با شروع روزهای گرم تابستان، یکی از نگرانیهای جدی والدین، گرمازدگی کودکان و نوزادان است. بدن کودکان به دلیل ظرافت سیستم تنظیم دماییشان، بیش از بزرگسالان در برابر گرما آسیبپذیر است و ممکن است در مدت کوتاهی دچار افزایش دمای غیرطبیعی یا کمآبی شوند. به همین دلیل، شناخت علائم گرمازدگی کودکان و آگاهی از روشهای صحیح مراقبت تابستانی اهمیت ویژهای دارد.
گرمازدگی میتواند در صورت تشخیص ندادن بهموقع، خطرناک باشد و حتی جان کودک را تهدید کند، مخصوصاً در نوزادان که توانایی کمتری برای اعلام ناراحتی یا کنترل دمای بدن خود دارند. به همین علت والدین و پرستار کودک باید با نشانهها و اقدامات فوری در این مواقع آشنا باشند. تیم پرستار کودک سلامت اول با آگاهی کامل از این نکات و آموزشهای تخصصی، بهترین شرایط را برای مراقبت از کودکان در گرمای تابستان فراهم میکند تا والدین با اطمینان خاطر فرزندان خود را به آنها بسپارند.
علائم گرمازدگی در کودکان و نوزادان چیست؟
گرمازدگی یکی از مشکلات شایع در فصل تابستان است که کودکان و نوزادان به دلیل سیستم تنظیم دمای بدن ضعیفتر، بیشتر در معرض آن قرار دارند. شناخت دقیق و سریع علائم گرمازدگی کودکان به والدین و مراقبان کمک میکند تا بتوانند اقدامات لازم را به موقع انجام دهند و از بروز عوارض جدی جلوگیری کنند. در ادامه، مهمترین نشانههایی که باید در کودکان و نوزادان به آنها دقت شود، بررسی میکنیم.
درسایت childrens میخوانیم:
موارد سکته گرمایی هر ساله در پایان ماه ژوئن و تا ژوئیه افزایش مییابد و تا اوت ادامه مییابد. دکتر تروی اسموراوا، مدیر پزشکی ورزشی کودکان در موسسه ارتوپدی و پزشکی ورزشی اندروز سلامت کودکان، توضیح میدهد که خستگی گرمایی و سکته گرمایی در کودکان میتواند بسیار جدی باشد.
دکتر اسموراوا میگوید: “بسیار مهم است که والدین، کودکان و ورزشکاران مراقب گرما باشند. اغلب اوقات آنها اثرات گرما را تشخیص نمیدهند و این میتواند آنها را با بیماری ناشی از گرما مواجه کند.”
دکتر اسموراوا علائم خستگی گرمایی و سکته گرمایی و راههای ایمن نگه داشتن فرزندتان در این تابستان را به اشتراک میگذارد. قبل از بروز علائم گرمازدگی، کودکان اغلب علائم و نشانههای بیماریهای خفیفتر گرما مانند گرفتگی عضلات ناشی از گرما و گرمازدگی را نشان میدهند. این اغلب پس از ورزش یا بازی کودک در گرما و از دست دادن مایعات و نمک بیش از حد از طریق تعریق، رخ میدهد.
تغییر رنگ پوست: پوست کودک ممکن است مانند زمان آفتاب سوختگی کودکان قرمز و داغ شود که نشانه افزایش دمای بدن است، یا برعکس، رنگ پوست به دلیل ضعف و کاهش جریان خون ممکن است رنگپریده و سرد به نظر برسد.
تعریق شدید یا کاهش تعریق: در مراحل اولیه گرمازدگی، کودک ممکن است عرق زیادی کند، اما در موارد شدید، تعریق کاهش مییابد یا کاملاً قطع میشود که یک علامت خطرناک است.
- بیقراری یا خوابآلودگی غیرمعمول: کودکان ممکن است به طور غیرعادی بیقرار، تحریکپذیر یا برعکس، بسیار خوابآلود و خسته شوند. این تغییرات رفتاری نشانهای از فشار بر بدن به دلیل گرما است.
- افزایش دمای بدن (تب): دمای بدن به طور غیرطبیعی بالا میرود که میتواند با تب همراه باشد و نیاز به توجه فوری دارد.
- سردرد، تهوع یا استفراغ: برخی کودکان ممکن است به دلیل گرمازدگی دچار سردرد شوند یا شکایت از حالت تهوع و حتی استفراغ کنند.
- ضربان قلب سریع: گرمازدگی باعث میشود قلب سریعتر بزند تا خون را به پوست و اندامها برساند و بدن را خنک کند. این ضربان بالا میتواند نشانهای از استرس حرارتی باشد.
- علائم گرمازدگی نوزادان: نوزادان به دلیل ناتوانی در بیان احساسات و تنظیم دمای بدن، علائم خاصتری از گرمازدگی نشان میدهند که باید والدین و مراقبان بیشتر مراقب آنها باشند:
- مکیدن کمتر یا بیاشتهایی: نوزاد ممکن است کمتر شیر بخورد که نشانه ناراحتی و بیحالی است.
- گریه بیدلیل و بیقراری شدید: نوزاد ممکن است بدون علت ظاهری، بیش از حد گریه کند.
- جوشهای گرمی (Heat rash): جوشهای ریز قرمز رنگ که در نقاطی مثل گردن، زیر بغل و کشاله ران ظاهر میشوند و نشاندهنده حساسیت پوست به گرما است.
- کاهش حرکات و بیحالی: نوزاد ممکن است به طور غیرعادی کمتحرک یا خیلی خوابآلود شود.
شناخت این علائم و واکنش سریع به آنها میتواند از آسیبهای جدی جلوگیری کند و سلامت کودک را تضمین نماید.
درمان خانگی گرمازدگی کودکان و نوزادان
وقتی کودکان و نوزادان دچار گرمازدگی میشوند، انجام اقدامات سریع و صحیح در منزل میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از وخامت وضعیت کمک زیادی کند. درمان خانگی گرمازدگی کودکان به شرط آگاهی و مراقبت درست، معمولاً موثر است و میتواند شرایط کودک را بهبود بخشد. اما توجه داشته باشید که در صورت شدت علائم یا بدتر شدن حال کودک باید حتماً به پزشک مراجعه شود.
در ادامه چند راهکار مهم برای کمک فوری به کودکان گرمازده در منزل معرفی میکنیم:
خنک کردن تدریجی بدن
از آب خیلی سرد استفاده نکنید چون باعث شوک به بدن کودک میشود. بهترین روش، خنک کردن آرام و تدریجی بدن با آب ولرم است که کمک میکند دمای بدن به حالت نرمال بازگردد بدون ایجاد تنش برای سیستم گردش خون.
دادن مایعات کافی
برای کودکان بزرگتر، آب خنک بهترین گزینه است تا کمآبی جبران شود. در مورد نوزادان زیر ۶ ماه، فقط شیر مادر توصیه میشود چون سیستم گوارشی آنها آماده مایعات دیگر نیست و شیر مادر به بهترین شکل نیازهای کودک را تامین میکند.
کمپرس آب ولرم
قرار دادن پارچه آغشته به آب ولرم روی نقاطی مثل گردن، زیر بغل و کشاله ران به خنک شدن سریعتر بدن کمک میکند. این نقاط عروق خونی نزدیک به سطح پوست دارند و خنک کردن آنها تاثیر خوبی روی دمای کلی بدن میگذارد.
استراحت در محیط خنک و سایه
کودک را به مکانی خنک، دور از نور مستقیم خورشید منتقل کنید و اجازه دهید در آرامش و خنکی استراحت کند. تهویه مناسب یا پنکه ملایم میتواند کمککننده باشد ولی دقت کنید باد مستقیم روی کودک نباشد.
با رعایت این نکات ساده اما حیاتی میتوانید از پیشرفت گرمازدگی جلوگیری کرده و کودک خود را در برابر عوارض آن محافظت کنید. در عین حال همیشه آماده باشید که اگر علائم شدیدتر شدند، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه نمایید.
برای گرمی نوزاد چی خوبه
یکی از سوالات رایج والدین، مخصوصاً درباره گرمی نوزاد پسر، این است که چطور میتوان گرمی بدن نوزاد را کنترل کرد و از مشکلات ناشی از آن پیشگیری نمود. در اینجا لازم است ابتدا تفاوت مهمی بین گرمی طب سنتی (مزاج گرم) و گرمازدگی مشخص شود، چون هر کدام درمان و مراقبتهای خاص خود را دارد. شناخت این دو موضوع به والدین کمک میکند که بهترین روشها را برای مراقبت از نوزاد انتخاب کنند.
- در طب سنتی، گرمی بدن یا مزاج گرم به حالتی گفته میشود که بدن نوزاد ذاتاً گرمای بیشتری دارد و ممکن است نشانههایی مثل تعریق زیاد، خشکی پوست یا تحریکپذیری بیشتر دیده شود. این موضوع با گرمازدگی که ناشی از قرار گرفتن در محیط گرم و افزایش غیرطبیعی دمای بدن است، متفاوت است و نیاز به مراقبتهای ویژهتری دارد. نکات مهم سبک زندگی برای کنترل گرمی نوزاد:
- استفاده از لباس نخی و سبک: لباسهای نخی و خنک به پوست نوزاد اجازه تنفس میدهند و از تعریق بیش از حد جلوگیری میکنند. پوشیدن لباسهای ضخیم یا پلاستیکی باعث تشدید گرمی میشود و باید پرهیز شود.
- تغذیه مناسب: برای نوزادان شیرخوار، شیر مادر بهترین و طبیعیترین گزینه است که نه تنها نیازهای تغذیهای را تامین میکند بلکه به تنظیم مزاج و گرمای بدن کمک میکند. برای کودکان بزرگتر هم بهتر است از غذاهای سبک و آبکی استفاده شود.
- محیط خنک و تهویه مناسب: نگه داشتن نوزاد در محیطی با دمای معتدل و دور از نور مستقیم آفتاب اهمیت زیادی دارد. استفاده از پنکه ملایم یا کولر (بدون تابش مستقیم) به کاهش گرمی بدن کمک میکند.
- استحمام با آب ولرم: حمام دادن نوزاد با آب ولرم به پاکیزگی و خنک شدن بدن او کمک میکند و احساس راحتی بیشتری ایجاد میکند.
با رعایت این نکات ساده و توجه به تفاوتهای گرمی طبیعی بدن و گرمازدگی، میتوان سلامت نوزاد را در روزهای گرم تابستان حفظ کرد و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری نمود.
چگونه از گرمازدگی کودکان در تابستان جلوگیری کنیم؟
تابستان با گرمای شدیدش میتواند سلامت کودکان و نوزادان را به خطر بیندازد. اما با رعایت چند نکته ساده و موثر مانند جلوگیری از کم آبی بدن کودکان میتوان از بروز گرمازدگی پیشگیری کرد و کودکان را در برابر این مشکل محافظت نمود. پیشگیری همیشه بهتر و آسانتر از درمان است، بهخصوص وقتی صحبت از سلامت کودکان است. در ادامه مهمترین روشهای جلوگیری از گرمازدگی را بررسی میکنیم.
پوشاندن لباسهای سبک و نخی
لباسهای سبک، نازک و از جنس نخ بهترین گزینه برای تابستان هستند چون به پوست کودک اجازه تنفس میدهند و تعریق را کاهش میدهند. لباسهای ضخیم یا پلاستیکی باعث افزایش گرمای بدن و تعریق زیاد میشوند.
اجتناب از بیرون بردن کودک در ساعات اوج گرما
ساعات بین ۱۲ ظهر تا ۴ بعدازظهر گرمترین ساعات روز هستند. بهتر است در این بازه زمانی از بیرون بردن کودک یا انجام فعالیتهای خارج از خانه خودداری شود تا کودک در معرض تابش مستقیم و شدید خورشید قرار نگیرد.
حمام ولرم
حمام کردن کودک با آب ولرم به کاهش دمای بدن کمک میکند و احساس خنکی و آرامش را برای کودک فراهم میآورد. حمام آب سرد یا خیلی گرم توصیه نمیشود چون ممکن است بدن کودک را دچار شوک کند.
چک کردن دمای بدن و ادرار
پایش منظم دمای بدن کودک برای شناسایی زودهنگام گرمازدگی ضروری است. همچنین بررسی میزان و رنگ ادرار میتواند نشانه خوبی از کمآبی بدن باشد؛ ادرار کم و تیره میتواند هشداری برای نیاز به مایعات بیشتر باشد.
وظایف پرستاران کودک در موقع گرمازدگی در منزل
گرمازدگی کودکان یک وضعیت اورژانسی است که نیازمند مراقبت دقیق و فوری است. پرستاران کودک که در منزل از کودکان مراقبت میکنند، نقش بسیار مهمی در شناسایی علائم اولیه و انجام اقدامات پیشگیرانه و درمانی دارند. داشتن دانش کافی و آمادگی برای مقابله با گرمازدگی میتواند به کاهش عوارض و حفظ سلامت کودک کمک کند.
پرستاران کودک باید به طور مداوم وضعیت جسمانی کودک را زیر نظر داشته باشند و در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی، اقدامات مناسب را انجام دهند. مهمترین وظایف پرستاران در این شرایط عبارتند از:
- بررسی مداوم علائم حیاتی: نظارت بر دمای بدن، رنگ پوست و سطح هوشیاری کودک به شناسایی سریعتر وضعیت گرمازدگی کمک میکند.
- دادن مایعات طبق سن کودک: تأمین مایعات کافی برای جبران کمآبی بسیار حیاتی است؛ در نوزادان زیر ۶ ماه فقط شیر مادر باید داده شود.
- خنک نگه داشتن محیط اتاق: محیط را با پنکه یا کولر خنک نگه دارند، ولی دقت کنند که جریان هوا مستقیم روی کودک نباشد تا موجب بیماری نشود.
- کمک به تعویض لباسهای گرم یا خیس: لباسهای کودک باید سبک، نخی و خشک باشد تا از گرم شدن بیشتر جلوگیری شود.
- یادداشتبرداری از علائم: ثبت دقیق علائم و تغییرات جسمانی کودک برای اطلاعرسانی به والدین و پزشک ضروری است.
- تماس فوری با والدین: اگر علائم گرمازدگی شدت پیدا کرد، پرستار باید سریعاً والدین را در جریان قرار دهد.
- اقدام در مواقع اضطراری: در شرایط بحرانی مانند تشنج یا کاهش سطح هوشیاری، تماس فوری با اورژانس و درخواست کمک پزشکی الزامی است.
مرکز سلامت پرستار اول با برگزاری دورههای آموزشی تخصصی، پرستاران خود را در زمینه تشخیص، پیشگیری و مراقبت از کودکان در برابر گرمازدگی مجهز میکند تا بتوانند بهترین خدمات را در منزل به خانوادهها ارائه دهند و سلامت کودکان را تضمین نمایند.
سوالات متداول
۱. علائم اولیه گرمازدگی در کودکان چیست؟
تغییر رنگ پوست، تعریق شدید یا کاهش تعریق، بیقراری یا خوابآلودگی غیرمعمول و افزایش دمای بدن از علائم اولیه هستند.
۲. چگونه میتوانم در خانه گرمازدگی کودک را درمان کنم؟
کودک را به محیط خنک منتقل کنید، بدنش را با آب ولرم خنک کنید، مایعات کافی بدهید و استراحت را برایش فراهم کنید.
۳. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر علائم کودک شدید شد، مثل کاهش هوشیاری، تشنج، استفراغ مکرر یا تب بالا، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
۴. آیا لباس ضخیم باعث گرمازدگی کودک میشود؟
بله، لباسهای ضخیم یا غیرنخی میتوانند باعث افزایش دمای بدن و گرمازدگی شوند؛ لباس سبک و نخی بهترین گزینه است.
