مرکز پاسخگویی 24 ساعته ☎ 1527

بیماری سل چیست و چه علائمی دارد

بیماری سل چیست و چه علائمی دارد

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید

فهرست مطالب

بیماری سل به انگلیسی Tuberculosis یکی از 10 عامل مهم مرگ و میر در سرتاسر جهان می‌باشد. بیماری سل، یک بیماری عفونی شایع، و در بسیاری از موارد مرگبار است. این بیماری توسط گونه‌های مختلف مایکوباکتریا، به‌طور معمول «مایکوباکتریوم توبرکلوزیس» ایجاد می‌شود. سل معمولا به شش‌ها حمله می‌کند، اما بر قسمت‌های دیگر بدن نیز می‌تواند تأثیرگذار باشد.

وقتی افرادی که عفونت سلی فعال دارند سرفه، عطسه، یا بزاق خود را از طریق هوا منتقل می‌کنند بیماری سل از طریق هوا پخش می‌شود. خطر سل برای سالمندان بسیار بالاتر از سنین دیگر می‌باشد. همچنین نگهداری و بهبود این بیماران بسیار حساس است.

مهمترین علائم بیماری سل چیست؟
مهمترین علائم بیماری سل، سرفه و درد قفسه سینه می‌باشند.

علائم بیماری سل

بیماری سل به عنوان یکی از بیماری‌های عفونی مزمن، دارای علائم متعددی است که ممکن است به تدریج ظاهر شوند. برخی از علائم اصلی این بیماری عبارتند از:

  1. سرفه: ممکن است خشک یا همراه با خلط باشد و گاهی به خلط خونی تبدیل شود.
  2. تب: معمولاً تب خفیف و مداوم که شب‌ها افزایش می‌یابد.
  3. کاهش اشتها: کاهش میل به غذا و در نتیجه کاهش وزن غیرمنتظره.
  4. خستگی: احساس خستگی و ضعف عمومی بدن.
  5. تعریق شبانه: تعریق شدید در هنگام خواب که لباس و ملحفه‌ها را خیس می‌کند.
  6. تنگی‌نفس و گرفتگی صدا: مشکلات تنفسی و تغییر صدا.
  7. درد قفسه سینه و ستون فقرات: درد در ناحیه قفسه سینه که با تنفس یا سرفه تشدید می‌شود و گاهی اوقات درد در ستون فقرات.

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند مبتلایان به HIV، سوء تغذیه، دیابت یا کسانی که از دخانیات استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سل هستند. هنگامی که فردی به سل فعال مبتلا می‌شود، علائم بیماری ممکن است در مراحل اولیه خفیف باشد و همین امر منجر به تأخیر در تشخیص و شروع درمان می‌شود. افراد مبتلا به سل فعال می‌توانند در طی یک سال 5-15 نفر دیگر را از طریق تماس نزدیک آلوده کنند. بدون درمان مناسب، 45٪ از افراد HIV منفی با سل و تقریباً همه افراد HIV مثبت با سل می‌میرند.

مهمترین علائم بیماری سل چیست؟

  • سرفه مداوم بیش از سه هفته: سرفه‌ای که طولانی شده و بهبود نیافته است ممکن است که یکی از دلایل اصلی بیماری سل باشد.
  • سرفه همراه با خون: وجود خون در خلط یکی از عوامل خطرناکی است که باید به آن توجه شود.
  • درد قفسه سینه: درد در ناحیه قفسه سینه که با تنفس یا سرفه تشدید می‌شود.
  • کاهش وزن غیرمترقبه: لاغری بدون علت مشخص می‌تواند یکی از اصلی‌ترین دلایل بیماری سل باشد.
  • خستگی مزمن: احساس خستگی و ضعف بی‌دلیل نیز یکی از دلایل بیماری سل است.
  • تب و لرز: تب مداوم همراه با لرز طولانی نیز یکی از دلایل بیماری سل می‌باشد.
  • تعریق شبانه: تعریق شدید شبانه بی دلیل نیز از علائم بیماری سل است.
  • کاهش اشتها: کاهش میل به غذا به مدت طولانی نیز یکی از اصلی ترین علاوم بیماری سل است.

تشخیص و درمان به موقع سل، نه تنها برای سلامت فرد بلکه برای جلوگیری از گسترش این بیماری عفونی به دیگران حیاتی است. اگر هر یک از این علائم را دارید، به پزشک مراجعه کنید تا تحت آزمایش و درمان مناسب قرار بگیرید. موارد گفته شده از مهمترین علائم بیماری سل می‌باشد اگر که شما هر یک از موارد بالا را برخوردار بودید سریعا به نزدیک ترین دکتر و بیمارستان مراجعه کرده و شرایط خود را با دکتر در میان بگذارید.

آیا بیماری سل خطرناک است؟

بیماری سل همانطور که در بالا به آن اشاره داشتیم یکی از بیماری‌های نسبتا خطرناک در جامعه محسوب می‌شود که در ادامه به بررسی دقیق‌تری از آن خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید. بیماری سل یکی از بیماری‌های عفونی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود و می‌تواند بسیار خطرناک باشد. این بیماری عمدتاً ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما می‌تواند سایر اعضای بدن مانند کبد، کلیه و مغز را نیز مبتلا کند. علائم رایج سل شامل سرفه‌های طولانی‌مدت، خلط خونی، تب، تعریق شبانه و کاهش وزن است.

در صورت عدم درمان به موقع، سل می‌تواند به شدت پیشرفته و کشنده باشد. این بیماری از طریق هوای آلوده به ذرات کوچک حاوی باکتری منتقل می‌شود و به همین دلیل پیشگیری و درمان به موقع آن اهمیت ویژه‌ای دارد. با توجه به مقاوم شدن برخی گونه‌های باکتری به داروهای موجود، کنترل و درمان این بیماری چالش‌برانگیز شده است.

آیا بیماری سل خطرناک است؟
مرض سل، ریه فرد مبتلا را به خود درگیر می‌کند.

انواع سل

بیماری سل دارای دو نوع مختلف است. اگرچه بدن شما ممکن است باکتریهای عامل سل را در خود جای دهد، اما سیستم ایمنی بدن شما معمولاً می‌تواند مانع بیماری شما شود. به همین دلیل، پزشکان سل را به دو نوع تقسیم می‌نمایند:

  1. سل نهفته
  2. سل فعال

در ادامه توضیح کامل‌تری درباره این موارد می‌پردازیم. باید توجه داشته باشید که بیماری سل از دسته بیماری‌های خطرناک می‌باشد و ممکن است برای مریض و بیمار بسیار دردناک واقع شود. بیماری سل را هرچه زودتر باید تشخیص دهید و اقدام به درمان بیماری سل کنید.

سل نهفته

سل نهفته وضعیتی است که در آن فرد به باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس آلوده شده، اما علائم بیماری را نشان نمی‌دهد و بیماری به صورت فعال در بدن وجود ندارد. در این حالت، سیستم ایمنی بدن موفق به کنترل باکتری‌ها شده و آنها را در حالت غیر فعال نگه می‌دارد. افرادی که به سل نهفته مبتلا هستند، احساس بیماری نمی‌کنند و قادر به انتقال بیماری به دیگران نیستند. با این حال، در صورتی که سیستم ایمنی ضعیف شود، احتمال فعال شدن باکتری و تبدیل شدن به سل فعال وجود دارد. برای پیشگیری از تبدیل سل نهفته به سل فعال، تشخیص به موقع و درمان پیشگیرانه اهمیت بسیاری دارد. آزمایش‌های خاصی مانند تست پوست توبرکولین و آزمایش خون می‌تواند به تشخیص این وضعیت کمک کند.

سل فعال

سل فعال نوعی بیماری عفونی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود و علائم بالینی مشخصی دارد. این بیماری معمولاً ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما می‌تواند سایر اعضای بدن را نیز درگیر کند. علائم بیماری سل فعال شامل سرفه‌های طولانی‌مدت، خلط خونی، درد قفسه سینه، تب، تعریق شبانه و کاهش وزن غیرقابل توضیح است. افراد مبتلا به سل فعال می‌توانند بیماری را از طریق قطرات معلق در هوا به دیگران منتقل کنند. بنابراین، تشخیص و درمان به موقع سل فعال بسیار حیاتی است تا از انتشار بیماری و عوارض جدی آن جلوگیری شود. درمان سل فعال شامل مصرف داروهای ضد سل به مدت طولانی است که باید تحت نظارت پزشک انجام شود.

تشخیص بیماری سل

تشخیص بیماری سل به مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و ارزیابی‌های بالینی نیاز دارد تا حضور باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس در بدن تأیید شود. اولین گام در تشخیص، بررسی علائم بالینی مانند سرفه‌های طولانی‌مدت، تب، کاهش وزن، و تعریق شبانه است. اگر پزشک به سل مشکوک شود، آزمایش‌های تشخیصی خاصی انجام می‌گیرد. تست پوست توبرکولین (Mantoux) یکی از روش‌های اولیه برای تشخیص سل نهفته است که در آن مقدار کمی آنتی‌ژن توبرکولین به پوست تزریق می‌شود و پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت واکنش پوست بررسی می‌شود.

آزمایش خلط

آزمایش خلط یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیصی برای شناسایی بیماری سل فعال است. این آزمایش به تشخیص حضور باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس در نمونه خلط کمک می‌کند و معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود. برای این آزمایش، از بیمار خواسته می‌شود تا نمونه‌های خلط خود را در طی چند روز متوالی جمع‌آوری کند، زیرا احتمال شناسایی باکتری در چند نمونه بیشتر است.

اولین مرحله، بررسی میکروسکوپی خلط با استفاده از رنگ‌آمیزی زیل-نیلسن یا فلورسنت است که می‌تواند وجود باکتری‌های اسیدفست را نشان دهد. با این حال، این روش همیشه دقیق نیست و ممکن است نتایج منفی کاذب یا مثبت کاذب ایجاد کند. به همین دلیل، کشت خلط نیز انجام می‌شود که دقت بالاتری دارد، اگرچه ممکن است چند هفته زمان ببرد تا نتایج آن مشخص شود.

تست‌های مولکولی مانند واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) نیز می‌توانند برای شناسایی DNA باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس در نمونه خلط مورد استفاده قرار گیرند. این تست‌ها سریع‌تر هستند و دقت بالایی دارند، اما ممکن است هزینه بیشتری داشته باشند. به طور کلی، آزمایش خلط نقش حیاتی در تشخیص سل دارد و به پزشکان کمک می‌کند تا درمان مناسب را به موقع آغاز کنند و از انتشار بیماری جلوگیری نمایند.

آزمایش خون

آزمایش خون نیز می‌تواند برای تشخیص عفونت بیماری سل مورد استفاده قرار گیرد، که یکی از معروف‌ترین آنها آزمایش گاما اینترفرون (IGRA) است. در مواردی که سل فعال مشکوک است، نمونه‌های خلط از بیمار گرفته و به آزمایشگاه ارسال می‌شود تا وجود باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس از طریق کشت خلط یا تست‌های مولکولی مانند PCR تأیید شود. همچنین، عکس‌برداری از قفسه سینه با اشعه ایکس می‌تواند ناهنجاری‌های موجود در ریه‌ها را نشان دهد و به تشخیص کمک کند. تشخیص به موقع و دقیق سل اهمیت زیادی دارد، چرا که درمان مؤثر آن نیازمند مصرف داروهای مناسب در یک دوره طولانی‌مدت است.

تصویربرداری از ریه

تصویربرداری از ریه، به ویژه با استفاده از اشعه ایکس (X-ray)، یکی از ابزارهای مهم در تشخیص بیماری سل فعال است. این روش به پزشکان کمک می‌کند تا ناهنجاری‌ها و آسیب‌های موجود در ریه‌ها را که ممکن است ناشی از عفونت سل باشد، شناسایی کنند. در تصویربرداری اشعه ایکس از قفسه سینه، مناطقی که به باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس آلوده شده‌اند، ممکن است به صورت سایه‌ها یا نقاط سفید بر روی فیلم دیده شوند.

در برخی موارد، برای دقت بیشتر و بررسی جزئیات دقیق‌تر، از سی‌تی اسکن (CT Scan) ریه‌ها استفاده می‌شود. سی‌تی اسکن می‌تواند تصاویر مقطعی و سه‌بعدی از ریه‌ها ارائه دهد و به تشخیص دقیق‌تر کمک کند.

تست سل

در نهایت یکی از اصلی‌ترین روش ها برای تشخیص بیماری سل، تست سل می‌باشد. توجه داشته باشید که این تست را در بیمارستان ها و یا آزمایشگاه ها در سراسر کشور می‌توان آن را انجام داد. تست بیماری سل دقیق مشخص می‌کند که شما دچار بیماری سل هستید و یا خیر.

بهترین راه تشخیص بیماری سل
بهترین راه تشخیص بیماری سل، انجام آزمایشات دقیق می‌باشد.

درمان بیماری سل؛ آیا بیماری سل درمان دارد؟

درمان سل نهفته

درمان سل فعال

به گفته وبسایت WHO در رابطه با درمان مرض سل:

WHO recommends the use of rapid molecular diagnostic tests as the initial diagnostic test in all persons with signs and symptoms of TB.

Rapid diagnostic tests recommended by WHO include the Xpert MTB/RIF Ultra and Truenat assays. These tests have high diagnostic accuracy and will lead to major improvements in the early detection of TB and drug-resistant TB.

A tuberculin skin test (TST) or interferongamma release assay (IGRA) can be used to identity people with infection.

Diagnosing multidrug-resistant and other resistant forms of TB (see multidrug-resistant TB section below) as well as HIV-associated TB can be complex and expensive.

Tuberculosis is particularly difficult to diagnose in children.

پیشگیری از بیماری سل

در صورت مثبت شدن آزمایش بیمار برای عفونت سل نهفته، پزشک ممکن است به بیمار توصیه کند که برای کاهش خطر ابتلا به سل فعال، داروهایی مصرف کنید. تنها نوع سل که مسری است، انواع فعال است. بنابراین اگر بیمار بتواند از فعال شدن سل نهفته خود جلوگیری نماید، سل را به شخص دیگری منتقل نخواهد کرد.

کادر متخصص و آموزش دیده این مرکز در قالب پرستار کودک، پرستار سالمند و پرستار بیمار با اندوختن تجارب ارزشمند در طی سال ها خدمت رسانی همواره آماده حضور در کنار شما عزیزان می‌باشد.

  • در خانه بمانید. لازم است در چند هفته اول درمان بیماری سل فعال، به محل کار یا مدرسه نروید و در اتاق مشترک با افراد دیگر نخوابید.
  • اتاق را تهویه کنید. میکروب های سل در فضاهای کوچک بسته که هوا حرکت نمی‌کند به راحتی گسترش می‌یابند. اگر در فضای باز هوا خیلی سرد نیست، پنجره ها را باز کنید و با استفاده از یک فن هوای داخل را بیرون بکشید.
  • دهان خود را بپوشانید. در هر زمان که می‌خندید، عطسه می‌کنید یا سرفه می‌کنید از یک دستمال برای پوشاندن دهان خود استفاده کنید. دستمال کاغذی را درون کیسه ای بریزید، آن را مهر و موم کرده و دور بریزید.
  • ماسک بزنید. استفاده از ماسک جراحی در هنگام حضور در کنار افراد دیگر در طی سه هفته اول درمان ممکن است به کاهش خطر انتقال کمک کند.

موارد گفته شده از مهم‌ترین نکات برای جلوگیری از ابتلا به بیماری سل می‌باشد.

عوارض بیماری سل

مرض سل

آیا بیماری سل کشنده است؟

  • در مجموع 1.5 میلیون نفر در سال 2018 بر اثر بیماری سل فوت کردند (از جمله 251000 نفر از درگذشتگان که مبتلا به HIV) بودند. در سال 2018، حدود 10 میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری سل (سل) مبتلا شدند. 5.7 میلیون مرد، 3.2 میلیون زن و 1.1 میلیون کودک. مبتلایان به این بیماری در همه کشورها و گروه های سنی مختلف وجود داشت. اما  خوشبختانه بیماری سل قابل درمان و پیشگیری است.
  • در سال 2018، 1.1 میلیون کودک در سراسر جهان به بیماری سل مبتلا شدند و 205000 کودک در اثر سل از بین رفتند. سیستم های خدمات بهداشتی معمولاً سل کودک و نوجوان را دیر تشخیص می دهند و این موضوع باعث می‌شود که درمان آن نیز به دشواری انجام شود.
  • پایان دادن به اپیدمی سل تا سال 2030 از جمله اهداف بهداشتی اهداف توسعه پایدار جهانی است.
  • در سال 2018، 30 کشور شاهد ظهور مبتلایان جدید بودند که هشت کشور از این تعداد شامل دو سوم کل کشور را تشکیل می‌دهند که هند پیشرو در شمارش است و پس از آن چین، اندونزی، فیلیپین، پاکستان، نیجریه، بنگلادش و آفریقای جنوبی قرار دارند.
  • سل مقاوم به دارو (MDR-TB) همچنان یک بحران بهداشت عمومی و تهدیدی برای سلامت است. سازمان جهانی بهداشت تخمین می زند که 484000 مورد مبتلا به این بیماری با مقاومت در برابر ریفامپیسین که موثرترین داروی درمان این بیماری می‌باشد وجود دارند.
  • در سطح جهانی، میزان ابتلا به سل حدود 2٪ در سال در حال کاهش است. برای رسیدن به نقطه عطف استراتژی پایان سل در سال 2020، این کار نیاز به کاهش سالانه 4 تا 5 درصدی این بیماری دارد.
  • حدود 58 میلیون نفر از طریق تشخیص و درمان سل بین 2000 و 2018 نجات یافتند.

 

 

 

مرض سل

واکسن بیماری سل

در کشورهایی که بیماری سل بیشتر دیده می‌شود، نوزادان غالباً با واکسن باسیلوس کالمت-گوئرین (BCG) واکسینه می‌شوند زیرا این امر می‌تواند از سل شدید در کودکان جلوگیری کند. در ایالات متحده استفاده از واکسن BCG برای عموم  توصیه نمی‌شود زیرا در بزرگسالان چندان موثر نیست. ده ها واکسن جدید سل در مراحل مختلف توسعه و آزمایش هستند.

در صورت تب، کاهش وزن غیر قابل توضیح، عرق شبانه یا سرفه مداوم به پزشک مراجعه کنید. این موارد معمولا علائم سل هستند، اما همچنین می‌توانند از دیگر مشکلات پزشکی ناشی شوند. پزشک می‌تواند آزمایشاتی را برای کمک به تعیین علت انجام دهد.

مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها توصیه می‌کند افرادی که احتمال سل را افزایش می‌دهند از نظر عفونت سل نهفته مورد بررسی قرار گیرند. این توصیه شامل افرادی است که:

  • اچ آی وی یا ایدز داشته باشید
  • از داروهای IV استفاده کنید
  • با افراد آلوده در تماس هستند
  • از کشوری هستند که سل در آن شایع است، مانند چندین کشور در آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا
  • در مناطقی که سل در آن شایع است مانند زندان ها یا خانه های سالمندان زندگی یا کار کنید
  • در مراکز مراقبت های بهداشتی کار می‌کنند و افرادی را که مبتلا به خطر سل هستند را درمان می‌کنند

سخن پایانی

مرکز پرستاری در منزل سلامت اول با داشتن مجوز رسمی از وزارت بهداشت و سال ها تجربه ارزشمند در ارائه خدمات مراقبت و پرستاری در منزل آمادگی دارد به صورت شبانه روزی به همشهریان گرامی ارائه خدمت نماید.


سوالات متداول

بیماری سل چیست؟

بهترین راه تشخیص بیماری سل چیست؟

انجام آزمایش خلط بهترین و کم هزینه ترین راه شناسایی بیماری سل در افراد مشکوک می‌باشد. نمونه خلط در این روش در سه نوبت در عرض ۲ تا ۳ روز جمع آوری و آزمایش می‌شود. در اغلب موارد در صورت ابتلا به سل ریوی میکروب سل در زیر میکروسکوپ مشاهده خواهـد شـد. اگر همچنان شک به بیماری در فرد وجود داشته باشد از آزمون‌های دقیق‌تری استفاده می‌شود.

مریضی سل چه علائمی دارد؟

سرفه پایدار به مدت دو هفته یا بیشتر که می تواند با دفع خلط، عرق شبانه، کاهش وزن، تب خفیف، بی اشتهایی، خستگی و ضعف عمومی همراه باشد.

آیا بیماری سل واکسن دارد؟

بیماری سل واگیر دار است؟

درمان بیماری سل چقدر زمان می‌برد؟

درمان بیماری سل، شش ماه طول می کشد و در صورت مصرف دقیق و منظم دارو، بهبودی کامل را در پی خواهد داشت.

پرستار در منزل سلامت اول
درخواست فوری پرستار از مرکز سلامت اول
سایر مطالب مرتبط
guest
24 دیدگاه
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
برای ثبت درخواست خدمات پرستاری در منزل و یا دریافت مشاوره رایگان، فرم زیر را تکمیل کرده و منتظر تماس از سمت کارشناسان ما باشید.