سرماخوردگی در بارداری به دلیل ضعف سیستم ایمنی ناشی از افزایش پروژسترون شایع است و توسط بیش از ۲۰۰ ویروس منتقل میشود. این بیماری معمولاً بیخطر است و با درمانهای خانگی بهبود مییابد، اما تب بالا یا عفونت میتواند برای جنین خطرناک باشد. بر اساس منابع معتبر پزشکی تا سال ۲۰۲۵، علائم، علل، درمانهای ایمن (خانگی، گیاهی و دارویی)، پیشگیری و زمان مراجعه به پزشک بررسی میشود تا مادران باردار با آگاهی کامل این دوره را با سلامت سپری کنند. بهره مندی از خدمات پرستار بیمار یا پرستار زن باردار نیز می تواند خطرات ناشی از سرماخوردگی در بارداری را کاهش دهد. البته برای هر اقدامی، مشورت با پزشک متخصص زنان ضروری است.
علائم سرماخوردگی در بارداری
علائم سرماخوردگی در دوران بارداری مشابه افراد غیرباردار است، اما ممکن است به دلیل تغییرات سیستم ایمنی، شدیدتر یا طولانیتر باشد. بیماری معمولاً با گلودرد و آبریزش بینی شروع میشود و طی ۲-۳ روز تشدید میگردد که با روش های قطع آبریزش بینی می توان آن را کنترل کرد. علائم اصلی عبارتند از:
- آبریزش بینی و گرفتگی: یکی از شایعترین علائم که میتواند با عطسه همراه باشد.
- گلودرد و سرفه: سرفه خشک یا با خلط، که در پایان بیماری شایعتر است.
- خستگی و ضعف عمومی: احساس بیحالی که در بارداری به دلیل بار اضافی بدن، بیشتر حس میشود.
- تب خفیف: معمولاً زیر ۳۹ درجه، اما اگر بالاتر رود، نشانه عفونت است.
- سردرد و بدندرد: گاهی همراه با لرز.
در بارداری، علائم ممکن است با نشانههای بارداری مانند تهوع اشتباه گرفته شود. اگر علائم بیش از ۱۰ روز طول بکشد یا با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تب بالا همراه باشد، فوری به پزشک مراجعه کنید. طبق مطالعات سال ۲۰۲۵، حدود ۳۰-۴۰% زنان باردار حداقل یک بار سرماخوردگی را تجربه میکنند، به ویژه در فصلهای سرد.
علت سرماخوردگی در بارداری
علت اصلی سرماخوردگی، ویروسهایی مانند رینوویروس است که از فرد به فرد منتقل میشود. در بارداری، سیستم ایمنی بدن برای محافظت از جنین ضعیف میشود تا بدن جنین را به عنوان “مهمان خارجی” شناسایی نکند. این سرکوب ایمنی، مادر را مستعد ابتلا به عفونتهای ویروسی میکند ممکن است با بارداری پرخطر روبه رو باشیم.
عوامل تشدیدکننده شامل:
- تغییرات هورمونی (افزایش پروژسترون).
- استرس، کمبود خواب و رژیم غذایی نامتعادل.
- قرارگیری در محیطهای شلوغ یا تماس با افراد بیمار.
در سال ۲۰۲۵، با توجه به شیوع سویههای جدید ویروسی، تاکید بر پیشگیری بیشتر شده است.
تاثیر سرماخوردگی بر جنین و مادر
سرماخوردگی به خودی خود معمولاً تاثیری بر سلامت جنین ندارد و سیستم ایمنی مادر با آن مقابله میکند. اما اگر با تب بالای ۳۹ درجه همراه باشد، میتواند منجر به عوارضی مانند سقط جنین در سه ماهه اول یا زایمان زودرس در ماههای بالاتر شود. تب بالا میتواند جریان خون به جنین را مختل کند و رشد را تحت تاثیر قرار دهد.
برای مادر، خطر عفونتهای ثانویه مانند ذاتالریه افزایش مییابد، به ویژه اگر سیستم ایمنی ضعیف باشد. عوارض احتمالی شامل کموزنی نوزاد (اگر داروهای نامناسب مصرف شود) یا تشدید علائم بارداری مانند تهوع است. در سه ماهه اول، خطر بالاتر است زیرا اندامهای جنین در حال تشکیل هستند. شایعه تاثیر بر جنسیت جنین کاملاً بیاساس است و هیچ مطالعهای آن را تایید نمیکند.
درمان سرماخوردگی در بارداری
درمان سرماخوردگی در بارداری باید با احتیاط انجام شود تا به جنین آسیب نرسد. اولویت با روشهای غیردارویی است.
درمان سرماخوردگی در بارداری در خانه
- استراحت و خواب کافی: حداقل ۸-۱۰ ساعت در روز برای تقویت ایمنی.
- مصرف مایعات گرم: چای، شیر داغ، آبجوش با عسل و لیمو برای کاهش گلودرد.
- غرغره آبنمک: رقیق و ولرم، برای ضدعفونی گلو و کاهش سرفه.
- بخور آب گرم: با دستگاه بخور یا دوش گرم برای باز کردن بینی.
- کمپرس سرد یا گرم: برای سردرد و درد سینوسها.
- رژیم غذایی: غذاهای حاوی ویتامین C (پرتقال، کیوی، بروکلی)، روی (گوشت بوقلمون، تخممرغ)، سوپهای گرم، شلغم و لبو.
این روشها معمولاً طی ۵-۱۰ روز علائم را کاهش میدهند.
درمان با طب سنتی و گیاهی
- جوشانده عناب: برای تب، سرفه و آبریزش؛ ۱۰ دقیقه جوشانده و با عسل مصرف شود.
- شربت پیاز: ضدعفونیکننده و خلطآور؛ پیاز جوشانده با عسل.
- بخور اکالیپتوس: برای باز کردن مجاری تنفسی.
- اصول طب سنتی: اجتناب از غذاهای تند و ترش، مصرف سوپ جو با سیر و پیاز.
گیاهانی مانند بابونه در سه ماهه اول ممنوع است. همیشه با پزشک مشورت کنید.
داروهای مجاز سرماخوردگی در بارداری
- مجاز: استامینوفن (برای تب و درد، کوتاهمدت)، دیفنهیدرامین (پس از سه ماهه اول)، شربتهای ضدسرفه مانند موسینکس، اسپری بینی سالین.
- ممنوع: آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن (به ویژه در سه ماهه سوم)، دکونژستانتها مانند سودافد، برخی آنتیبیوتیکها بدون تجویز.
درسایت pmc.ncbi.nlm.nih میخوانیم:
ایمنی استامینوفن در دوران بارداری به خوبی مستند شده است. پروژه مشارکتی پریناتال، ۵۰۲۸۲ جفت مادر و کودک را تحت نظر قرار داد که ۲۲۶ نفر از آنها در سه ماهه اول بارداری در معرض استامینوفن قرار داشتند و ۷۸۱ نفر از آنها در هر زمانی از دوران بارداری در معرض آن قرار گرفته بودند.۳ در یک مطالعه نظارتی که شامل ۲۲۹۱۰۱ بارداری کامل بود، ۹۱۴۶ نوزاد در سه ماهه اول در معرض استامینوفن قرار گرفته بودند.۴ علاوه بر این، به عنوان بخشی از یک مطالعه بزرگتر، ۶۹۷ زن که در سه ماهه اول از استامینوفن با یا بدون کدئین استفاده کرده بودند، پس از زایمان ارزیابی شدند و هیچ افزایش خطری برای ناهنجاریهای عمده در فرزندان آنها مشاهده نشد
سرماخوردگی در سهماهههای مختلف بارداری
سرماخوردگی در بارداری بسته به سهماههای که مادر در آن قرار دارد، میتواند خطرات متفاوتی داشته باشد. در سهماهه اول (هفتههای ۱ تا ۱۲)، که اندامهای اصلی جنین در حال تشکیل هستند، سرماخوردگی به خودی خود معمولاً بیخطر است، اما تب بالای ۳۹ درجه میتواند خطرناک باشد. تب بالا در این دوره ممکن است باعث اختلال در رشد جنین یا حتی سقط جنین شود، بهویژه اگر با عفونتهای ثانویه همراه باشد.
به همین دلیل، مادران باردار در این مرحله باید از مصرف خودسرانه داروها اجتناب کنند و در صورت بروز علائم شدید مانند تب یا تنگی نفس، فوراً با پزشک متخصص زنان مشورت کنند. درمانهای خانگی مانند استراحت و مصرف مایعات گرم در این دوره اولویت دارند.
سرماخوردگی در ماه آخر بارداری
در سهماهه دوم و سوم (هفتههای ۱۳ تا ۴۰)، سرماخوردگی معمولاً خطر کمتری برای جنین دارد، زیرا اندامهای اصلی او تشکیل شدهاند. با این حال، تب بالا یا عفونتهای شدید در سهماهه سوم میتواند منجر به زایمان زودرس یا کاهش وزن جنین شود. همچنین، سرماخوردگی در ماههای آخر ممکن است باعث ناراحتی بیشتر مادر شود، بهویژه اگر با سرفههای شدید یا گرفتگی بینی همراه باشد که خواب و تنفس را مختل کند.
در این دوره، استفاده از داروهای مجاز مانند استامینوفن (با تجویز پزشک) و روشهای خانگی مانند بخور اکالیپتوس میتواند به بهبود سریعتر کمک کند. مادران باید به علائم غیرعادی مانند کاهش حرکت جنین یا خونریزی واژینال توجه ویژهای داشته باشند و در صورت بروز، فوراً به پزشک مراجعه کنند.
تغذیه مناسب برای بهبود سرماخوردگی در بارداری
تغذیه مناسب در دوران سرماخوردگی بارداری نقش کلیدی در تقویت سیستم ایمنی و تسریع روند بهبودی دارد. مصرف غذاهای غنی از ویتامین C مانند پرتقال، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای و کلم بروکلی به دلیل خواص آنتیاکسیدانی، به مبارزه با ویروسها کمک میکند. همچنین، مواد غذایی حاوی روی مانند گوشت بوقلمون، تخممرغ، ماست و بلغور جو دوسر برای تقویت ایمنی ضروری هستند.
مادران باردار باید روزانه ۱۱ تا ۱۵ میلیگرم روی دریافت کنند تا بدنشان در برابر عفونتها مقاومتر شود. غذاهای آبکی مانند سوپ جو با سیر و پیاز یا آش سبزیجات نهتنها هیدراتاسیون بدن را حفظ میکنند، بلکه به کاهش گرفتگی گلو و بینی نیز کمک میکنند.
راهکاری برای مادران باردار بی اشتها
برای مادران باردار که به دلیل سرماخوردگی اشتهای کمی دارند، مصرف آبمیوههای طبیعی و اسموتیهای مغذی توصیه میشود. به عنوان مثال، یک اسموتی ساده با ترکیب موز، توتفرنگی و ماست میتواند مواد مغذی لازم را تأمین کند. همچنین، شلغم و لبو به دلیل خواص ضدالتهابی و تقویتکننده، گزینههای عالی برای کاهش گلودرد و بهبود عمومی هستند. مادران باید از مصرف غذاهای تند، سرخشده یا سنگین که ممکن است هضم را دشوار کنند، پرهیز کنند. برای نمونه، یک سوپ جو ساده با افزودن کمی زنجبیل تازه میتواند هم مغذی باشد و هم به باز شدن مجاری تنفسی کمک کند. همیشه قبل از تغییر رژیم غذایی یا افزودن مکملها، با پزشک مشورت کنید تا از ایمن بودن آن برای بارداری مطمئن شوید.
سرماخوردگی و تاثیر آن بر زایمان
سرماخوردگی در ماههای آخر بارداری، بهویژه نزدیک به زمان زایمان، میتواند نگرانیهایی برای مادران ایجاد کند، اما در اکثر موارد تاثیر مستقیمی بر روند زایمان ندارد. اگر سرماخوردگی خفیف باشد و با درمانهای خانگی مانند استراحت، مصرف مایعات گرم و بخور کنترل شود، معمولاً مشکلی برای زایمان طبیعی یا سزارین ایجاد نمیکند. با این حال، سرماخوردگی شدید با علائمی مانند تب بالا (بیش از ۳۹ درجه) یا تنگی نفس میتواند خطر زایمان زودرس را افزایش دهد، بهویژه در هفتههای ۳۶ به بعد. در چنین مواردی، پزشک ممکن است داروهای ایمن مانند استامینوفن یا آنتیبیوتیک (در صورت عفونت) تجویز کند تا مادر برای زایمان آماده شود.
تاثیر سرما خوردگی به زایمان سزارین
برای مادرانی که قرار است سزارین انجام دهند، سرماخوردگی با سرفههای شدید ممکن است تنفس حین بیهوشی یا بیحسی را کمی دشوار کند. در این حالت، پزشکان ممکن است توصیه کنند تا بهبودی کامل، زایمان به تعویق بیفتد (اگر از نظر پزشکی امکانپذیر باشد). مادران باید به علائمی مانند کاهش حرکت جنین یا احساس فشار در قفسه سینه توجه کنند، زیرا این موارد میتوانند نشانهای از عوارض جدیتر باشند. استفاده از اسپریهای بینی سالین و مرطوب نگه داشتن هوای اتاق میتواند به کاهش علائم تنفسی کمک کند و مادر را برای زایمان آمادهتر سازد. مشاوره با متخصص زنان قبل از زایمان برای مدیریت صحیح سرماخوردگی ضروری است.
توصیههای متخصصان زنان و زایمان برای سرماخوردگی
متخصصان زنان و زایمان، تأکید دارند که سرماخوردگی در بارداری باید با احتیاط مدیریت شود و خوددرمانی بهویژه در سهماهه اول ممنوع است. به گفتهی ایشان، اولویت درمان در بارداری استفاده از روشهای خانگی مانند استراحت، غرغره آبنمک، و مصرف غذاهای مغذی است تا فشار بر جنین کاهش یابد. در صورت نیاز به دارو، استامینوفن برای تب و درد و دیفنهیدرامین (پس از سهماهه اول) برای علائم آلرژیک توصیه میشود، اما فقط با تجویز پزشک. مشاوره آنلاین با متخصصان، میتواند به مادران کمک کند تا بدون نیاز به مراجعه حضوری، راهنماییهای لازم را دریافت کنند.
داز نظر متخصصان، تب بالای ۳۸ درجه یا علائم شدید مانند تنگی نفس و سرفههای مداوم باید فوراً بررسی شود، زیرا ممکن است نشانه عفونتهای ثانویه مانند ذاتالریه باشند. مادران باردار باید از مصرف داروهای غیرمجاز مانند ایبوپروفن، آسپرین یا دکونژستانتها (مانند سودافد) خودداری کنند، زیرا این داروها میتوانند بر رشد جنین یا زایمان تأثیر منفی بگذارند.
درمان سریع و تفاوت با آنفولانزا
برای درمان سریع، ترکیب استراحت با ویتامین C و مایعات مفید است. آنفولانزا ناگهانیتر است با تب بالا، درد عضلانی شدید و میتواند منجر به ذاتالریه شود. واکسن آنفولانزا در بارداری ایمن است.
- پیشگیری از سرماخوردگی در بارداری
- شستشوی مداوم دستها با آب و صابون.
- اجتناب از تماس نزدیک با افراد بیمار و مکانهای شلوغ.
- خواب کافی، رژیم غذایی غنی از میوه و سبزیجات، ورزش سبک.
- مرطوب نگه داشتن هوا با دستگاه بخور.
- تزریق واکسن آنفولانزا (ایمن تا ۶ ماه پس از زایمان).
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم شامل تب بالای ۳۹ درجه، تنگی نفس، سرفه با خلط سبز، خونریزی واژینال، کاهش حرکت جنین یا عدم بهبود پس از ۱۰ روز باشد، فوری مراجعه کنید. مشاوره آنلاین با متخصص زنان توصیه میشود.
سرماخوردگی در بارداری شایع اما قابل مدیریت است. با تمرکز بر درمان خانگی و پیشگیری، میتوان از عوارض جلوگیری کرد. همیشه با پزشک مشورت کنید و از اپلیکیشنهای سلامت مانند ایمپو برای پیگیری استفاده نمایید.
سوالات متداول
۱. آیا سرماخوردگی در بارداری بر جنسیت جنین تاثیر دارد؟
خیر، این شایعه کاملاً بیاساس است و هیچ مطالعه علمی آن را تأیید نمیکند.
۲. سرماخوردگی در بارداری چند روز طول میکشد؟
معمولاً بین ۵ تا ۱۰ روز با درمان مناسب بهبود مییابد.
۳. آیا مصرف عسل در بارداری مجاز است؟
بله، مصرف عسل با احتیاط و به مقدار کم در بارداری بیخطر است.
۴. بهترین جوشانده برای سرماخوردگی در بارداری چیست؟
جوشانده عناب یا زنجبیل برای کاهش علائم سرماخوردگی مناسب است.
۵. آیا واکسن آنفولانزا در بارداری ضروری است؟
بله، واکسن آنفولانزا برای پیشگیری از عوارض شدید در بارداری توصیه میشود.
