نوزاد چهار ماهه چه کارهایی انجام می دهد؟

این مقاله در تاریخ 13-07-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

چهار ماهگی یکی از دوره های مهم رشد نوزاد است. در این سن، کودک معمولا هوشیارتر و کنجکاوتر شده و توجه بیشتری به چهره ها، صداها و اتفاقات اطراف خود نشان می دهد. ممکن است بیشتر لبخند بزند، صداهای مختلف تولید کند، دست هایش را به سمت اشیا ببرد و هنگام بازی با شما واکنش بیشتری نشان دهد. البته سرعت رشد در همه نوزادان یکسان نیست و هر کودک ممکن است مهارت های جدید را در زمان متفاوتی به دست آورد.

در این مقاله با مهم ترین توانایی های نوزاد چهار ماهه و تغییراتی که در این دوره در مهارت های حرکتی، ارتباطی و اجتماعی او ایجاد می شود آشنا می شوید. همچنین فعالیت ها و بازی های مناسب برای کمک به رشد نوزاد را بررسی می کنیم؛ فعالیت هایی که پرستار کودک نیز می تواند با رعایت نکات ایمنی و متناسب با توانایی نوزاد در برنامه روزانه او قرار دهد.

نوزاد در ۴ ماهگی چه کارهایی انجام می دهد؟

در چهار ماهگی، نوزاد معمولا هوشیارتر و کنجکاوتر شده و ارتباط بیشتری با محیط اطراف خود برقرار می کند. ممکن است هنگام دیدن والدین لبخند بزند، صداهای مختلف تولید کند، اسباب بازی را با دست بگیرد و اشیای متحرک را با چشم دنبال کند. کنترل سر نیز در این سن بهتر می شود و بعضی نوزادان برای غلت زدن تلاش می کنند.

رشد نوزادان با یک سرعت اتفاق نمی افتد و ممکن است یک نوزاد چهار ماهه یک مهارت را زودتر از نوزاد دیگر به دست آورد. بنابراین، موارد زیر بیشتر برای شناخت روند معمول رشد هستند و نباید به عنوان یک معیار قطعی برای همه نوزادان در نظر گرفته شوند.

مهارت های نوزاد چهار ماهه در یک نگاه

حرکات نوزاد چهار ماهه

یکی از تغییرات قابل توجه در چهار ماهگی، بهتر شدن کنترل سر و بالاتنه است. نوزاد هنگام قرار گرفتن روی شکم می تواند سر خود را بهتر بالا نگه دارد و ممکن است برای بالا آوردن سینه و تکیه دادن روی ساعد یا آرنج تلاش کند.

در این سن، بعضی نوزادان برای غلت زدن نیز تلاش می کنند. ممکن است هنگام بازی پاها و دست های خود را بیشتر حرکت دهند یا برای رسیدن به یک اسباب بازی بدن خود را جابه جا کنند. با این حال، غلت زدن یک مهارت رشدی است که ممکن است در همه نوزادان دقیقا در چهار ماهگی ظاهر نشود.

دست گرفتن و هماهنگی چشم و دست

نوزاد چهار ماهه معمولا توجه بیشتری به دست ها و اشیای اطراف خود نشان می دهد. ممکن است دست خود را به سمت یک اسباب بازی دراز کند، آن را بگیرد و تکان دهد یا دست هایش را به دهان ببرد.

بهتر شدن هماهنگی چشم و دست باعث می شود نوزاد هنگام بازی فعال تر باشد. برای مثال، ممکن است وقتی یک اسباب بازی رنگارنگ را مقابل او حرکت می دهید، ابتدا آن را با چشم دنبال کند و سپس برای لمس یا گرفتن آن دست دراز کند.

بینایی و شناخت محیط اطراف

بینایی نوزاد در چهار ماهگی نسبت به ماه های اول زندگی پیشرفت کرده است. نوزاد می تواند اشیای متحرک را با چشم دنبال کند و به چهره افراد آشنا توجه نشان دهد. رنگ ها، شکل ها و حرکت اشیا نیز می توانند توجه او را جلب کنند.

در این سن بهتر است هنگام بازی، اسباب بازی های ایمن و متناسب با سن نوزاد را در فاصله مناسب مقابل او قرار دهید. صحبت کردن درباره چیزی که نوزاد نگاه می کند یا حرکت دادن آرام یک اسباب بازی در میدان دید او می تواند فرصت بیشتری برای مشاهده و تعامل ایجاد کند.

صداها و ارتباط نوزاد چهار ماهه

در چهار ماهگی، نوزاد معمولا صداهای بیشتری تولید می کند و ممکن است با غان و غون یا صداهای مختلف به صحبت های والدین واکنش نشان دهد. گاهی نیز تلاش می کند صداهایی را که از اطرافیان می شنود تقلید کند.

صحبت کردن با نوزاد، پاسخ دادن به صداهای او و مکث کردن برای اینکه فرصت پاسخ دادن داشته باشد، راه ساده ای برای تقویت تعامل و ارتباط است. حتی زمانی که نوزاد هنوز کلمه ای بیان نمی کند، همین رفت و برگشت صداها و واکنش ها بخشی از روند رشد ارتباطی او محسوب می شود.

رفتارهای اجتماعی نوزاد در چهار ماهگی

نوزاد در این سن معمولا به افراد و چهره های آشنا توجه بیشتری نشان می دهد. ممکن است هنگام دیدن والدین لبخند بزند، از بازی کردن لذت ببرد یا با شنیدن صدای آنها هیجان بیشتری نشان دهد.

لبخند زدن، صحبت کردن، آواز خواندن و برقراری تماس چشمی با نوزاد، علاوه بر ایجاد ارتباط عاطفی، فرصت هایی برای تمرین مهارت های اجتماعی و ارتباطی او فراهم می کند.

تغییرات نوزاد از ابتدا تا پایان ماه چهارم

رشد نوزاد در طول ماه چهارم به صورت تدریجی اتفاق می افتد. بنابراین، بهتر است به جای انتظار برای ظاهر شدن یک مهارت در یک روز مشخص، تغییرات کودک را در طول هفته ها دنبال کنید.

آیا رشد نوزاد چهار ماهه دختر و پسر متفاوت است؟

در چهار ماهگی، مهارت های اصلی رشد نوزادان دختر و پسر تفاوت مشخصی ندارد و هر دو ممکن است مهارت هایی مانند کنترل بهتر سر، گرفتن اشیا، تولید صدا، لبخند زدن و دنبال کردن اشیا با چشم را نشان دهند.

سرعت رشد بین نوزادان می تواند متفاوت باشد و بهتر است توانایی های کودک بر اساس روند رشد خودش بررسی شود، نه با مقایسه با نوزادان هم سن یا بر اساس جنسیت.

چه کارهایی به رشد مغز نوزاد چهار ماهه کمک می کند؟

تحقیقات ثابت کرده است که به طور کلی مغز انسان تا 25 سالگی رشد و تکامل پیدا می کند. اما نوزادان از بدو تولد اطلاعات مختلف را جذب می کنند. برخلاف تصور شما، نوزادان چهار ماهه یا حتی کمتر، در حال جمع آوری پایه ای ترین اطلاعات از دنیای اطراف خودشان هستند. سپس در سن 3 تا پنج سالگی این اطلاعات را هرس می کنند.

به این معنا که بر اساس چیز هایی که در معرضشان قرار گرفته اند و مواردی که تجربه کرده اند، مغز کودک تصمیم میگیرد که چه اطلاعاتی مفید هستند و باید بر روی آنها تمر کز بیشتری گذاشته شود و چه اطلاعاتی باید فراموش شوند. این امر نشان می دهد که چهار ماهگی نوزاد و دوران قبل و بعد از آن تا سن 5 سالگی اهمیت اساسی در تعیین رشد مغز نوزاد و مسیر زندگی وی در آینده دارد. مواردی مثل موسیقی، زبان دوم، کتاب ها و داستان ها، عشق و محبت، ارتباط با دیگران و لذت بردن از دنیای اطرافشان، از جمله مفید ترین اطلاعات و احساساتی هستند که نوزاد چهار ماهه می تواند از آنها برخوردار باشد.

تقویت رشد ذهنی کودکان وابسته به چه چیزهایی است؟

سه عامل در رشد ذهن کودک بسیار تاثیر گذار است:

• قابل پیش بینی بودن دنیای اطراف
• در آغوش گرفته شدن توسط والدین
• کشف دنیای اطراف

قابل پیش بینی بودن: هرچه دنیای اطراف کودک شما منظم تر و قابل پیش بینی تر باشد، کودک احساس امنیت بیشتری میکند و می تواند در سایه این امنیت نیروی ذهنی خود را بر رشد کردن متمرکز کند. منظور از قابل پیش بینی بودن این است که تمام کار ها و برنامه های خانواده یا حداقل خود کودک، یک روتین و نظم هر روزه داشته باشد. مثلا در خوالی زمان مشخصی بیدار شود، در یک بازه زمانی مشخصی غذا بخورد، بازی کند، عصرانه بخورد و…

در آغوش گرفته شدن: آغوش والدین تاثیر بی نهایت مهمی در رشد او دارد. به یاد داشته باشید که هیچ نوزاد یا کودکی با در آغوش گرفته شدن، لوس یا شیطون بار نیامده. نوزاد چهار ماهه یا به طور کلی نوزادان، قبل از تولد در یک فضای بسیار گرم و راحت به نام شکم مادر، زندگی می‌کردند. نوازش و در آغوش گرفته شدن توسط والدین به نوزادان کمک میکند تا با احساس امنیت و آرامش به شناخت دنیای اطراف بپردازند. غفلت از نوازش و در آغوش گرفتن نوزادان و کودکان موجب می شود تا عارضه ای به نام گرسنگی پوست در آنها پدید بیاید که می تواند تبعات نامطلوب روانی جبران ناپذیری در آینده بر روی آنها داشته باشد.

کشف دنیای اطراف: نوزادان و کودکان کنجکاو ترین موجودات این دنیا هستند. بازی کردن یکی از مهم ترین ابزار های آنها در شناخت جهان پیرامونشان است. بازی کردن لزوما با اسباب بازی انجام نمی شود. بهتر است گاهی با خلاقیت خودتان کودکتان را سرگرم کنید. مثلا یک یا چند برگ کاغذ را مچاله کنید و با آن یک توپ بازی خلاقانه برای کودک خود بسازید. یا برای کودک موسیقی پخش کنید و با او برقصید. مطمئن شوید که فضای خانه برای اکتشافات کودک شما کاملا امن است او می تواند آزادانه در هرجای خانه به بازی و اکتشاف بپردازد.

چگونه به رشد ذهنی کودک کمک کنیم؟

کودک را زیر نظر بگیرید تا علایق او را بیاموزید، حتی اگر به شدت با علایق شما متفاوت باشد. سپس، با ارائه فرصت‌های مقرون‌به‌صرفه و مؤثر برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد آنها در محیط‌ها و جوامع کنونی، آن علایق را پرورش دهید. تعامل و تشویق منظم برای یادگیری و امتحان کردن چیزهای جدید مهم است، خواه قرار گرفتن در معرض زبان های خارجی، هنرهای خلاقانه، اکتشافات علمی یا هر چیز دیگری که کودک شما را برای پرسیدن سوالات بیشتر و جستجوی پاسخ ترغیب می کند. این تجربیات نه تنها برای رشد کل کودک مفید است، بلکه فرصت‌های فوق‌العاده جدیدی را برای خانواده و کودک فراهم می‌کند تا با هم یاد بگیرند.

 تاثیر تکنولوژی بر رشد ذهنی و مغزی نوزادان و کودکان

تاثیر تکنولوژی بر رشد و آینده کودک شما کاملا به خود شما بستگی دارد. شما هم می توانید با استفاده از تکنولوژی، اطلاعات و آموزش های بی نهایت ارزشمندی به کودکان خود بدهید هم می توانید به کودک خود آسیب برسانید.

تحقیقات جدید ثابت کرده که اختصاص دادن یک بازه زمانی 60 تا 85 دقیقه ای در روز برای بازی کردن کودکان با موبایل، تبلت، کنسول های بازی و… می تواند مفبد باشد. بازی های ویدیویی بخاطر ساختارشان مهارت هایی مثل سماجت، یافتن راه حل، نا امید نشدن و شروع دوباره از اول و… را به کودک بیاموزند. اما اگر استفاده کودکان و نوزادان از تکنولوژی از محدوده فوق الذکر بیشتر شود، به شناخت کودک از دنیای واقعی آسیب می رساند.

تعیین کردن یک زمان محدود برای بازی با تکنولوژی، کودکان را با محدودیت ها و نظم دنیای واقعی آشنا می کند. مخلص کلام آن است که تکنولوژی باید به عنوان یک وسیله کمکی برای آموزش و کشف دنیای اطراف برای کودکان عمل کند. به صورتی که بعضی مهارت ها و اخلاقیات را از تکنولوژی یاد بگیرند تا از آنها در دنیای واقعی استفاده کنند. چراکه فرایند رشد ذهنی کودک زمانی به طور کامل طی می شود که آنها در تجارب یادگیری خود از جمله فعالیت های حسی، زبانی و فیزیکی فعال باشند.

به نقل از medlineplus.gov:

نوزاد 4 ماهه معمولی باید:

کاهش وزن به حدود 20 گرم (تقریبا دو سوم اونس) در روز
وزن آنها 2 برابر بیشتر از وزن هنگام تولد است
در حالت نشسته تقریباً هیچ گونه افتادگی سر نداشته باشید
در صورت تکیه دادن بتوانید صاف بنشینید
وقتی روی شکمشان قرار می گیرد سرشان را 90 درجه بالا بیاورند
بتوانید از جلو به عقب غلت بزنید
یک شی را نگه دارید و رها کنید
هنگامی که جغجغه در دستان آنها قرار می گیرد، بازی کنید، اما در صورت افتادن نمی توانند آن را بلند کنند.
بتوانید یک جغجغه را با هر دو دست بگیرید
بتوانید اشیا را در دهان قرار دهید
9 تا 10 ساعت در شب با 2 چرت در روز بخوابید (در مجموع 14 تا 16 ساعت در روز)

مواردی که هنگام بازی با نوزاد چهار ماهه خود باید از آنها اجتناب کنید

• سیگار یا هر نوع دیگری از دخانیات نکشید.
• از قرار دادن هر نوع وسیله تیز در اطراف کودک خودداری کنید.
• از آنجا که با کوچولوی خود بازی خواهید کرد، اطمینان حاصل کنید که از لباسهای راحت و نرم استفاده می‌کنید که پوست لطیف کودک را خراش نمی‌دهد و به جایی گیر نمی‌کند.
• مطمئن شوید که جیب شما خالی است. بسیاری از اوقات، والدین این کار را فراموش می‌کنند و در نهایت به کودک یا خود آسیب می‌رسانند.
• هرگز اجازه ندهید کودک از دید خارج شود.
• فقط اسباب بازی هایی که خطر خفگی ندارند را نزدیک کودک نگه دارید.

بهترین فعالیت‌ها مناسب برای رشد ذهنی و جسمی نوزاد چهار ماهه

در ادامه راهکارهایی را برای تقویت رشد ذهنی و رشد قد کودک نوزاد 4 ماهه جمع آوری کرده ایم که انجام این 7 روش بسیار به شما در جهت رشد ذهنی نوزادتان کمک خواهد کرد.

1. کتاب خواندن و ارتباط

کتاب خواندن یک فعالیت سرگرم کننده است که تخیل و واژگان کودک شما را تقویت می‌کند. شروع کتاب خواندن برای نوزاد چهار ماهه هرگز زود نیست، و این چیزی است که باید مورد توجه والدین قرارگیرد.

2. صحبت کردن با نوزاد

صحبت با کودک یکی از بهترین راه‌های مطمئن برای یادگیری جزییات زبان و تسلط بهتر بر کلمات است. در اینجا نحوه انجام این کار آورده شده است.

کودک چهار ماهه خود را هر چند وقت یکبار برای چند دقیقه یا ثانیه روی شکم قرار دهید تا عضلات پشت و گردن او رشد کند. اطمینان حاصل کنید که فواصل کوتاهی برای قرار گیری کودک به روی شکم اختصاص دهید و تقریباً یک ساعت در روز جمع زمان روی شکم بودن او شود.

نام اشیا اطراف خود را بگویید و چهره های بامزه ای ایجاد کنید تا توجه کودک را جلب نمایید و او را برای حرف زدن تشویق نمایید می‌توانید صداهای حیوانات یا صداهای کارتونی خنده دار ایجاد کنید. با قلقلک دادن چند ثاینه ای پاها یا شکم، کودک را بیشتر تحریک نمایید.

3. زمان اکتشاف

اجازه دهید که کودک چهار ماهه شما با اسباب بازی های رنگارنگ روی یک پارچه تمیز روی زمین قرار گیرد یک روش عالی برای آشنایی او با دنیای اطراف است. کودک تمام اسباب بازی های خود را لمس می‌کند و علت و معلول آشنا می‌شود به عنوان مثال، او متوجه می‌شود که یک توپ را وقتی به سمتی بیندازد از او دور می‌شود.

تعدادی بالش یا کوسن و تشک با بافت هایی مانند مخمل و پشم تهیه کنید. بگذارید کوچولوی شما پارچه های مختلف را لمس کند و احساس کند. چند اسباب بازی مناسب سن را که خطر خفگی ندارند بگیرید و اجازه دهید کودک با آنها بازی کند.

اسباب بازی هایی مانند جغجغه، توپ های پرشی به آنها کمک می‌کند تا معنی علت و معلول را درک کنند. اسباب بازی‌ها را در اطراف کودک بگذارید و برای سرگرمی و گشت و گذار بیشتر کودک قسمتی از اتاق را به این کار اختصاص دهید.

4. به آینه نگاه کنید

نوزاد چهار ماهه علاقه زیادی به نگاه کردن به تصویر خودش در  آینه دارند. کودک را با آینه کنار تختخواب او تنها بگذارید تا او اکتشاف کند. به او زمان دهید تا حالات چهره و حرکات خود را مشاهده کند.

کودک شما متوجه نخواهد شد که خودش به آینه خیره شده است و شما می‌توانید شاهد تحولات سرگرم کننده و رشد ارتباط او با تصویر باشید.

5. تمرینات ساده برای نوزاد چهار ماهه

شاید بالاخره وقت آن رسیده است که کودک کوچک شما کمی بیشتر آن دست ها و پاهای کوچک را تمرین دهد. اگر متوجه شدید که کودک کوچک شما انرژی زیادی دارد، وقت آن است که از این انرژی به خوبی استفاده کنید.

با بالا و پایین بردن کودک خود شروع کنید. هنگامی که او را نگه می دارید او را تشویق کنید تا دست و پایش را در هوا مرتب حرکت دهد او را به آرامی روی زمین قرار دهید و او را به تمرین غلتاندن خود تشویق کنید اسباب بازی های مختلف را روی زمین پخش کرده تا او را ترغیب به تعقیب آنها کرده و در طول مسیر عضلات خود را محکم کند.

6. حباب بازی

نوزاد چهار ماهه شما از انجام بازی حباب لذت فراوانی خواهد برد. در اینجا نحوه انجام آن بیان شده است آب صابون را آماده کرده و دمنده را در آن فرو ببرید. از جهات مختلف به سمت کودک حباب بفرستید اما مطمئن شوید که به چشم و دهان کودک شما برخورد نمی‌کنند. کوچولوی شما سعی می‌کند حباب‌ها را بگیرد و با خوشرویی واکنش نشان می‌دهد. به او اجازه دهید حبابهایی روی بازوها، پاها و قسمتهای مختلف بدنش را لمس نماید.

7. بازی قایقرانی

کودک خود را راحت روی تخت بنشانید و یک بالشتک در پشت او قرار دهید. دستان او را به آرامی نگه دارید و آنها را به آرامی به جلو متمایل کنید در حالی که برای او شعر می‌خوانید او را به آرامی عقب برانید و به گونه ای حرکت کنید که گویی به آنها یاد می‌دهید چگونه قایقرانی می‌نمایند. چند بار این کار را تکرار کنید تا یک تمرین حرکتی ملایم اما موثر داشته باشید.

تغذیه نوزاد چهار ماهه

متخصصین کودک تا قبل از شش ماهگی غذای جامد به کودک را ممنوع اعلام می‌کنند. اما گاها برخی کودکان با شیر مادر به تنهایی یا شیرخشک سیر نمی‌شوند و در مسیر رشد به مشکل می‌خورند. در این شرایط طبق نظر و مقدار تعیین شده توسط دکتر غذای جامد شروع می‌شود.

اگر می‌خواهید به کودک خود غذای جامد دهید باید دقت گنید سر و گردن کودک کاملا شکل گرفته و کودک می‌تواند کنترل کند. غذاهای نوزاد 4 ماهه بهتراست سرشار از آهن باشد و به صورت رقیق به کودک داده شود. در هنگام غذای جامد به کودک چهار ماهه باید صبر زیادی به خرج دهید و کودک اگر آزرده خاطر شد اندکی صبر کنید و مجدد امتحان کنید.

چه زمانی باید نوزاد چهار ماهه را نزد پزشک ببریم؟

اگر نوزاد چهار ماهه شما یکی از موارد زیر را دارد، بهتر است موضوع را با پزشک کودک مطرح کنید:

1. نمی تواند سر خود را در حالت مناسب ثابت نگه دارد.
2. به صداها یا چهره اطرافیان واکنش نشان نمی دهد.
3. لبخند نمی زند یا تعامل اجتماعی بسیار کمی دارد.
4. هیچ صدایی مانند غان و غون ایجاد نمی کند.
5. اشیا یا افراد متحرک را با چشم دنبال نمی کند.
6. دست هایش را به سمت دهان نمی برد.
7. در حرکت دادن یک یا هر دو چشم مشکل دارد.
8. مهارتی را که قبلا داشته، از دست داده است.
9. والدین احساس می کنند روند رشد یا رفتار کودک با گذشته تفاوت قابل توجهی پیدا کرده است.

تجربه پرستاری در مراقبت از نوزاد چهار ماهه

در مراقبت از نوزادان چهار ماهه، یکی از نکاتی که پرستار کودک بیشتر به آن توجه می کند، مقایسه نکردن روند رشد نوزاد با کودکان دیگر است. ممکن است یک نوزاد زودتر برای غلت زدن تلاش کند و نوزاد دیگری در همان سن بیشتر روی ارتباط صوتی و بازی تمرکز داشته باشد. بهتر است به جای تمرکز روی یک مهارت، تغییرات کودک در طول زمان بررسی شود. هنگام بازی نیز پرستار کودک باید محیط را ایمن نگه دارد، اسباب بازی های متناسب با سن را در اختیار نوزاد بگذارد و هنگام قرار گرفتن کودک روی شکم یا تلاش برای حرکت، او را بدون مراقبت رها نکند.

کلام آخر

چهار ماهگی یکی از دوره های مهم رشد نوزاد است و هر کودک ممکن است مهارت های جدید را با سرعت متفاوتی به دست آورد. توجه به روند رشد، بازی و تعامل روزانه با نوزاد و پیگیری نگرانی های رشدی با پزشک، به مراقبت بهتر از او کمک می کند.

سوالات متداول