بماند یا به تدریج نواحی بیشتری از پوست را درگیر کند. تغییر ظاهر پوست گاهی می تواند بر اعتماد به نفس و شرایط روحی فرد تاثیر بگذارد.

علائم اولیه پیسی و شروع بیماری چگونه است؟

یکی از اولین علائم پیسی ایجاد لکه های روشن یا سفید روی پوست است که معمولا در ابتدا اندازه کوچکی دارند و به مرور ممکن است بزرگ تر شوند. این لکه ها بیشتر روی دست ها، صورت، اطراف چشم و دهان، انگشتان و پاها دیده می شوند، اما امکان ایجاد آنها در هر قسمت از بدن وجود دارد. در بعضی افراد، سفید شدن زودرس موهای سر، ابرو، مژه یا ریش نیز می تواند از نشانه های پیسی باشد.

پیسی از کجا شروع میشه؟

پیسی می تواند از قسمت های مختلف بدن شروع شود و محل شروع آن در همه افراد یکسان نیست. صورت، دست ها، انگشتان، اطراف دهان و چشم و نواحی دارای اصطکاک از قسمت هایی هستند که ممکن است ابتدا لکه های پیسی در آنها دیده شود. گاهی نیز تغییر رنگ پوست ابتدا به صورت یک لکه کوچک ظاهر می شود و بعد به تدریج گسترش پیدا می کند.

لکه پیسی چگونه است؟

لکه پیسی معمولا نسبت به پوست اطراف، رنگ روشن تر یا سفید دارد و مرز آن می تواند مشخص باشد. سطح پوست در محل لکه معمولا از نظر بافت و ضخامت تفاوتی با پوست سالم ندارد و مشکل اصلی، از بین رفتن رنگدانه پوست است. اندازه و تعداد لکه ها می تواند در طول زمان تغییر کند و در برخی افراد لکه های جدید نیز ایجاد شود.

علائم اولیه پیسی در کودکان

پیسی ممکن است در دوران کودکی نیز شروع شود. ایجاد لکه های سفید یا روشن روی صورت، دست ها، پاها یا سایر قسمت های بدن می تواند از اولین نشانه های آن باشد. سفید شدن بخشی از مو یا تغییر رنگ پوست اطراف لب و چشم نیز ممکن است دیده شود. چون هر لکه سفید روی پوست کودک لزوما پیسی نیست، در صورت مشاهده لکه های جدید یا گسترش آنها، تشخیص علت توسط پزشک اهمیت دارد.

علائم پیسی و سرعت گسترش آن در افراد مختلف متفاوت است. ممکن است لکه ها برای مدتی ثابت بمانند یا به مرور قسمت های بیشتری از پوست را درگیر کنند. به همین دلیل، مشاهده یک لکه جدید به تنهایی نمی تواند سرعت پیشرفت بیماری را مشخص کند.

تاثیر بیماری پیسی بر تمام سطوح پوست

امکان ایجاد تغییرات رنگی روی پوست در تمامی نواحی نقاط بدن وجود دارد که با این نوع متداول از بیماری پیسی ،که پیسی تعمیم یافته نامیده می شود. این نوع تغییرات رنگ در تمامی نقاط بدن پیشرفت می کنند و می توانند تمامی بدن را درگیر کنند.

علائم بیماری برص در یک طرف یا بخشی از بدن

این نوع از بیماری پیسی vitiligo که سگمنتال نامیده می شود ، معمولا در سنین پایین تر اتفاق می افتد ، برای یک یا دو سال پیشرفت میکند و سپس متوقف میشود.

نشانه پیسی در نقاط مختلف بدن

به این نوع از بیماری، بیماری پیسی موضعی می گویند که با این نوع از بیماری، پوست آسیب دیده روی صورت و دست ها و اطراف قسمت هایی از بدن مانند چشم، بینی و گوش به وجود می آیند. در بیشتر موارد، از دست دادن رنگدانه ها گسترش می یابد و در نهایت بیشتر پوست شما را درگیر می کند. گاهی اوقات ، پوست رنگ خود را باز می یابد. پیسی هنگامی رخ می دهد که سلول های تولید کننده رنگدانه (ملانوسیت ها) می میرند یا تولید ملانین (رنگدانه ای که به پوست، مو و چشم شما رنگ می دهد) را متوقف می کنند.

آیا هر لکه سفیدی پیسی است؟

خیر، هر لکه سفید یا تغییر رنگ روی پوست لزوما پیسی نیست و بیماری های پوستی مختلفی می توانند ظاهر پوست را تغییر دهند. برای مثال، آمیلوئیدوز پوستی می تواند باعث ایجاد لکه های تیره یا قهوه ای روی پوست شود.

همچنین بیماری هایی مانند اگزما نیز ممکن است ظاهر پوست را تغییر دهند. بنابراین برای تشخیص دقیق علت لکه های پوستی، به ویژه در صورت ایجاد لکه های جدید یا گسترش آنها، مراجعه به متخصص پوست اهمیت دارد.

علت بیماری پیسی چیست؟

علت دقیق بیماری پیسی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما شواهد نشان می دهد که در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی به اشتباه به ملانوسیت ها، یعنی سلول های تولید کننده ملانین، حمله می کند و باعث از بین رفتن آنها می شود. در نتیجه، رنگدانه پوست کاهش پیدا می کند و لکه های سفید یا روشن روی پوست ظاهر می شوند.

می توان گفت در بسیاری از موارد، پیسی با اختلال در عملکرد سیستم ایمنی ارتباط دارد. به همین دلیل، ممکن است در برخی افراد همراه با سایر بیماری های خود ایمنی دیده شود. با این حال، داشتن یک بیماری خود ایمنی به معنای ابتلا قطعی به پیسی نیست.

عوامل ژنتیکی نیز می توانند در ایجاد پیسی نقش داشته باشند. با این حال، داشتن سابقه خانوادگی به این معنا نیست که فرد حتما به پیسی مبتلا می شود. بعضی عوامل محیطی و آسیب های پوستی نیز ممکن است در شروع یا تشدید بیماری در افراد مستعد نقش داشته باشند.

در نتیجه، نمی توان یک دلیل واحد برای ایجاد پیسی در همه افراد مشخص کرد. معمولا مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، سیستم ایمنی و عوامل محیطی در ایجاد این بیماری نقش دارند.

آیا پیسی ارثی است؟

پیسی می تواند زمینه خانوادگی داشته باشد، اما مستقیما به این معنا نیست که از والدین به فرزند منتقل می شود. داشتن یکی از اعضای خانواده مبتلا می تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد، ولی بسیاری از افراد مبتلا هیچ سابقه خانوادگی از این بیماری ندارند.

عوارض بیماری پیسی

بیماری پیسی و برص به دلایل شکل و ظاهری که در بدن فرد ایجاد می کند می تواند عوارض مختلفی چون موارد زیر را برای فرد مبتلا به دنبال داشته باشد:

• پریشانی اجتماعی یا روانی
• آفتاب سوختگی
• مشکلات چشمی
• از دست دادن شنوایی

روش های درمان بیماری پیسی

درمان پیسی به عواملی مانند وسعت لکه ها، محل درگیری، مدت ابتلا و سرعت گسترش بیماری بستگی دارد. در حال حاضر درمانی که بتواند پیسی را برای همیشه و در همه افراد از بین ببرد وجود ندارد، اما روش های مختلفی می توانند به بازگشت بخشی از رنگ پوست، کاهش تفاوت رنگی پوست یا کنترل گسترش لکه ها کمک کنند. انتخاب روش مناسب باید با تشخیص و نظر پزشک متخصص پوست انجام شود.

درمان پیسی با دارو

در بعضی افراد، پزشک برای کاهش التهاب و فعالیت سیستم ایمنی و کمک به بازگشت رنگدانه از داروهای موضعی استفاده می کند. کورتیکواستروئیدهای موضعی از جمله این درمان ها هستند. بسته به محل درگیری و شرایط فرد، داروهای موضعی دیگری نیز ممکن است تجویز شوند.

استفاده طولانی مدت یا خودسرانه از داروهای کورتونی می تواند عوارض پوستی ایجاد کند، بنابراین نوع دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک مشخص شود.

نوردرمانی برای درمان پیسی

نوردرمانی یکی از روش های مورد استفاده برای درمان پیسی است. در این روش، پوست تحت تابش کنترل شده نور قرار می گیرد تا به تحریک فعالیت ملانوسیت ها و بازگشت رنگدانه در برخی نواحی کمک شود. نوردرمانی معمولا به چندین جلسه درمانی نیاز دارد و میزان پاسخ به آن در افراد مختلف متفاوت است.

در مواردی که لکه ها گسترده هستند یا به درمان موضعی پاسخ کافی نمی دهند، پزشک ممکن است نوردرمانی را به عنوان یکی از گزینه های درمانی در نظر بگیرد.

جراحی و پیوند پوست برای درمان پیسی

در برخی افراد که بیماری برای مدتی پایدار مانده و لکه های پیسی به درمان های دیگر پاسخ مناسبی نداده اند، روش های جراحی مانند پیوند پوست یا پیوند سلول های رنگدانه ای می تواند مورد بررسی قرار گیرد. در این روش ها، سلول های دارای رنگدانه از یک قسمت سالم پوست به ناحیه مبتلا منتقل می شوند.

جراحی برای همه افراد مناسب نیست و معمولا زمانی مطرح می شود که بیماری فعال نباشد. پزشک با توجه به محل و وسعت لکه ها و شرایط پوست درباره مناسب بودن این روش تصمیم می گیرد.

آیا پیسی درمان دارد؟

بله، پیسی قابل کنترل و در بسیاری از موارد قابل درمان است، اما میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد با دارو، نوردرمانی یا روش های دیگر مقداری از رنگدانه پوست خود را به دست می آورند، در حالی که ممکن است پاسخ درمانی در بعضی افراد محدودتر باشد.

حتی پس از بازگشت رنگ پوست نیز احتمال ایجاد لکه های جدید یا برگشت تغییر رنگ وجود دارد. به همین دلیل، هدف درمان باید بر اساس شرایط هر فرد توسط متخصص پوست مشخص شود.

آیا درمان قطعی پیسی وجود دارد؟

در حال حاضر روش درمانی قطعی و یکسانی که بتواند پیسی را در همه افراد به طور دائمی از بین ببرد وجود ندارد.

به نقل از وب‌سایت webmd:

هیچ راه شناخته شده ای برای پیشگیری یا درمان ویتیلیگو وجود ندارد. اما شما می توانید پوست آسیب دیده خود را بهتر جلوه دهید. اینکه کدام درمان ممکن است برای شما بهتر عمل کند بستگی به این دارد که چند سال دارید، چقدر پوست شما نیاز به بهبود دارد و چقدر ویتیلیگو شما را تحت تاثیر قرار می دهد.

روش های درمانی می توانند ظاهر پوست را بهبود دهند و در برخی افراد باعث بازگشت قابل توجه رنگدانه شوند. انتخاب درمان مناسب به نوع پیسی، محل و وسعت لکه ها و فعال یا پایدار بودن بیماری بستگی دارد.

تعیین روش مناسب برای درمان برص به عوامل مختلفی مثل موارد زیر بستگی دارد:

• سن بیمار
• میزان پوست درگیر شده و محل لکه های به وجود آمده،
• سرعت پیشرفت بیماری
• تأثیر آن بر زندگی بیمار

روش های مختلفی برای درمان پیسی و بهبود ظاهر پوست وجود دارد و انتخاب روش مناسب به وسعت لکه ها، محل درگیری و شرایط بیماری بستگی دارد. محصولات آرایشی و پوشاننده نیز می توانند تفاوت رنگ پوست را کمتر نشان دهند، اما درمان بیماری محسوب نمی شوند.

درمان پیسی ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد و گاهی پزشک ترکیبی از روش های دارویی و نوردرمانی را پیشنهاد می کند. پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است و حتی پس از بهبود ممکن است لکه های جدید ایجاد شوند یا تغییر رنگ پوست دوباره برگردد.

برخی داروها می توانند فعالیت بیماری را کنترل کرده و به بازگشت بخشی از رنگدانه پوست کمک کنند. نوع درمان و مدت استفاده از آن باید توسط متخصص پوست تعیین شود.

درمان های خانگی پیسی

درمان خانگی نمی تواند پیسی را به طور قطعی درمان کند. با این حال، رعایت بعضی نکات در کنار درمان تجویز شده توسط پزشک می تواند به حفظ سلامت پوست کمک کند. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن اهمیت دارد، اما مصرف مکمل هایی مانند زینک یا ویتامین C بدون تشخیص کمبود، تاثیری اثبات شده برای درمان پیسی ندارد.

همچنین روش هایی مانند استفاده از ماسک خاک رس، پاپایا، برگ ریحان یا نوشیدن آب در لیوان مسی به عنوان درمان قطعی پیسی پشتوانه علمی کافی ندارند و نباید جایگزین درمان پزشکی شوند.

بیماری پیسی و پیوند پوست

در برخی افراد مبتلا به پیسی، به ویژه زمانی که لکه ها برای مدتی ثابت مانده باشند و به درمان های دیگر پاسخ مناسبی نداده باشند، پزشک ممکن است روش هایی مانند پیوند پوست یا پیوند سلول های رنگدانه ساز را پیشنهاد کند. در پیوند پوست، بخش کوچکی از پوست سالم و دارای رنگدانه به ناحیه فاقد رنگدانه منتقل می شود. این روش ممکن است با عوارضی مانند عفونت، تغییر رنگ نامنظم پوست یا ایجاد جای زخم همراه باشد و باید توسط متخصص پوست بررسی شود.

مراقبت از پوست در بیماری پیسی

پوست نواحی مبتلا به پیسی به دلیل کاهش ملانین نسبت به نور خورشید حساس تر است. استفاده منظم از ضدآفتاب با SPF حداقل 30، پوشاندن پوست در برابر نور مستقیم خورشید و تمدید ضدآفتاب پس از شنا یا تعریق می تواند به محافظت از پوست کمک کند.

بهتر است از سولاریوم و روش های برنزه کردن مصنوعی نیز استفاده نشود. برای کمتر شدن تفاوت رنگ پوست، می توان با نظر پزشک از محصولات پوشاننده یا برنزه کننده مناسب استفاده کرد.

توصیه و تجربه پرستاری در مراقبت از فرد مبتلا به پیسی

از دید مراقبتی، یکی از مهم ترین نکات برای فرد مبتلا به پیسی، محافظت منظم از پوست در برابر آفتاب و توجه به تغییرات لکه هاست. بهتر است محل لکه ها، ایجاد لکه های جدید و تغییر اندازه یا شکل لکه های قبلی به صورت دوره ای بررسی شود تا در صورت تغییرات قابل توجه، موضوع با پزشک مطرح شود.

همچنین رعایت درمان تجویز شده و پرهیز از امتحان کردن روش های خانگی ناشناخته اهمیت دارد. تغییر ظاهر پوست ممکن است برای بعضی افراد از نظر روحی آزاردهنده باشد، بنابراین برخورد حمایتگرانه خانواده و پرستار و پرهیز از توجه بیش از حد به ظاهر لکه ها می تواند به آرامش فرد کمک کند.

چه زمانی برای پیسی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر برای اولین بار لکه های سفید روی پوست مشاهده کرده اید، بهتر است برای تشخیص علت آن به متخصص پوست مراجعه کنید. مراجعه پزشکی به ویژه در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:

1. لکه های سفید در حال گسترش هستند یا لکه های جدید ایجاد می شوند.
2. لکه ها روی صورت، اطراف چشم، لب ها یا نواحی تناسلی ظاهر شده اند.
3. موهای ناحیه درگیر نیز تغییر رنگ داده اند.
4. درباره علت لکه های سفید مطمئن نیستید و احتمال بیماری پوستی دیگری وجود دارد.
5. درمان قبلی نتیجه مطلوبی نداشته یا علائم دوباره ظاهر شده اند.
6. لکه ها پس از آسیب، سوختگی یا تحریک پوستی ایجاد شده اند.

سخن پایانی

بیماری پیسی یک مشکل پوستی است که باعث ایجاد لکه‌های سفید بر روی پوست می‌شود، زیرا سلول‌های تولیدکننده رنگدانه (ملانوسیت‌ها) از بین می‌روند. این بیماری می‌تواند بر روی مو و غشاهای داخلی مانند دهان نیز تأثیر بگذارد و معمولاً در افراد با پوست تیره‌تر شایع‌تر است.

پیسی مسری نیست، اما تغییرات ظاهری آن می‌تواند به اعتماد به نفس فرد آسیب بزند. لکه‌ها می‌توانند در هر سنی ظاهر شوند و درمان‌های مختلفی مثل دارو و نور درمانی برای کنترل عوارض آن وجود دارد، ولی هیچ درمان قطعی برای این بیماری شناخته نشده است. استفاده از ضد آفتاب و مشاوره با پزشک متخصص می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

سوالات متداول