رشد و تکامل بینایی نوزاد | تشخیص رنگ‌ها و فاصله‌ها

این مقاله در تاریخ 29 تیرماه 1405 از سوی تیم پزشکی سلامت اول مورد بازبینی قرار گرفت.

نوزاد از همان بدو تولد می‌بیند و دوره‌ای وجود ندارد که یک نوزاد سالم تا چند ماهگی هیچ دیدی نداشته باشد؛ بااین‌حال، بینایی او در روزهای اول تار و محدود است و چشم بیشتر روی چهره‌ها و اشیای نزدیک تمرکز می‌کند. دید نوزاد در هفته‌ها و ماه‌های بعد واضح‌تر می‌شود و توانایی تشخیص رنگ، دنبال کردن اجسام و درک فاصله به‌تدریج رشد می‌کند. در این مقاله بررسی می‌کنیم نوزاد از چند ماهگی بهتر می‌بیند، بینایی نوزاد ۱۰ روزه و ۴۰ روزه چگونه است و چه علائمی در کودکان به معاینه پزشکی نیاز دارد.

 دید نوزاد در ماه‌های مختلف

تکامل بینایی نوزاد تا تشخیص رنگ‌ها

رشد چشم نوزاد کمی بزرگتر از نیمی از چشم بزرگسالان است و تمرکز محدودی دارد ، تقریباً 20 تا 22 سانتی متر توانایی دید دارد. نوزاد تازه متولد شده می تواند هنگام تولد بین نور و تاریکی تفاوت قائل شود. آنها در هفته اول ردیابی اشیا را شروع می کنند ، اما ممکن است چند هفته طول بکشد تا اولین رنگ اصلی خود را ببینند. و اعتقاد بر این است که تا پنج ماهگی آنها طیف کاملی از رنگها را می بینند. رشد بینایی نوزاد فرآیندی پیچیده و حیاتی است که از بدو تولد آغاز می‌شود. در ابتدا، نوزادان تنها قادر به دیدن اشیا در فاصله نزدیک و با وضوح کم هستند. طی چند ماه اول زندگی، قدرت تمرکز و توانایی تشخیص رنگ‌ها بهبود می‌یابد.

نوزادان به تدریج توانایی تشخیص چهره‌ها و اشیا در فاصله دورتر را پیدا می‌کنند. محیط‌های پر از رنگ و اشکال مختلف می‌توانند به تحریک و تسریع این تکامل کمک کنند. همچنین، معاینات منظم چشم توسط پزشک متخصص در این دوران ضروری است تا هرگونه مشکل احتمالی به موقع شناسایی و درمان شود. توجه به تکامل بینایی نوزاد، پایه‌گذار سلامت بینایی در آینده اوست.

علائم رشد دید نوزاد از چند ماهگی آغاز می‌شود؟

دید رنگی در بدو تولد کامل نیست و نوزاد بیشتر به تضاد روشن و تیره واکنش نشان می‌دهد. ماهیت اولین رنگ اصلی که در رشد بینایی نوزاد مشخص می‌شود، هنوز کاملا مشخص نیست. در هنگام 12 ماهگی، نوزاد باید بتوانند حتی سایه ها و سایه های مختلف رنگ ها را تشخیص بدهد. اگر حس می‌کنید رشد بینایی نوزاد شما آهسته است می توانید برای بهبود آن از خدمات پرستار کودک استفاده کنید.

از بدو تولد، نوزادان شروع به کاوش در شگفتی های جهان با چشمان خود می کنند. حتی قبل از اینکه یاد بگیرند که با دستان خود دست یابند و یا بخزند و دراز بکشند، چشمان آنها اطلاعات و تحریکات مهمی برای رشد آنها فراهم می کند.

مشکلات بینایی و چشمی در نوزادان می تواند باعث تاخیر در رشد شود. تشخیص زودهنگام هر مشکلی مهم است تا اطمینان حاصل شود که نوزادان فرصتی برای رشد توانایی‌های بصری مورد نیاز برای رشد دارند.

رشد بینایی نوزاد در یک سال اول

موارد زیر مهمترین نقاط عطف مربوط به رشد بینایی نوزادان در سال اول تولد است. توجه داشته باشید که سرعت رسیدن هر کودک به این نقاط عطف ممکن است متفاوت باشد .

• هنگام تولد
  هنگام لمس چشمان یا پاسخ به نور شدید، پلک می زند
  حرکات چشم ناهماهنگ است
  روی جسمی که نزدیک به 18 تا 20 سانتی متری قرار دارد تمرکز می کند (تقریباً فاصله بین صورت مادر و کودک هنگام نگه داشتن در بازوها برای تغذیه).
• یک تا سه ماه
  نگاه خود را برای مدت طولانی تری نگه می دارد و وقتی نزدیکتر می شوید لبخند می زند
  اشک شروع به شکل گیری و ریزش می نماید
  می تواند یک جسم متحرک را تا 90 درجه ردیابی کند
  الگوها و اسباب بازی های رنگی با کنتراست بالا توجه نوزاد را به خود جلب می کند
  می تواند اشیا آشنا را تشخیص دهد
  به دست های خود نگاه می کند
• چهار تا شش ماه
  هماهنگی چشم و دست بهبود می یابد ، بنابراین کودک را قادر می سازد تا یک جسم را نگه دارد
  می تواند صورت یا جسمی را در فاصله دورتر شناسایی و به آن خیره شود
  بینایی برای تشخیص رنگهای مختلف رشد می کند
  به دست خودشان یا در آینه نگاه می کند
  می تواند سر را برگرداند و تا ماه ششم یک اسباب بازی را از روی زمین بر دارد
• هفت تا نه ماه
  درک عمق (قضاوت در مورد فاصله) بهبود می یابد
  به رنگ های خاصی تمایل نشان می دهد
• ده تا دوازده ماه
  می تواند به جسمی که با سرعت زیاد در حال حرکت است نگاه کند
  به خاطر سپردن گسترش می یابد
  با استفاده از پشتیبانی می توانند خود را به سمت بالا بکشند
  می تواند فاصله را به خوبی قضاوت کند و وسایل را با دقت پرتاب کند.

بینایی نوزاد ۱۰ روزه چگونه است؟

بینایی نوزاد ۱۰ روزه هنوز تار و محدود است، اما نوزاد از همان بدو تولد می‌تواند نور، سایه، حرکت و اشیای نزدیک را ببیند. در این سن، چشم نوزاد معمولاً روی فاصله حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری بهتر تمرکز می‌کند؛ یعنی تقریباً همان فاصله‌ای که صورت مادر یا پدر هنگام بغل کردن و شیر دادن از او قرار دارد. اشیای دورتر برای نوزاد واضح نیستند و تصاویر دارای تضاد زیاد، مانند طرح‌های سیاه‌وسفید یا مرز روشن و تیره، بیشتر توجه او را جلب می‌کنند.

نوزاد ۱۰ روزه معمولاً در برابر نور شدید پلک می‌زند یا چشم‌هایش را می‌بندد و ممکن است برای چند لحظه به چهره والدین یا یک جسم نزدیک نگاه کند. بااین‌حال، انتظار نمی‌رود بتواند برای مدت طولانی تمرکز کند یا یک شیء را به‌طور کامل دنبال کند. حرکت نامنظم یا انحراف گاه‌به‌گاه چشم‌ها نیز در هفته‌های ابتدایی می‌تواند دیده شود؛ زیرا هماهنگی میان دو چشم هنوز کامل نشده است.

بینایی نوزاد ۴۰ روزه چگونه است؟

نوزاد ۴۰ روزه، یعنی نوزادی در حدود شش‌هفتگی، از بدو تولد می‌بیند و دید او نسبت به روزهای نخست کمی واضح‌تر و هماهنگ‌تر شده است. در این سن، نوزاد اشیای نزدیک را بهتر می‌بیند و ممکن است برای مدت کوتاهی به چهره والدین یا یک اسباب‌بازی ساده نگاه کند و حرکت آن را با چشم دنبال کند.

فاصله دید نوزاد: نوزاد ۴۰ روزه معمولاً چهره‌ها و اشیای قرارگرفته در فاصله حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری را بهتر می‌بیند.
تشخیص چهره والدین: نوزاد ممکن است به چهره مادر، پدر یا مراقب آشنا بیشتر توجه کند، اما تشخیص دیداری کامل او هنوز در حال رشد است.

برقراری تماس چشمی: بسیاری از نوزادان در این سن می‌توانند برای چند لحظه به چشم‌ها یا صورت والدین نگاه کنند، اما مدت تماس چشمی در همه نوزادان یکسان نیست.

دنبال کردن اجسام: نوزاد ممکن است صورت والدین یا یک اسباب‌بازی ساده را برای مسافت کوتاهی با چشم دنبال کند، هرچند این حرکت هنوز همیشه روان و کامل نیست.

انحراف موقت چشم: سرگردانی یا انحراف گاه‌به‌گاه چشم‌ها ممکن است در این سن طبیعی باشد، زیرا هماهنگی دو چشم هنوز کامل نشده است.

انحراف ثابت چشم: اگر یک چشم همیشه به داخل یا خارج منحرف است یا انحراف چشم به‌طور مداوم دیده می‌شود، بهتر است نوزاد معاینه شود.

واکنش به نور در کودکان: نوزاد باید در برابر نور شدید پلک بزند، چشم‌هایش را ببندد یا واکنش دیگری نشان دهد.

علائم نگران‌کننده: واکنش نداشتن به نور، مردمک سفید یا خاکستری، حرکات غیرارادی چشم، افتادگی پلک، ترشح مداوم یا قرمزی و تورم شدید به بررسی پزشکی نیاز دارد.

چگونگی تشخیص رنگ نوزاد در سال اول زندگی

رشد بینایی نوزاد تازه متولد شده در اولین سال زندگی بسیار زیاد است. درک چگونگی رشد بینایی نوزاد برای دیدن زیبایی های جهان و رنگ ها  برای والدین بسیار جذاب است. در این قسمت یک جدول زمانی تقریبی از چگونگی رشد دیدن رنگها در سال اول زندگی بیان شده است. توجه داشته باشید که عفونت چشم نوزاد می تواند مانع از رشد بینایی در نوزاد باشد.

1. تولد تا سه ماهگی
    هنگام تولد ، بینایی نوزاد ضعیف است. در ابتدا ، نوزادان می توانند اشیا را فقط به رنگ های سیاه ، سفید و رنگ های خاکستری ببینند.
   آنها تنها یک دید مرکزی رشد نیافته دارند.
   اولین رنگ اصلی که آنها می بینند قرمز است.
   در ماه های دوم و سوم، گیرنده های نوری به آرامی رشد می کنند و به نوزاد کمک می کنند تا رنگ های سبز و قرمز را در طول یک متر تشخیص دهد.
   والدین می‌توانند تصاویر و یا اسباب بازی های رنگارنگ و همچنین سیاه و سفید را در میدان دید نوزاد قرار دهند  تا توجه آنها را جلب کرده و بینایی آنها را توسعه دهند.
2. چهار ماه تا شش ماه
   این دوره به دلیل آشنایی با رنگ های دیگر ، یک دوره حیاتی در رشد دید رنگی کودک محسوب می شود.
   در ماه چهارم ، کودک شروع به دیدن رنگ های اصلی پررنگ ، از جمله سبز ، قرمز ، آبی و زرد ، همراه با رنگ خاصی از این طیف رنگ ها می کند.
   در این هنگام نوزادان می توانند اشکال هندسی بزرگی از این رنگ ها را تشخیص می دهند.ردر ماه های پنجم و ششم ، دید آنها بیشتر رشد می کند ، و نوزادان طیف کاملی از رنگ ها ، از جمله پاستیل ها را می بینند. آنها همچنین قادرند بین سایه های روشن و تیره تا حدی تفاوت قائل شوند.
3. هفت ماه تا نه ماه
   در این سن درک عمق در کودک  بهبود می یابد. قدرت بینایی آنها بهبود می یابد و آنها اشیا را با وضوح بهتری می بینند.
   کودک شروع به درک دنیای سه بعدی اطراف خود می کند ، و به واکنش آنها در رنگهای مختلف کمک می کند.
4. ده ماه تا دوازده ماه
   با گذشت یک سال، بخش مهمی از بینایی در سال اول رشد می‌کند، اما تکامل عملکردهای بینایی در سال‌های بعد نیز ادامه دارد. کمی تأخیر در رسیدن به این مرحله جای نگرانی ندارد. چشم های یک ساله می تواند هر رنگی را تشخیص دهد و آنها می توانند از بینایی مناسبی برخوردار شوند.

علائم هشداردهنده به والدین درباره رشد بینایی در نوزاد 

از آنجا که رشد بینایی در نوزاد در طول سال اول سرعت زیادی دارد، بسیار مهم است که والدین بر مراحل رشد بینایی دقت نموده و در صورت وجود مشکل به سرعت اقدام به درمان آن نمایند تا از عوارض بعدی جلوگیری کنند. اگرچه مشکلات بینایی در نوزادان بسیار نادر است ، اما در صورت مشاهده هر یک از علائم و نشانه‌های زیر از مشکل بینایی ، سریعاً با چشم پزشک مشورت کنید. عدم تعادل یا حرکت غیر عادی چشم (معمولاً بعد از شش ماه) حساسیت شدید به نور این موضوع ممکن است به دلیل افزایش فشار در چشم باشد. نشانه‌های احتمالی اختلال دید رنگ در کودکان عبارت‌اند از:

• اشتباه گرفتن مکرر بعضی رنگ‌ها: کودک ممکن است رنگ‌هایی مانند قرمز و سبز، آبی و بنفش یا زرد و سبز را بارها با یکدیگر اشتباه بگیرد.
• استفاده غیرمعمول از رنگ‌ها در نقاشی: برای مثال ممکن است برگ درخت را بنفش یا چمن را قرمز بکشد، در حالی که نام اشیا را به‌درستی می‌داند.
• مشکل در مرتب کردن وسایل براساس رنگ: کودک ممکن است در جدا کردن مهره‌ها، مدادرنگی‌ها یا اسباب‌بازی‌های هم‌رنگ دچار مشکل شود.
• شواری در تشخیص طیف‌های نزدیک: ممکن است نتواند تفاوت میان رنگ‌های کم‌رنگ و پررنگ یا دو سایه نزدیک از یک رنگ را به‌راحتی تشخیص دهد.
• تکیه بر روشنایی به‌جای خود رنگ: کودک ممکن است اشیا را بیشتر براساس تیره یا روشن بودن آن‌ها شناسایی کند.
  مشکل در فعالیت‌های رنگ‌محور: انجام تمرین‌هایی که پاسخ آن‌ها فقط با رنگ مشخص می‌شود، ممکن است برای کودک دشوار یا خسته‌کننده باشد.
• پرسیدن مکرر نام رنگ‌ها: کودک ممکن است حتی پس از آموزش، برای تشخیص بعضی رنگ‌ها مرتب از دیگران کمک بخواهد.

وجود یک یا دو اشتباه در نام‌گذاری رنگ‌ها به معنی کوررنگی نیست؛ زیرا یادگیری رنگ‌ها در کودکان زمان می‌برد. اگر اشتباه‌ها مداوم‌اند یا کودک در فعالیت‌های روزمره و آموزشی مشکل دارد، ارزیابی دید رنگ توسط اپتومتریست یا چشم‌پزشک توصیه می‌شود. آزمایش‌های تخصصی مانند صفحات رنگی ایشیهارا یا آزمون مرتب‌سازی رنگ‌ها می‌توانند اختلال دید رنگ را دقیق‌تر مشخص کنند.

چشمان ضربدری یا استرابیسم

استرابیسم نوعی عدم انطباق و تراز چشم است. انحراف چشم ممکن است نه تنها به درون ، بلکه به سمت بالا ، پایین یا بیرون باشد. در صورت عدم درمان ، می تواند به آمبلیوپی یا تنبلی چشم منجر شود. چشمان ضربدری یا استرابیسم یک اختلال بینایی است که در آن چشم‌ها به طور هماهنگ عمل نمی‌کنند و هر کدام به جهت متفاوتی نگاه می‌کنند. این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی مانند مشکلات عصبی، عضلانی یا ژنتیکی ایجاد شود. استرابیسم می‌تواند در هر سنی بروز کند، اما معمولاً در کودکی تشخیص داده می‌شود.

این مشکل می‌تواند منجر به کاهش دید در یک چشم، دوبینی یا تنبلی چشم شود. درمان‌های مختلفی برای استرابیسم وجود دارد که بسته به شدت و علت آن، شامل تمرینات چشمی، استفاده از عینک یا جراحی می‌شوند. هدف از درمان، بهبود هماهنگی بین دو چشم و جلوگیری از مشکلات بینایی بیشتر است. توجه داشته باشید که وجود پرستار در منزل می تواند به پی گیری علائم و گزارش به موقع آن بسیار کمک کند.

بیماری نیستاگموس

حرکات غیرارادی و ضرب‌آهنگی و سریع چشم‌ها بر اثر نوسان که ممکن است افقی یا عمودی یا چرخشی یا ترکیبی از آن‌ها باشد . نیستاگموس می تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد و ممکن است در حدود شش هفته تا چند ماهگی در نوزاد تشخیص داده شود. اگر تکامل غیر طبیعی عصب بینایی علت نیستاگموس باشد ، ممکن است کودک بینایی ضعیفی داشته باشد. بیماری نیستاگموس نوعی اختلال حرکتی چشم است که باعث می‌شود چشم‌ها به طور غیرارادی و مکرر به جهات مختلف حرکت کنند. این حرکات می‌تواند به صورت افقی، عمودی یا چرخشی باشد و اغلب باعث اختلال در دید و مشکل در تمرکز روی اشیا می‌شود. نیستاگموس می‌تواند مادرزادی باشد یا در نتیجه آسیب به سیستم عصبی، عفونت‌ها، ضربه به سر یا مشکلات دیگر به وجود آید. درمان این بیماری بسته به علت زمینه‌ای آن متفاوت است و می‌تواند شامل استفاده از عینک‌های ویژه، داروها یا حتی جراحی باشد. هدف از درمان، کاهش حرکات غیرارادی چشم و بهبود کیفیت دید بیمار است.

کور رنگی در کودک 

رشد بینایی در نوزاد در تشخیص رنگ هایی مانند رنگ قرمز، رنگ سبز ، رنگ قهوه ای یا رنگ نارنجی نشان دهنده کور رنگی است. علائم کور رنگی به طور کلی وقتی کودک در دبستان است آشکار می شود. اگر نوزاد شما بسیار حساس به نور باشد و دید در شب بسیار خوبی داشته باشد ، می توانید به کوری رنگ مشکوک شوید. برای بر طرف کردن مشکلات چشمی ، مانند گلوکوم ، تخریب ماکولا ، آب مروارید یا رتینوپاتی دیابتی ، که می تواند از عوامل خطر باشد ، با چشم پزشک نوزاد خود مشورت کنید. معاینات منظم چشم برای اطمینان از سلامت کامل چشم کودک شما ضروری است.

طبق گزارش آکادمی چشم پزشکی آمریکا و آکادمی اطفال، نوزادان، به ویژه نوزادان نارس یا آنهایی که سابقه خانوادگی اختلال چشم دارند ، باید توسط پزشک متخصص اطفال در سن مهد کودک از نظر بهداشت عمومی چشم معاینه شوند تا عفونت ها ، نقص ها ، آب مروارید یا گلوکوم در آنها شناسایی شود. در شش ماهگی لازم است چشمان کودک از نظر تراز و بلوغ بینایی به عنوان بخشی از ویزیت های روتین کودک بررسی شود . رشد بینایی نوزاد در اولین سال زندگی خود به سرعت زیاد است. نقاط عطف مربوط به بینایی کودک خود را در سال اول از نزدیک مشاهده کنید و آنها را برای معاینات منظم ببرید. در صورت مشکوک بودن به مشکل بینایی ، سریعاً با یک اپتومتریست یا متخصص اطفال مشورت کنید.

توصیه تخصصی براساس تجربه پرستاری

در بررسی وضعیت بینایی نوزاد، ثبت دقیق مشاهدات می‌تواند به تشخیص بهتر پزشک کمک کند. پرستار یا مراقب باید زمان شروع انحراف چشم، حرکات غیرعادی، قرمزی یا ترشح را یادداشت کند و مشخص سازد که علامت در یک چشم یا هر دو چشم دیده می‌شود. رنگ، مقدار و دفعات ایجاد ترشح نیز اهمیت دارد؛ زیرا ترشح همراه با قرمزی و تورم ممکن است نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.

واکنش نوزاد به نور، چهره والدین و اجسام نزدیک بهتر است زمانی بررسی شود که کودک بیدار، آرام و سیر است؛ زیرا خواب‌آلودگی، گرسنگی یا بی‌قراری می‌تواند تماس چشمی و توجه او را موقتاً کاهش دهد. این مشاهدات جای آزمایش بینایی یا معاینه تخصصی را نمی‌گیرند و نباید براساس یک واکنش کوتاه درباره سلامت چشم کودک نتیجه‌گیری قطعی کرد.

بدون دستور پزشک نباید قطره چشمی، آنتی‌بیوتیک، شیر مادر، گلاب، عرقیات یا مواد سنتی داخل چشم نوزاد ریخته شود. همچنین استفاده از قطره تجویزشده برای فرد دیگر یا مصرف باقی‌مانده داروی قبلی ممکن است تشخیص را به تأخیر بیندازد یا به چشم آسیب برساند.

نوزادان نارس به توجه ویژه نیاز دارند؛ زیرا برخی از آن‌ها براساس سن بارداری، وزن تولد و وضعیت پزشکی باید از نظر رتینوپاتی نوزادان نارس معاینه و پیگیری شوند. زمان این معاینات باید دقیقاً طبق برنامه متخصص اطفال و چشم‌پزشک رعایت شود.

اگر حرکت غیرعادی یا انحراف چشم فقط گاهی ظاهر می‌شود، گرفتن یک فیلم کوتاه در نور مناسب می‌تواند هنگام مراجعه به پزشک مفید باشد. در فیلم بهتر است هر دو چشم و صورت نوزاد مشخص باشند و زمان، مدت و شرایط ایجاد علامت نیز یادداشت شود؛ اما تهیه فیلم نباید مراجعه ضروری به پزشک را به تأخیر بیندازد.

چه زمانی در رشد بینایی کودکان به پزشک مراجعه کنیم؟

چشمان کودک بلافاصله بعد از تولد توسط پزشک کودک معاینه می‌شود تا اگر بیماری خاصی مانند آب مروارید مادرزادی و تومورهای چشمی وجود دارد به‌موقع تشخیص داده شود. معاینات بعدی چشم که بتوان رشد بینایی نوزاد را چک کرد در فواصل زیر انجام می‌پذیرد:

• 6 تا 12 ماهگی
• 2 تا 3 سالگی
• 4 تا 5 سالگی
• 6 سال به بالا، هر سال معاینه شود.

توجه داشته باشید کودک در سن پایین متوجه اختلال بینایی خود نمی‌شود بنابراین والدین باید به این موضوع رسیدگی کنند و چکاپ‌های معین شده را فراموش نکنند. زیرا تشخیص زودهنگام بیماری چشمی بشدت در درمان آن موثر است.

جمع بندی

در این مقاله باهم مواردی که بر رشد بینایی نوزاد و همچنین تکامل بیایی نوزاد تاثیر گذار بود صحبت کردیم و گفتیم که تشخیص رنگ نوزاد از چه سنی اتفاق می‌افتد. امیدواریم که این مقاله مورد توجه و پسندتان واقع شده باشد و از آن لذت برده باشید.  لطفا سوالات خود را از طریق نظرها با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

آیا نوزاد یک ماهه رنگ هارا تشخیص می‌دهد؟

خیر! بینایی نوزاد یک ماهه قابلیت تشخیص و تفکیک رنگ‌هارا ندارد.

علائم کور رنگی در کودکان کی ظاهر می‌شود؟

علائم کور رنگی در کودکان عمدتا در دبستان ظاهر می‌شود و والدین می توانند متوجه آن شوند.

قدرت بینایی کودک یک ساله چقدر است؟

کودک یک ساله توانایی تشخیص انواع رنگ‌هارا دارد.

چطور متوجه دید خود نوزادمان شویم؟

فرزند شما در 2 تا 3 ماهگی خود باید ارتباط چشمی با اطرافیان بگیرد و سیر دید را دنبال کند. این روش مهم‌ترین معیار بینایی خوب در نوزاد است.
منبع

• American Academy of Pediatrics – HealthyChildren
• American Optometric Association – AOA
• American Academy of Pediatrics – Developmental Milestones at 1 Month