نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار | آموزش صحیح برای سالمندان، بیماران ارتوپدی و بستری

این مقاله در تاریخ 05-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار یکی از مهم ترین مهارت هایی است که هنگام مراقبت از بیمار یا سالمند در منزل باید بدانید. اگر این کار به درستی انجام نشود، ممکن است بیمار دچار درد، نشت ادرار، آسیب پوستی یا احساس ناراحتی و خجالت شود. به همین دلیل، آشنایی با روش صحیح استفاده از لگن بهداشتی و رعایت نکات بهداشتی، نقش مهمی در حفظ راحتی، سلامت و عزت نفس بیمار دارد.

در چنین شرایطی، پرستار بیمار یا اعضای خانواده باید بدانند نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار چگونه است تا این کار بدون ایجاد فشار، درد یا آسیب برای بیمار انجام شود. اهمیت این موضوع در سالمندان و بیمارانی که دچار محدودیت حرکتی هستند، بیشتر است. برای مثال، شکستگی لگن در سالمندان یکی از مشکلات شایع پس از زمین خوردن است که حرکت بیمار را برای مدتی محدود می کند. در این شرایط، آشنایی با آموزش گذاشتن لگن برای بیمار، کمک به دفع ادرار در تخت و رعایت اصول مراقبت از بیمار بستری می تواند از بروز عوارضی مانند زخم بستر، آلودگی و ناراحتی بیمار جلوگیری کند.

لگن بیمار چیست و چه زمانی استفاده می‌شود؟

لگن بیمار یکی از وسایل پرکاربرد در مراقبت از بیماران بستری است که برای دفع ادرار و مدفوع در افرادی استفاده می‌شود که توانایی رفتن به سرویس بهداشتی را ندارند. این وسیله در بیمارستان‌ها، مراکز درمانی و حتی در منزل برای مراقبت از سالمندان، بیماران جراحی‌شده یا افرادی که دچار محدودیت حرکتی هستند استفاده می‌شود. برای مثال در بسیاری از موارد شکستگی لگن در سالمندان باعث می‌شود فرد برای مدتی قادر به حرکت یا رفتن به سرویس بهداشتی نباشد و استفاده از لگن بیمار ضروری شود.

در چنین شرایطی آشنایی با نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار اهمیت زیادی دارد. مراقبان یا اعضای خانواده باید بدانند چگونه بدون ایجاد فشار یا ناراحتی برای بیمار این کار را انجام دهند. به همین دلیل آموزش گذاشتن لگن برای بیمار یکی از مهارت‌های مهم در مراقبت از بیمار در منزل یا بیمارستان محسوب می‌شود.

همچنین در بسیاری از مواقع بیمار تنها برای دفع ادرار به کمک نیاز دارد. در این شرایط دانستن آموزش لگن دفع ادرار کمک می‌کند تا این کار به‌صورت بهداشتی و راحت برای بیمار انجام شود و از مشکلاتی مانند آلودگی، ناراحتی یا زخم بستر جلوگیری شود. رعایت اصول بهداشتی و قرار دادن صحیح لگن زیر بیمار از نکات مهمی است که باید همیشه مورد توجه قرار گیرد.

به نقل از سایت ncbi:

شکستگی لگن یکی از آسیب های جدی است که باید در اولین بررسی بیمار به سرعت تشخیص داده شود، زیرا در صورت عدم درمان به موقع می تواند عوارض خطرناکی مانند خونریزی شدید ایجاد کند.

اگر بیمار دچار شکستگی لگن، جراحی ارتوپدی یا محدودیت حرکتی باشد، هنگام نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار باید از هرگونه حرکت ناگهانی یا چرخاندن غیرضروری او خودداری شود. همچنین تا زمان ارزیابی پزشک، بی حرکت نگه داشتن لگن و رعایت اصول صحیح گذاشتن لگن برای بیمار ارتوپدی اهمیت زیادی دارد تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.

نحوه گذاشتن لگن برای بیمار

اگر فرد مورد مراقبت با شکستگی لگن در سالمندان روبه­رو شده باشد، پرستار بیمار باید آموزش گذاشتن لگن برای بیمار را ببیند و از نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار اطلاع داشته باشد.  آموزش لگن دفع ادرار برای بیمار نیازمند دقت و رعایت نکات بهداشتی است. پرستار بیمار باید با رعایت موارد زیر این کار را انجام دهد:

1. آماده‌سازی تجهیزات: پرستار باید پیش از هر چیزی، لگن و لوازم بهداشتی مثل دستکش‌های یکبار مصرف و پدهای ضد آب را آماده کند.
2. مراقبت از بیمار: پیش از گذاشتن لگن، پرستار باید از وضعیت راحت و ایمنی بیمار مطمئن شود و در صورت نیاز به او کمک کند تا در موقعیت مناسبی قرار بگیرد.
3. قرار دادن لگن: پرستار با دقت لگن را زیر بیمار قرار می‌دهد. در صورت نیاز می‌توان از پودر بچه برای جلوگیری از عفونت استفاده کرد.
4. حفظ حریم خصوصی: پرستار باید بیمار را در حین ادرار تنها بگذارد و تنها در صورت نیاز به کمک، در کنار او بماند.

مراحل صحیح گذاشتن لگن زیر بیمار

مراحل قرارگیری و نحوه قرار دادن لگن زیر بیمار باید به صورت دقیق انجام شود تا از راحتی و سلامت بیمار اطمینان حاصل شود. این مراحل شامل موارد زیر می­شوند:

1. پوشیدن دستکش یکبار مصرف: این مرحله ضروری است تا از انتقال آلودگی جلوگیری شود.
2. قرار دادن پد ضد آب: قبل از گذاشتن لگن، باید یک پد ضد آب زیر بیمار قرار بگیرد تا از بستر در برابر آلودگی محافظت شود.
3. قرار دادن لگن زیر بیمار: در این مرحله پرستار با یک دست کمر بیمار را نگه می­دارد و با دست دیگر لگن را به آرامی زیر باسن بیمار قرار می‌دهد.
4. پایان کار: پس از اتمام کار بیمار، پرستار لگن را با دقت برداشته و بیمار را طبق نکات مذکور تمیز می‌کند.

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار ارتوپدی

اگر بیمار به دلیل جراحی، تعویض مفصل یا شکستگی لگن، ران یا ستون فقرات قادر به حرکت نباشد، گذاشتن لگن زیر او نیاز به دقت بیشتری دارد. در این شرایط هر حرکت اشتباه ممکن است باعث درد شدید، جابجا شدن اندام آسیب دیده یا حتی طولانی شدن روند بهبودی شود. به همین دلیل، اگر پزشک محدودیت حرکتی برای بیمار در نظر گرفته است، قبل از هر اقدامی باید همان توصیه ها رعایت شود.

در بیشتر بیماران ارتوپدی نباید لگن را با بلند کردن ناگهانی بدن یا چرخاندن سریع بیمار زیر او قرار داد. اگر جابجایی برای بیمار دردناک است یا وزن او زیاد است، بهتر است این کار با کمک یک نفر دیگر انجام شود تا فشار کمتری به بدن بیمار وارد شود.

برای اینکه این کار با ایمنی بیشتری انجام شود، رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:

1. قبل از شروع، همه وسایل مورد نیاز مانند لگن، دستکش، پد زیرانداز و دستمال را آماده کنید تا بیمار مدت زیادی در وضعیت نامناسب باقی نماند.
2. اگر پزشک اجازه داده است، بیمار را فقط به اندازه لازم و به آرامی به پهلو بچرخانید و از حرکات ناگهانی خودداری کنید.
3. لگن را به آرامی زیر باسن قرار دهید و سپس بیمار را بدون وارد کردن فشار اضافی روی لگن برگردانید.
4. در تمام مراحل از بیمار بخواهید اگر احساس درد یا ناراحتی دارد، آن را به شما اطلاع دهد.
5. پس از پایان کار، لگن را با دقت خارج کنید و وضعیت پوست بیمار را از نظر قرمزی یا ایجاد فشار بررسی کنید.

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار زن و مرد

اصول کلی گذاشتن لگن زیر بیمار برای زنان و مردان یکسان است، اما با توجه به تفاوت های بدنی، رعایت چند نکته می تواند باعث راحتی بیشتر بیمار و جلوگیری از نشت ادرار یا ایجاد ناراحتی شود. اگر بیمار احساس درد، ضعف یا خجالت دارد، بهتر است تمام مراحل را با آرامش برای او توضیح دهید و قبل از شروع اجازه بگیرید.

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار زن

قرار گرفتن صحیح لگن در بانوان اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر لگن در جای مناسب قرار نگیرد، ممکن است ادرار یا مدفوع به درستی داخل آن جمع نشود و لباس یا ملحفه آلوده شود.

برای راحتی بیشتر بیمار به این نکات توجه کنید:

1. بیمار را در صورت امکان به آرامی به پهلو بچرخانید.
2. لگن را طوری قرار دهید که قسمت پهن آن زیر باسن قرار بگیرد.
3. پس از قرار دادن لگن، از بیمار بپرسید که احساس راحتی دارد یا خیر.
4. بعد از پایان کار، ناحیه تناسلی را از جلو به عقب تمیز کنید تا احتمال انتقال آلودگی کاهش پیدا کند.
5. در پایان پوست را کاملاً خشک کنید تا از ایجاد حساسیت یا زخم جلوگیری شود.

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار مرد

در آقایان نیز قرار گرفتن صحیح لگن اهمیت زیادی دارد. اگر بیمار توانایی حرکت ندارد، نباید برای قرار دادن لگن فشار زیادی به کمر یا لگن او وارد شود.

هنگام استفاده از لگن برای بیمار مرد این نکات را رعایت کنید:

1. لگن را کاملاً زیر باسن قرار دهید تا هنگام دفع جابجا نشود.
2. در صورت دفع ادرار، آلت تناسلی باید داخل لگن قرار بگیرد تا از نشت ادرار جلوگیری شود.
3. اگر بیمار فقط برای ادرار کردن به کمک نیاز دارد، در بعضی شرایط استفاده از سطل ادرار مردانه می تواند گزینه راحت تری باشد.
4. بعد از اتمام کار، ناحیه تناسلی را با آب یا دستمال مرطوب تمیز کرده و پوست را خشک کنید.

اگر بیمار به دلیل درد، چاقی، جراحی یا ضعف شدید قادر به همکاری نیست، بهتر است برای قرار دادن لگن از کمک یک نفر دیگر استفاده شود.

چه نوع لگنی برای بیمار ارتوپدی مناسب تر است؟

همه لگن های بهداشتی برای بیماران ارتوپدی مناسب نیستند. در بسیاری از موارد، استفاده از لگن های کم ارتفاع یا لگن های مخصوص بیماران بستری باعث می شود فشار کمتری به کمر و لگن بیمار وارد شود و قرار دادن آن نیز آسان تر باشد. اگر بیمار مدت زیادی در تخت استراحت می کند، انتخاب لگن مناسب می تواند علاوه بر راحتی بیشتر، احتمال ایجاد زخم بستر و آسیب پوستی را نیز کاهش دهد.

انواع لگن بهداشتی

انواع مختلفی از لگن‌های ادرار وجود دارد. برخی از آن‌ها فلزی هستند و برخی دیگر از پلاستیک محکم ساخته شده‌اند. همچنین لگن‌هایی برای سالمندانی که با کمک راه می‌روند نیز وجود دارد. برخی برای استفاده زنان و برخی برای مردان است. بعضی از آن‌ها را می‌توان با کمک گرفتن بارها استفاده کرد، اما بعضی دیگر یک بار مصرف هستند. می‌توانید این لگن‌ها را در داروخانه‌ها و فروشگاه‌های عرضه کننده وسایل پزشکی تهیه کنید. همان‌طور که پیش از این هم اشاره کردیم، لگن‌های بهداشتی تنوع زیادی دارند و بسته به نیازهای بیمار و شرایط سلامتی او می‌توان نوع مناسب را انتخاب کرد:

آموزش مرحله‌ به‌ مرحله گذاشتن لگن زیر بیمار

برای سهولت در گذاشتن لگن برای بیمار و کاهش ناراحتی او، می‌توان از چهار مرحله زیر پیروی کرد:

1. آماده‌سازی محیط: اطمینان حاصل کنید که محیط اطراف بیمار بهداشتی و ایمن است.
2. آماده‌سازی بیمار: بیمار را به آرامی به پهلو بخوابانید تا دسترسی به لگن برای او آسان‌تر شود.
3. استفاده از تجهیزات مناسب: از لگن مناسب و لوازم بهداشتی کافی استفاده کنید تا به بیمار آسیبی نرسد.
4. راهنمایی بیمار: در حین استفاده از لگن، با آرامش به بیمار کمک کنید تا احساس راحتی و امنیت داشته باشد.

لگن‌های پلاستیکی سبک و مقرون به صرفه بوده و برای استفاده یکبار مصرف هم کار می‌آیند.

عوارض استفاده از لگن دفع ادرار

در ادامه آموزش گذاشتن لگن برای بیمار، خوب است به این نکته توجه کنید، بیمارانی که از لگن دفع ادرار استفاده می‌کنند ممکن است با مشکلات زیر مواجه شوند:

1. یبوست

یبوست یکی از مشکلات شایع در بیمارانی است که مجبور به استفاده از لگن دفع ادرار هستند. این مشکل می‌تواند ناشی از چندین عامل باشد:

1. کاهش تحرک: بیماران سالمند یا افرادی که دچار شکستگی لگن هستند، اغلب به دلیل عدم توانایی در حرکت آزادانه و نیاز به استراحت در تخت، با کاهش فعالیت‌های فیزیکی مواجه می‌شوند. این کاهش تحرک می‌تواند به کاهش فعالیت روده‌ها و در نتیجه به یبوست منجر شود.
2. تغییر در رژیم غذایی: بیمارانی که بستری هستند، ممکن است به دلیل تغییر در رژیم غذایی و مصرف کمتر فیبر، به یبوست دچار شوند. مصرف ناکافی مایعات نیز می‌تواند این مشکل را تشدید کند.
3. عوارض دارویی: بسیاری از داروهایی که برای تسکین درد یا درمان مشکلات دیگر به بیماران داده می‌شوند، می‌توانند باعث یبوست شوند. این داروها شامل مسکن‌ها، داروهای ضد افسردگی و برخی از داروهای ضد فشار خون هستند.
4. استرس و اضطراب: اغلب بیمارانی که از لگن استفاده می‌کنند، به دلیل تغییر در عادات روزانه و احساس ناتوانی، دچار استرس و اضطراب می‌شوند که این نیز می‌تواند به یبوست منجر شود.

برای پیشگیری و مدیریت یبوست، باید از یک رژیم غذایی متعادل با مصرف کافی فیبر و مایعات استفاده کرد و در صورت امکان، بیمار را به فعالیت‌های فیزیکی ملایم مانند حرکت در تخت تشویق کرد. همچنین، مشاوره با پزشک برای تنظیم داروها می‌تواند کمک کننده باشد.

2. زخم بستر

زخم بستر از دیگر مشکلاتی است که بیمارانی که مدت طولانی در یک وضعیت ثابت قرار می‌گیرند، ممکن است با آن مواجه شوند. این مشکل به دلیل فشار مداوم و طولانی‌مدت بر روی نواحی استخوانی بدن ایجاد می‌شود و می‌تواند به عوارض جدی منجر شود:

1. علل ایجاد زخم بستر: فشار طولانی‌مدت بر روی نواحی استخوانی، کاهش جریان خون به این مناطق و در نتیجه کمبود اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز برای بافت‌ها، باعث آسیب به پوست و بافت‌های زیرین می‌شود. این مشکل در بیمارانی که توانایی حرکت ندارند و باید مدت زیادی در تخت بمانند، شایع است.
2. مناطق آسیب‌پذیر: نواحی استخوانی مانند باسن، پشت، شانه‌ها و پاشنه‌ها بیشتر در معرض زخم بستر قرار دارند. در این نواحی، فشار بر روی بافت‌ها بیشتر است و این مورد می‌تواند منجر به ایجاد زخم‌های سطحی یا عمیق شود.
3. پیشگیری و مدیریت: برای پیشگیری از زخم بستر، باید تغییرات منظم در وضعیت بیمار انجام شود تا فشار به نواحی مختلف بدن توزیع شود. استفاده از تشک‌های مخصوص زخم بستر، نگهداری پوست خشک و تمیز و انجام ماساژهای ملایم برای بهبود جریان خون می‌تواند مفید باشد. همچنین، نظارت مداوم بر پوست بیمار و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هر گونه تغییرات مشکوک، ضروری است.

3. خجالت

احساس خجالت و ناراحتی روانی یکی از مشکلات رایجی است که بیماران هنگام استفاده از لگن دفع ادرار با آن مواجه می‌شوند. بدیهی است که این مسئله می‌تواند تأثیر منفی بر سلامت روانی و کیفیت زندگی بیمار بگذارد:

1. احساس ناتوانی و وابستگی: بسیاری از بیماران، به ویژه سالمندان، ممکن است به دلیل نیاز به کمک در انجام وظایف شخصی مثل دفع ادرار، احساس ناتوانی و وابستگی کنند. این احساس می‌تواند به کاهش اعتماد به نفس و افزایش اضطراب منجر شود.
2. نقض حریم خصوصی: استفاده از لگن در حضور دیگران یا حتی دریافت کمک برای انجام این کار، می‌تواند احساس شرم و خجالت را در بیمار ایجاد کند. حفظ حریم خصوصی بیمار در این شرایط بسیار اهمیت دارد و باید با دقت رعایت شود.
3. کاهش کیفیت زندگی: احساس خجالت می‌تواند به کاهش تمایل بیمار برای همکاری در روند درمان و مراقبت‌های بهداشتی منجر شود و این ممکن است تأثیر منفی بر بهبودی و کیفیت زندگی او داشته باشد.
4. حمایت روانی: ارائه حمایت عاطفی و روانی به بیمار، گوش دادن به نگرانی‌های او و فراهم کردن محیطی امن و راحت، می‌تواند به کاهش احساس خجالت کمک کند. پرستاران و مراقبان باید با مهربانی و احترام به بیمار کمک کنند تا احساس راحتی و اعتماد به نفس بیشتری داشته باشد.

نکات کمکی در استفاده از لگن دفع ادرار

اگر بخواهید از کسی که لگن بهداشتی استفاده می کند مراقبت کنید، باید اقلام مورد نیاز را جهت کمک به فرد آماده کنید:

• تشت آب گرم
•  دست کش یک بار مصرف
• دستمال توالت
• حوله
• لیف یا دستمال مرطوب

هم‌چنین باید لگن را با آب سرد بشورد و سپس خشک کند. (لگن‌های فلزی داغ می‌شوند، پس قبل از اینکه آن را زیر سالمند بگذارید، مطمئن شوید که داغ نیست) . باید مقداری پودر بچه را روی لبه‌های لگن بریزد تا حرکت برای سالمند و بیمار آسان‌تر شود.

نکات مهم در نحوه لگن گذاشتن برای بیماران

در نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار باید نکاتی را رعایت کرد که شامل موارد زیر می‌شوند:

1. رعایت حریم خصوصی: بارها ذکر کردیم که بسیار مهم است پرستار بیمار به حریم خصوصی بیمار احترام بگذارد و کاری نکند که او حس موذب بودن یا خجالت داشته باشد.
2. اطمینان از راحتی بیمار: مطمئن شوید که بیمار در طول فرایند احساس راحتی و عدم درد دارد.
3. مراقبت‌های ویژه: افرادی که شکستگی لگن در سالمندان را تجربه کرده­اند، نیاز به مراقبت ویژه در هنگام گذاشتن لگن دارند تا از آسیب‌های بیشتر جلوگیری شود. لذا پرستار بیمار باید آموزش لگن دفع ادرار را به خوبی گذرانده باشد.
4. بهداشت محیط: قابل توجه است که بعد از استفاده از لگن دفع ادرار، باید محیط بهداشتی و پاکیزه نگه داشته شود.

نحوه تمیز کردن لگن بهداشتی

خوب است در کنار نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار، به این موضوع نیز اشاره کنیم که تمیز کردن لگن بهداشتی نیازمند دقت و رعایت اصول بهداشتی است:

1. استفاده از دستکش‌های یکبار مصرف: قبل از شروع به تمیز کردن، دستکش‌های یکبار مصرف بپوشید.
2. شستشو با آب گرم و صابون: لگن را با آب گرم و صابون بشویید و تمام آلودگی‌ها را از بین ببرید.
3. ضدعفونی کردن: برای اطمینان از بهداشت کامل، لگن را با محلول‌های ضدعفونی‌کننده تمیز کنید.
4. خشک کردن: پس از شستشو، لگن را با یک حوله تمیز خشک کنید و در مکانی بهداشتی نگهداری کنید.

تجربه پرستاران؛ 5 اشتباه رایج خانواده ها هنگام گذاشتن لگن زیر بیمار

پرستاران بیمار و سالمند که هر روز از بیماران در منزل مراقبت می کنند، معمولاً با چند اشتباه تکراری از طرف خانواده ها روبه رو می شوند. بیشتر این اشتباهات به دلیل نگرانی یا نداشتن تجربه کافی اتفاق می افتد، اما با رعایت چند نکته ساده می توان از ناراحتی بیمار و بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری کرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، استفاده صحیح از لگن بهداشتی مشکلی برای بیمار ایجاد نمی کند، اما اگر هر یک از علائم زیر مشاهده شد، بهتر است موضوع را با پزشک یا پرستار در میان بگذارید:

• درد شدید هنگام ادرار یا اجابت مزاج
• مشاهده خون در ادرار یا مدفوع
• ناتوانی در دفع ادرار یا مدفوع برای مدت طولانی
• تب، لرز یا علائم عفونت
• قرمزی، زخم یا آسیب پوستی در ناحیه باسن یا اطراف آن
• درد شدید هنگام جابجا کردن بیمار، به ویژه پس از زمین خوردن یا جراحی

همچنین اگر بیمار به دلیل شکستگی لگن، جراحی ارتوپدی یا بیماری های عصبی توانایی حرکت ندارد، بهتر است نحوه جابجایی و استفاده از لگن را با آموزش پرستار یا توصیه پزشک انجام دهید.

جمع‌بندی

نحوه گذاشتن لگن زیر بیمار شاید در نگاه اول کار ساده ای به نظر برسد، اما رعایت چند نکته ساده می تواند از درد، ناراحتی، نشت ادرار، زخم بستر و حتی آسیب بیشتر به بیمار جلوگیری کند. اگر مراحل را با آرامش، حفظ حریم خصوصی و رعایت اصول بهداشتی انجام دهید، بیمار احساس راحتی و امنیت بیشتری خواهد داشت و این تجربه برای او کمتر استرس زا خواهد بود. این موضوع در سالمندان و بیمارانی که به دلیل جراحی یا شکستگی لگن محدودیت حرکتی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می کند. اگر هم احساس می کنید انجام این کار برای شما دشوار است یا بیمار به مراقبت تخصصی نیاز دارد، بهتر است از خدمات پرستار بیمار یا پرستار سالمند کمک بگیرید تا مراقبت از عزیزتان با اطمینان و آرامش بیشتری انجام شود.

سوالات متداول