عفونت ادراری در بارداری و راه‌های درمان

این مقاله در تاریخ 26-06-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

عفونت ادراری در بارداری یکی از مشکلات شایع است که به دلیل تغییرات هورمونی، فشار رحم روی مثانه و کند شدن حرکات دستگاه ادراری، احتمال بروز آن افزایش می یابد. این عفونت ممکن است با علائمی مانند سوزش و تکرر ادرار همراه باشد و گاهی نیز بدون علامت ایجاد شود.

عفونت ادراری در بارداری اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند از مثانه به کلیه ها گسترش پیدا کند و خطر عوارضی مانند عفونت شدید کلیه، زایمان زودرس و کم وزنی نوزاد را افزایش دهد. به همین دلیل، در صورت مشاهده علائم مشکوک، انجام آزمایش و مراجعه به پزشک اهمیت دارد. در ادامه، علل، علائم، روش های درمان و راه های پیشگیری از عفونت ادراری در بارداری را بررسی می کنیم.

تعریف و انواع عفونت ادراری در بارداری

عفونت ادراری در بارداری به عفونت‌های باکتریایی اطلاق می‌شود که می‌تواند بر مجاری ادراری تحتانی، مانند مثانه، یا مجاری فوقانی، مانند کلیه‌ها، تأثیر بگذارد. بیشترین نوع شایع در این دوران، عفونت مجاری ادراری تحتانی یا سیستیت است که اغلب با علائمی مانند سوزش و تکرر ادرار همراه است. گاهی لکه بینی در بارداری نیز سبب نگرانی‌هایی از این دست می‌شود.

عفونت‌های ادراری فوقانی یا پیلونفریت معمولاً شدیدتر هستند و می‌توانند موجب تب، درد پهلو و گاهی بستری شدن در بیمارستان شوند. شناخت تفاوت بین این دو نوع برای تشخیص سریع و درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. درمان به موقع می‌تواند از بروز عوارض جدی برای مادر و جنین جلوگیری کند.

درسایت  cdc.gov می‌خوانیم:

عفونت‌ها می‌توانند بارداری را پیچیده کنند و ممکن است عواقب جدی داشته باشند. غربالگری و درمان عفونت‌های مقاربتی (STI) و دریافت واکسن‌های توصیه شده می‌تواند از بسیاری از پیامدهای بد جلوگیری کند.

اقدامات آسان، از جمله شستن دست‌ها و اجتناب از برخی غذاها، همچنین می‌تواند به محافظت از شما در برابر برخی عفونت‌ها کمک کند. پزشک شما می‌تواند به شما کمک کند تا در مورد واکسن‌های خود به‌روز باشید.

علل و عوامل خطر

عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به عفونت ادراری در بارداری را افزایش دهند:

فشار رحم بر مثانه و مجاری ادراری

افزایش اندازه رحم در بارداری فشار بیشتری بر مثانه و مجاری ادراری وارد می‌کند. این فشار باعث می‌شود ادرار به‌طور کامل تخلیه نشود و باکتری‌ها در مجاری ادراری تجمع پیدا کنند. نتیجه، افزایش احتمال ابتلا به عفونت ادراری است.

• تغییرات هورمونی: هورمون پروژسترون در بارداری باعث شل شدن عضلات مجاری ادراری می‌شود. این امر حرکت طبیعی ادرار را کند کرده و محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌کند.
• سابقه قبلی عفونت ادراری: زنانی که قبل از بارداری یا در بارداری‌های قبلی عفونت ادراری داشته‌اند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. سیستم ایمنی و تغییرات آن در بارداری می‌تواند مستعد ابتلا به عفونت مجدد شود که بیماری هایی مانند سرماخوردگی در بارداری یا آنفولانزا را نیز در پی خواهد داشت.
• کاهش تخلیه کامل مثانه: تخلیه ناکافی مثانه به دلیل فشار رحم یا عادت‌های ادراری نامنظم باعث می‌شود باکتری‌ها در مثانه باقی بمانند. این موضوع احتمال تکثیر باکتری و عفونت را افزایش می‌دهد.
• رعایت نکردن بهداشت شخصی: عدم رعایت بهداشت فردی، به ویژه پس از دفع مدفوع، می‌تواند باکتری‌ها را به مجاری ادراری منتقل کند. شستشوی صحیح و استفاده از دستمال مناسب، نقش مهمی در پیشگیری دارد.

• استفاده از لباس‌های تنگ یا غیرتنفس‌پذیر: لباس‌های تنگ و مرطوب محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کنند. پوشیدن لباس‌های گشاد و تنفس‌پذیر می‌تواند ریسک ابتلا به عفونت ادراری را کاهش دهد.

علائم عفونت ادراری در بارداری

علائم عفونت ادراری در بارداری می تواند متنوع باشد و گاهی با علائم طبیعی این دوران، به ویژه تکرر ادرار، اشتباه گرفته شود. سوزش ادرار در بارداری، درد هنگام ادرار و تغییر بوی یا ظاهر ادرار از نشانه هایی هستند که باید به آنها توجه کرد. در برخی موارد نیز عفونت ادراری ممکن است بدون علامت باشد و تنها در آزمایش ادرار مشخص شود. شناخت علائم عفونت ادراری در بارداری به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از گسترش عفونت کمک می کند.

تشخیص عفونت ادراری در بارداری

تشخیص عفونت ادراری در بارداری معمولاً با آزمایش ادرار و کشت ادرار انجام می‌شود. این آزمایش‌ها به شناسایی نوع باکتری و حساسیت آن به آنتی‌بیوتیک کمک می‌کنند. در موارد مشکوک یا عفونت شدید، سونوگرافی کلیه و مثانه ممکن است برای بررسی عوارض تجویز شود.

درمان عفونت ادراری در بارداری

درمان عفونت ادراری در بارداری به شدت عفونت و نتیجه آزمایش ادرار و کشت بستگی دارد. از آنجا که عفونت درمان نشده می تواند به کلیه ها گسترش پیدا کند، درمان آن باید با نظر پزشک انجام شود. درمان معمولا شامل آنتی بیوتیک مناسب و مراقبت های تکمیلی در خانه است.

درمان دارویی عفونت ادراری در بارداری

اگر عفونت ادراری در بارداری تشخیص داده شود، پزشک با توجه به شرایط مادر، سن بارداری و نتیجه کشت ادرار، آنتی بیوتیک مناسب را تجویز می کند. بعضی آنتی بیوتیک ها در دوران بارداری قابل استفاده هستند، اما نباید هیچ دارویی مانند قرص یا آنتی بیوتیک عفونت ادراری را بدون تجویز پزشک مصرف کرد.

مدت درمان نیز بسته به نوع عفونت و داروی تجویز شده متفاوت است. در برخی دستورالعمل های درمانی، برای عفونت ادراری ساده در بارداری دوره چند روزه آنتی بیوتیک در نظر گرفته می شود. پزشک ممکن است بعد از پایان درمان، آزمایش یا کشت مجدد ادرار را برای اطمینان از برطرف شدن عفونت توصیه کند.

درمان خانگی عفونت ادراری در بارداری

درمان خانگی عفونت ادراری در بارداری به معنی جایگزین کردن روش های خانگی با آنتی بیوتیک نیست. این اقدامات بیشتر برای کمک به تامین مایعات بدن، کاهش ناراحتی و جلوگیری از عود عفونت کاربرد دارند تا درمان عفونت ادراری در خانه:

• نوشیدن آب کافی: در طول روز به اندازه ای آب و مایعات بنوشید که دچار تشنگی و کم آبی نشوید و ادرار منظم داشته باشید.
• نگه نداشتن ادرار: هنگام احساس نیاز، برای تخلیه مثانه به موقع به دستشویی بروید.
• تخلیه کامل مثانه: هنگام ادرار کردن عجله نکنید تا مثانه تا حد امکان تخلیه شود.
• رعایت بهداشت: بعد از استفاده از سرویس بهداشتی، دستمال را از جلو به عقب بکشید.
• لباس مناسب: لباس زیر نخی و لباس های غیر تنگ می توانند به خشک و تمیز ماندن ناحیه تناسلی کمک کنند.
• پرهیز از محصولات معطر: از صابون، اسپری و محصولات معطر برای ناحیه تناسلی استفاده نکنید.

برای درمان عفونت ادراری در بارداری چه بخوریم

برای پیشگیری و کمک به درمان عفونت مجاری ادراری، روش‌ها و توصیه‌های مختلفی وجود دارد، اما یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها مصرف دمنوش‌های گیاهی است. دمنوش‌ها هم خواص درمانی گیاهان را دارند و هم باعث افزایش میزان مایعات مصرفی شما می‌شوند که نقش مهمی در بهبود عفونت دارد.

البته هنوز هم مهم ترین نکته مصرف مایعات کافی، به ویژه آب و داشتن یک رژیم غذایی متعادل است. نوشیدن آب می تواند به حفظ آب بدن و دفع منظم ادرار کمک کند، اما به تنهایی عفونت باکتریایی را درمان نمی کند. آب کرن بری ممکن است در بعضی افراد برای پیشگیری از عود عفونت ادراری مطرح شود، اما شواهد کافی برای استفاده از آن به عنوان درمان عفونت فعال وجود ندارد. در دوران بارداری مخصوصا بهتر است قبل از مصرف فرآورده های کرن بری با پزشک مشورت شود.

دمنوش برای عفونت ادراری در بارداری در خانه

• دمنوش بابونه: خاصیت ضدالتهابی و آرام‌بخش دارد و می‌تواند به کاهش تحریک مثانه کمک کند. یک قاشق بابونه خشک را در یک لیوان آب جوش دم کرده و روزی یک‌بار مصرف کنید.
• دمنوش گل گاوزبان (با احتیاط): آرام‌بخش و مدر است اما مصرف بیش از حد در بارداری توصیه نمی‌شود. فقط در صورت تأیید پزشک استفاده شود.
• دمنوش جعفری: خاصیت مدر دارد و به دفع باکتری‌ها کمک می‌کند، اما نباید در مقدار زیاد مصرف شود چون می‌تواند انقباض رحم را تحریک کند.
• دمنوش کرن‌بری یا آب کرن‌بری بدون شکر: یکی از بهترین گزینه‌ها برای جلوگیری از چسبیدن باکتری‌ها به دیواره مجاری ادراری است.

در نظر داشته باشید که طبق منابع جدید علمی، دمنوش های گیاهی را نباید بعنوان درمان اصلی عفونت ادراری در بارداری در نظر گرفت، چون شواهد کافی برای اینکه دمنوش هایی مانند بابونه، گل گاوزبان یا جعفری بتوانند عفونت باکتریایی ادراری را درمان کنند وجود ندارد و مصرف بعضی گیاهان در دوران بارداری نیز ممکن است محدودیت داشته باشد.

آیا عفونت ادراری در بارداری خطرناک است؟

عفونت ادراری در بارداری همیشه به معنی یک وضعیت خطرناک نیست و در صورت تشخیص و درمان به موقع، معمولا قابل کنترل است. با این حال، اگر عفونت درمان نشود، ممکن است از مثانه به کلیه ها گسترش پیدا کند و باعث عفونت کلیه یا پیلونفریت شود. این وضعیت در بارداری می تواند جدی باشد و گاهی به بستری شدن در بیمارستان نیاز دارد.

عفونت شدید و درمان نشده در مواردی می تواند به عفونت سیستمیک و سپسیس منجر شود. همچنین عفونت های ادراری در دوران بارداری با افزایش خطر برخی عوارض بارداری مانند زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم همراه هستند. بنابراین، اگر علائمی مانند سوزش ادرار، خون در ادرار، درد پهلو، تب، لرز یا تهوع و استفراغ دارید، بهتر است برای بررسی و درمان سریع به پزشک مراجعه کنید.

تکرر ادرار در بارداری همیشه به معنی عفونت ادراری نیست و گاهی تغییرات طبیعی بارداری یا مشکلات دیگری مانند بی اختیاری ادرار می توانند باعث آن شوند. اگر علاوه بر علائم عفونت، با نشت ناخواسته ادرار نیز مواجه هستید، می توانید درباره درمان بی اختیاری ادرار و روش های کنترل آن بیشتر مطالعه کنید.

تاثیر عفونت ادراری در بارداری بر جنین

نگرانی اصلی درباره عفونت ادراری درمان نشده، گسترش عفونت و ایجاد عوارض برای مادر و بارداری است. به همین دلیل، حتی عفونت های ادراری بدون علائم نیز در دوران بارداری اهمیت دارند و در صورت تشخیص باید طبق نظر پزشک درمان شوند. درمان به موقع می تواند خطر عوارض ناشی از گسترش عفونت را کاهش دهد.

پس اگر می پرسید عفونت ادراری برای جنین ضرر دارد؟ پاسخ این است که عفونت درمان نشده می تواند خطر برخی عوارض بارداری را افزایش دهد، اما تشخیص زودهنگام و درمان مناسب به کاهش این خطر کمک می کند.

پیشگیری از عفونت ادراری در بارداری

پیشگیری از عفونت ادراری در دوران بارداری نقش بسیار مهمی دارد، زیرا از بروز عوارض جدی جلوگیری می‌کند و نیاز به درمان‌های دارویی را کاهش می‌دهد. مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، رعایت بهداشت فردی و تخلیه کامل مثانه است. هر بار که نیاز به ادرار دارید، مثانه را کاملاً تخلیه کنید و بعد از دفع مدفوع همیشه از جلو به عقب دستمال بکشید. همچنین استفاده از لباس‌های گشاد و تنفس‌پذیر و اجتناب از پوشیدن لباس‌های تنگ یا مرطوب، می‌تواند رشد باکتری‌ها را محدود کند.

مصرف کافی مایعات روزانه (حدود ۸ لیوان آب) نیز به رقیق نگه داشتن ادرار و شستشوی باکتری‌ها کمک می‌کند. برخی مواد غذایی مانند آب کران‌بری و ماست پروبیوتیک می‌توانند با حفظ تعادل باکتریایی مجاری ادراری از ابتلا به عفونت جلوگیری کنند. همچنین در صورت مشاهده هر گونه علائم مشکوک مانند سوزش، تکرر یا تغییر رنگ ادرار، مراجعه سریع به پزشک بسیار ضروری است تا از بروز عوارض جدی پیشگیری شود.

تأثیر عفونت ادراری بر جنین: خطرات و عوارض

عفونت ادراری (UTI) در دوران بارداری، به‌ویژه اگر تشخیص و درمان به موقع صورت نگیرد، می‌تواند عواقب جدی برای سلامت جنین به همراه داشته باشد.این عفونت‌ها با تحریک رحم، احتمال زایمان زودرس را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهند. زایمان زودهنگام، جنین را در معرض خطراتی مانند نارس بودن اندام‌ها و مشکلات رشدی در درازمدت قرار می‌دهد.

یکی دیگر از پیامدهای رایج UTI درمان‌نشده، کاهش وزن جنین در هنگام تولد (Low Birth Weight) است که نشان‌دهنده اختلال در رشد داخل رحمی است. در موارد شدیدتر، با پیشرفت عفونت و رسیدن آن به جریان خون مادر، امکان سرایت به جفت و مایع آمنیوتیک وجود دارد که جنین را مستقیماً در معرض خطر عفونت قرار می‌دهد. همچنین، عفونت‌های مادر می‌توانند به طور غیرمستقیم با افزایش احتمال بروز پره‌اکلامپسی (فشار خون بالا و آسیب به اندام‌ها) سلامت جنین را به خطر بیندازند.

عفونت ادراری در بارداری و جنسیت جنین: باور غلط یا واقعیت؟

بسیاری از مادران باردار کنجکاو هستند که بدانند آیا عفونت ادراری در دوران بارداری با جنسیت جنین ارتباطی دارد یا خیر. پاسخ علمی به این پرسش کاملاً منفی است. اگرچه شایعاتی مبنی بر افزایش احتمال UTI در مادرانی که جنین دختر دارند وجود دارد، اما این یک باور غلط و فاقد پشتوانه علمی است. عفونت ادراری یک عارضه شایع در بارداری است که ناشی از تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی در بدن مادر، مانند تغییرات تعادل هورمونی و افزایش فشار رحم بزرگ‌شده بر مثانه و حالب‌ها است. این تغییرات محیطی، ربطی به دختر یا پسر بودن جنین ندارند و خطر ابتلا به UTI برای همه مادران باردار به یک اندازه وجود دارد.

چه زمانی برای عفونت ادراری در بارداری به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر در دوران بارداری علائم عفونت ادراری دارید، بهتر است برای تشخیص و درمان مناسب با پزشک یا ماما مشورت کنید. در صورت وجود هر یک از علائم زیر، مراجعه سریع تر اهمیت دارد:

سوزش یا درد هنگام ادرار که برطرف نمی شود
مشاهده خون در ادرار
تب و لرز
درد پهلو یا پشت
تهوع و استفراغ همراه با علائم ادراری
احساس ضعف و بی حالی شدید
ادامه دار شدن علائم با وجود مراقبت های خانگی
برگشت علائم پس از پایان درمان

تب، لرز و درد پهلو می توانند نشانه گسترش عفونت به کلیه ها باشند و در دوران بارداری نیاز به بررسی سریع پزشکی دارند.

سوالات پرتکرار