آفت دهان و راه های درمان آن

این مقاله در تاریخ 12-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

آفت دهانی mouth sores یکی از مشکلات مرسوم است که بسیاری از افراد به آن برخورد می‌کنند و می‌تواند به طور محسوسی بر کیفیت زندگی آن‌ها تأثیر بگذارد. این مشکل عموماً با ظهور زخم‌های درون دهان همراه است که می‌تواند به دلیل عوامل مختلفی ایجاد شود، از جمله عفونت‌های ویروسی و باکتریایی یا شرایطی مانند نقص‌های ایمنی و بیماری‌های التهابی. آفت‌های دهانی ممکن است باعث محدودیت در خوردن، نوشیدن و حتی صحبت کردن و نیاز به پرستار در منزل شوند. در این مقاله، به بررسی علائم، علت‌ها، انواع مختلف و روش‌های درمان و پیشگیری از آفت دهانی می‌پردازیم.

آفت دهانی canker sore چیست؟

آفت دهانی یک وضعیت التهابی است که با ظهور زخم‌های درون دهان همراه است. زخم دهانی معمولاً در نواحی مختلفی از دهان مانند لثه، داخل گونه‌ها، زبان و لبهای داخلی ظاهر می‌شود. علایم شایع آن شامل درد، سوزش و ناراحتی در نواحی زخمی می‌باشد. این وضعیت می‌تواند به صورت موقت یا مزمن ظاهر شود و در برخی موارد می‌تواند به مشکلاتی در خوردن، نوشیدن و حتی صحبت کردن منجر شود.

علل ظهور آفت دهانی متنوع هستند از جمله عفونت‌های ویروسی مانند هرپس دهانی، عفونت‌های باکتریایی، آسیب‌هایی مانند زخم خوردگی، حساسیت به برخی مواد خوراکی یا داروها، و شرایط داخلی مانند نقص‌های ایمنی یا بیماری‌های التهابی. برای درمان آفت دهانی، استفاده از داروهای ضد التهابی، ضدعفونی و در برخی موارد آنتی‌بیوتیک‌ها معمول است. همچنین، غرغره کردن آب نمک یا استفاده از مرطوب کننده دهانی می‌تواند به تسکین درد و تسریع در فرآیند بهبود کمک کند.

علائم آفت دهان

علائم آفت دهانی شامل موارد زیر است:

1. زخم‌های درون دهان: ظهور زخم‌های کوچک یا بزرگ همانند علائم بیماری بهجت در نواحی مختلف دهان مانند لثه، داخل گونه‌ها، زبان، و لبهای داخلی.
2. سوزش و ناراحتی: در نواحی دور زخم‌ها ممکن است حساسیت و سوزش حس شود.
3. خونریزی: در برخی موارد، زخم‌های آفت دهانی می‌توانند باعث خونریزی شوند، به خصوص در صورت زخم بزرگ یا عمیق.
4. دشواری در خوردن: این زخم ها می‌توانند باعث مشکل در خوردن غذاها یا نوشیدن مایعات شوند، به خصوص اگر در نواحی حساسیت‌زا مانند لثه یا زبان قرار داشته باشند.
5. مشکلات در صحبت کردن: زخم‌های آفت دهانی ممکن است باعث محدودیت در حرکت زبان و ایجاد درد و ناراحتی در هنگام صحبت کردن شوند.
6. افزایش حساسیت به خوراکی‌ها: زخم‌های آفت دهانی می‌توانند باعث افزایش حساسیت در دهان شود، به خصوص در برابر خوراکی‌های تند و اسیدی.
7. علائم عمومی: ممکن است در برخی موارد با تب و خستگی نیز همراه باشد، به ویژه اگر ناشی از یک عفونت باشد.

علت آفت دهان

علت ظهور آفت دهان کودک و بزرگسال می‌تواند متنوع باشد و شامل عوامل زیر است:

• آفت دهانی به دلیل عفونت‌های ویروسی
  مانند ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ که باعث ظهور هرپس دهانی (هرپس لبی) می‌شود.
• عفونت‌های باکتریایی علت افت دهان
  مثل عفونت‌های باکتریایی موجب شده توسط استرپتوکوک‌ها یا باکتری‌های دیگر.
• آسیب‌های خارجی
  مانند زخم خوردگی ناشی از ترکیدگی، تحریک حارجی سطح دهان یا آسیب دیدن از غذاهای خشک، دندان‌های تیز و… .
• عوامل دارویی علت آفت دهانی
  حساسیت به برخی داروها می‌تواند آفت دهانی را ایجاد کند.
• عوامل داخلی
  مانند نقص‌های ایمنی، بیماری‌های التهابی مزمن مانند لوپوس، بیماری‌های التهابی روده و یا نقص‌های ویتامینی و سرطان دهان
• عوامل محیطی
  شامل استرس، اختلالات هورمونی و نقص تغذیه که ممکن است به ظهور آفت دهانی مرتبط باشند.

علت آفت دهان مکرر چیست؟

بسیاری از افراد بیشتر از 3 الی 4 بار در سال دچار آفت دهان می‌شوند که علت این عارضه در آن‌ها ممکن است متفاوت از دیگری باشد. از جمله دلایلی که ممکن است منجر به بروز آفت مکرر در افراد شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کمبود آهن

از آنجایی که کاهش ذخایر آهن می‌تواند توانایی بدن را برای تولید مخاط مختل کند،کمبود آن را می‌توان به عنوان یکی از شایع‌ترین دلایل آفت دهان در نظر گرفت. پس از تشخیص کمبود آهن از طریق آزمایش خون و استفاده از داروهای تجویز شده، به مرور متوجه کاهش دفعات بروز آفت در دهان خود خواهید شد.

کمبود اسید فولیک

از اسید فولیک می‌توان به عنوان عنصری نام برد که برای رشد و ترمیم سلول‌های ضروری است و پایین بودن میزان آن ممکن است روند ترمیم زخم‌های دهان را با اختلال جدی مواجه کند. پس از بررسی آزمایش خون و تایید کمبود اسید فولیک، پزشک با تجویز برخی دارو ها علاوه بر جبران این کمبود، به تسریع روند بهبودی آفت‌های دهان نیز کمک خواهد کرد.

کمبود B12

ویتامین B12 در سلامت سلول‌های مخاط دهان نقش مهمی دارد. کمبود این ویتامین ممکن است با آفت‌های مکرر، التهاب زبان و احساس سوزش دهان همراه باشد. در صورت تشخیص کمبود، مصرف مکمل تحت نظر پزشک می‌تواند مؤثر باشد.

استرس

استرس با تاثیر گذاشتن بر روی بخش‌های متعددی از بدن، زمنیه بروز علائم بیماری‌های مختلفی را فراهم می‌آورد. با توجه به اثر مخرب استرس باید این را اضافه کرد که در دوره‌های پراسترس، کم‌خوابی یا خستگی شدید هستند، متوجه بروز آفت‌ها مکرر در دهان خود خواند شد

انواع آفت و زخم دهانی canker sore

آفت و زخم‌های دهانی می‌توانند به شکل‌ها و نوع‌های مختلفی ظاهر شوند، که به صورت جدول زیر می باشد:

آفت دهانی هرپسی

1. علت: ناشی از عفونت ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) و تبخال نوزاد.
2. ظاهر: زخم‌های کوچک، متعدد، دردآور، با لبه‌های قرمز و پوسته‌دار در دهان، لبها و اطراف آنها.
3. علائم: درد، سوزش، تورم و گاهی خونریزی.
4. درمان: استفاده از آنتی‌ویروس‌ها مانند آسیکلوویر، مسکن‌ها و محافظت از زخم‌ها تا خودبخود خوب شوند.

آفت‌ معمولی دهان

1. علت: علت دقیق آن مشخص نیست، اما معمولاً به دلیل تحریکات خارجی، استرس، یا عوامل داخلی ایجاد می‌شود.
2. ظاهر: زخم‌های کوچک و گاهی متوسط در دهان، با لبه‌های قرمز، پوشیده از رویه‌ای سفید یا زرد.
3. علائم: درد و سوزش، معمولاً در مناطقی مانند زبان، دهان، لثه، گلو و آبسه دندان.
4. درمان: استفاده از محلول‌های آنتی‌باکتریال، ضددرد و ضد التهابی محلی، و در برخی موارد استفاده از داروهای ضدویروسی در صورت لزوم.

زخم‌ التهابی دهان

• علت: معمولاً ناشی از بیماری‌های التهابی مانند بیماری التهابی روده، بیماری‌های ایمنی‌مدیته مانند لوپوس، یا عوامل دیگر مانند عفونت‌های باکتریایی.
• ظاهر: زخم‌های بزرگ، عمیق و پوشیده از رویه‌ای خاکستری یا زرد.
• علائم: درد شدید، سوزش، خونریزی و تورم قابل توجه.
• درمان: معمولاً نیاز به درمان موارد اساسی (مانند مدیریت بیماری‌های اساسی) و استفاده از داروهای ضد التهابی و ضدعفونی است.

زخم‌ شریانی دهان

1. علت: ناشی از آسیب‌هایی چین خوردگی، ترک، تراشیدگی یا زخمی شدن در دهان.
2. ظاهر: زخم‌های کوچک تا متوسط، با لبه‌های منظم و عموماً بدون رویه‌ای خاص.
3. علائم: درد معمولاً محدود، سوزش و احساس تزریق در ناحیه زخم.
4. درمان: معمولاً خودبخودی بعد از حدود یک هفته با مراقبت‌های دهانی مناسب، اگر آسیب وسیع باشد، ممکن است نیاز به درمان تحت نظر پزشک داشته باشد.

چه بیماری‌هایی منجر به بروز آفت خواهد شد؟

علاوه بر شرایط محیطی، برخی از بیماری‌ها با تضعیف کردن سیستم ایمنی بدن، منجر به بروز آفت‌های دهانی خواهند شد. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری‌های خود ایمنی
• بیماری سلیاک
• بیماری کرون

درمان آفت دهان

برای درمان آفت دهانی، روش‌های مختلفی وجود دارد که بسته به نوع و شدت زخم، می‌توانند موثر باشند. در ادامه به بررسی سه روش اصلی درمان آن پرداخته خواهد شد. اولین روش معمولاً استفاده از محلول‌های ضدعفونی و ضد التهابی موضعی است. این محلول‌ها می‌توانند شامل موادی مانند کلرهکسیدین، پراکتیکال یا بنزوات آمونیم باشند که به تسریع در بهبود زخم‌های دهانی کمک می‌کنند و از عفونت و التهابات بیشتر جلوگیری می‌کنند.

دومین روش درمانی استفاده از داروهای ضدویروسی مثل آسیکلوویر است که به خصوص برای زخم‌های هرپسی مؤثر هستند. این داروها با کاهش تکثیر ویروس و کاهش علائم ناشی از عفونت، به بهبود سریع‌تر زخم‌ها کمک می‌کنند.

سومین روش درمان آفت دهان شامل استفاده از مسکن‌ها و ضد دردهای موضعی است که به تسکین درد و سوزش زخم‌های دهانی کمک می‌کنند. این مسکن‌ها می‌توانند شامل ژل‌ها یا اسپری‌های دهانی باشند که علاوه بر کاهش درد، می‌توانند به تسکین سریع‌تر سایر علائم آفت دهانی نیز کمک کنند.

به طور کلی، برای بهبود زخم‌های دهانی و برفک دهان نوزاد، اهمیت دارد که به نحوه بهداشت دهان، انتخاب رژیم غذایی مناسب و کاهش استرس نیز توجه شود. در صورتی که زخم‌های دهانی به صورت مداوم و مزمن ظاهر شده و به درمان‌های معمول پاسخ ندهند، مشاوره با پزشک دهان و دندان و یا تخصصی دیگر می‌تواند لازم باشد تا علت اصلی بیماری مشخص و درمان مناسب اعمال شود.

به نقل از وبسایت mayoclinic :

معمولاً برای آفت‌های خفیف که به خودی خود در طی یک یا دو هفته از بین می‌روند، درمان لازم نیست. اما زخم های بزرگ، مداوم یا غیرعادی دردناک اغلب نیاز به مراقبت های پزشکی دارند. تعدادی از گزینه های درمانی وجود دارد.

دهانشویه می کند
اگر چندین زخم شانکر دارید، پزشک ممکن است یک دهانشویه حاوی استروئید دگزامتازون (dek-suh-METH-uh-sown) برای کاهش درد و التهاب یا لیدوکائین برای کاهش درد تجویز کند.

محصولات موضعی
محصولات بدون نسخه و نسخه‌ای (خمیرها، کرم‌ها، ژل‌ها یا مایعات) ممکن است به تسکین درد و تسریع بهبودی کمک کنند، اگر روی زخم‌ها به‌محض ظاهر شدن استفاده شوند. برخی از محصولات دارای مواد فعال هستند.

داروهای خوراکی
زمانی که زخم های شانکر شدید هستند یا به درمان های موضعی پاسخ نمی دهند، ممکن است از داروهای خوراکی استفاده شود. اینها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

داروهایی که به طور خاص برای درمان زخم شانکر در نظر گرفته نشده اند، مانند درمان زخم روده سوکرالفات (کارافات) که به عنوان عامل پوشش استفاده می شود و کلشی سین که معمولاً برای درمان نقرس استفاده می شود.
داروهای استروئیدی خوراکی زمانی که زخم های شدید شانکر به درمان های دیگر پاسخ نمی دهند. اما به دلیل عوارض جانبی جدی، آنها معمولا آخرین راه حل هستند.

درمان خانگی آفت دهانی

بطور کلی، درمان خانگی آفت دهانی می‌تواند به تسریع در بهبود زخم‌ها و کاهش علائم مرتبط کمک کند. در ادامه به برخی از روش‌های خانگی معمول برای درمان می‌پردازیم.

درمان آفت دهان محلول آب نمک

استفاده از محلول آب نمک به عنوان ضد التهاب و ضد عفونی کننده موضعی. برای آماده‌سازی، یک نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب گرم حل کرده و با این محلول دهان خود را چندین بار در روز آبکشی کنید. این کار به کاهش سوزش و التهاب زخم‌ها کمک می‌کند.

عسل برای درمان خانگی آفت دهان

استفاده از عسل طبیعی به عنوان ضد التهاب و ضد باکتری بر روی زخم‌های دهانی. می‌توانید مقداری عسل را با استفاده از انگشت یا نوک قلم به طور مستقیم بر روی زخم‌ها بمالید. عسل همچنین به تسکین درد و بهبود سریع‌تر زخم‌ها کمک می‌کند.

درمان آفت دهان با گلاب

استفاده از گلاب به عنوان ضد التهاب و آرامش‌بخش برای زخم‌های دهانی. می‌توانید یک قاشق چایخوری گلاب را با یک لیوان آب مخلوط کنید و با این محلول دهان خود را چند بار در روز شستشو دهید. این کار به تسکین درد و التهاب زخم‌ها کمک می‌کند.

هر یک از این روش‌ها می‌توانند به عنوان درمان خانگی آفت دهانی مؤثر باشند، اما در صورتی که علائم شدید باشند یا به درمان پاسخ ندهند، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. همچنین، در صورتی که زخم‌های دهانی پس از ۱۴ روز بهبود نیابند یا باعث مشکلات بیشتری مثل خونریزی شوند، نیاز به مشاوره حتمی با پزشک دارید تا درمان مناسب را تعیین کنند.

برای درمان سریع آفت دهان چه کنیم؟

پس از مشاهده آفت در دهان خود، نیاز دارید تا یک بازه 7 الی 14 روزه را صبر کنید تا این عارض به تدریج بهبود پیدا کند؛ اما از آنجایی که درد آفت دهان برای بسیاری از افراد غیر قابل تحمل است، می‌توان از راهکارهای درمانی فوری برای از بین بردن آن استفاده کرد:

ژل‌های موضعی

یکی از اولین گزینه‌ها برای درمان فوری آفت دهان، استفاده از ژل‌ها موضعی است. این محصولات پس از قرار گرفتن در ناحیه آفت زده با ایجاد یک لایه محافظ روی زخم، درد را کاهش داده و از تحریک بیشتر آفت هنگام غذا خوردن یا نوشیدن جلوگیری می‌کنند.

دهانشویه‌های دارویی

استفاده از دهانشویه‌های دارویی یکی از بهترین گزینه‌ها برای درمان آفت‌های متعدد یا بسیار دردناک است. این دهانشویه‌ها که توسط پزشک یا دندانپزشک تجویز می‌شوند می‌توانند التهاب را کاهش دهند، خطر عفونت ثانویه را کم کنند و روند بهبود زخم را تسریع کنند. توجه داشته باشید که استفاده خودسرانه از این محصولات به ویژه گروهی از آن‌ها که در ترکیبات خود دارای کورتون می‌باشند، ممنوع است.

قرص

قرص به عنوان یکی از راهکارهای درمانی نادر برای درمان آفت دهان در نظر گرفته می‌شود زیرا در بسیاری از افراد این عارضه با رعایت مراقبت‌های اولیه از بین خواهد رفت افرادی که آفت دهان آن‌ها به زخم بدخیم تبدیل شده و در حال تحمل درد زیادی باشند، باید برای درمان از قرص‌های مناسب در این زمینه استفاده کنند.
پزشک در چنین شرایطی ممکن است داروهای خوراکی مانند داروهای ضدالتهاب یا در برخی شرایط مکمل‌های آهن، اسید فولیک، ویتامین B12 یا زینک را در صورت وجود کمبود تجویز نماید.

آیا آفت دهان واگیردار است؟

یکی از اشتباهات رایج در رابطه با آفت این است که از طریق تماس، بوسیدن، استفاده مشترک از ظروف یا بزاق ممکن است به فرد دیگری منتقل شود. این در حالی است که این عارضه دهانی در اثر عواملی مانند آسیب‌های جزئی داخل دهان، استرس، کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی، تغییرات هورمونی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد می‌شود و هیچ ارتباطی با عفونت‌های مسری ندارد.

پیشگیری از افت در دهان

برای پیشگیری و جلوگیری از افت و زخم دهان می توانید از روش های زیر استفاده کنید:

برای جلوگیری از زخم دهانی مراقب رژیم غذایی خود باشید

• از غذاهای محرک پرهیز کنید: غذاهای تند، اسیدی و شور می‌توانند لثه‌ها را تحریک کرده و به ایجاد آفت دهان دامن بزنند. به همین دلیل، بهتر است از مصرف غذاهایی مانند فلفل، مرکبات، گوجه فرنگی، چیپس و آجیل‌های شور خودداری کنید.
• به دنبال غذاهای مغذی باشید: کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی، به ویژه آهن، B12 و اسید فولیک، می‌تواند با ایجاد آفت دهان مرتبط باشد. بنابراین، سعی کنید رژیم غذایی خود را با غذاهای سرشار از این مواد مغذی غنی کنید. گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، سبزیجات برگ سبز و لبنیات منابع خوبی از این ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند.

رعایت بهداشت دهان و دندان برای جلوگیری از افت دهان

• مسواک زدن و نخ دندان کشیدن منظم: مسواک زدن دو بار در روز و نخ دندان کشیدن یک بار در روز برای از بین بردن باکتری‌ها و پلاک از دهان ضروری است. این کار به سلامت لثه‌ها نیز کمک می‌کند و خطر ابتلا به آفت دهان را کاهش می‌دهد.
• استفاده از مسواک نرم: مسواک‌های سفت می‌توانند لثه‌ها را تحریک کرده و به ایجاد آفت دهان دامن بزنند. به همین دلیل، از مسواک نرم با برس‌های ظریف استفاده کنید.
• استفاده از دهانشویه: استفاده از دهانشویه‌ کودکان ضدعفونی‌کننده می‌تواند به کاهش باکتری‌ها در دهان و جلوگیری از ایجاد آفت دهان کمک کند.

سایر عوامل را کنترل کنید

• استرس را مدیریت کنید: استرس یکی از عوامل شناخته شده در ایجاد آفت دهان است. یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق و ورزش منظم می‌توانند به کاهش سطح استرس و به پیشگیری از دندان قروچه و آفت دهان کمک کنند.
• خواب کافی داشته باشید: کمبود خواب نیز می‌تواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف کرده و شما را در برابر آفت دهان آسیب‌پذیرتر کند. سعی کنید هر شب 7 تا 8 ساعت بخوابید.
• از مصرف دخانیات خودداری کنید: سیگار کشیدن و مصرف سایر محصولات دخانی می‌تواند لثه‌ها را تحریک کرده و به ایجاد آفت دهان دامن بزند. ترک سیگار نه تنها از آفت دهان جلوگیری می‌کند، بلکه فواید سلامتی متعددی برای شما به ارمغان می‌آورد.

آفت زبان چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

آفت زبان به عنوان یکی از عارضه‌های دهانی، در اثر گاز گرفتن زبان، استرس، کمبود آهن، ویتامین B12 یا اسید فولیک، مصرف غذاهای تند و اسیدی یا تحریک ناشی از لبه تیز دندان ایجاد می‌شود. این آفت در بسیاری از افراد پس از گذشت 7 الی 14 روز به صورت کامل بهبود پیدا میکند؛ از این رو در صورت طولانی‌تر شدن بازه درمان بهتر است تا جهت پیگیری شرایط به پزشک مراجعه کنید.

غذاهای مناسب برای درمان آفت زبان

اگر قصد دارید تا روند درمان آفت زبان را سریع‌تر کنید بهتر است تا از غذاهای نرم و خنک مانند ماست، سوپ ولرم، پوره سیب‌زمینی، فرنی و اسموتی‌های کم‌اسید استفاده کندی تا عارضه ایجاد شده بر روی زبان شما کمتر در معرض تحریک قرار بگیرد. همچنین نوشیدن آب کافی با کمک به حفظ رطوبت دهان می‌تواند در کاهش درد ناشی از این آفت نقش داشته باشد.

چه زمانی برای آفت دهان به پزشک مراجعه کنیم؟

تجربه پرستاری از نادیده گرفتن علائم خطرناک آفت

اگر شما هم مشکل آفت دهان و canker sore را در زندگی خود دارید می توانید با استفاده از روش های گفته شده جلوگیری نمایید و در صورت بروز با استفاده از روش های ذکر شده درمان سریع و فوری را انجام دهید. سالمندان هم می توانند دچار این بیماری شوند برای پیشگیری و مراقبت از افراد مسن و سالخورده از خدمات پرستار سالمند در منزل تهران سلامت اول می توانید کمک بگیرید.

سوالات متداول

برای درمان سریع آفت دهانی چه کنیم؟

یکی از راه های درمان سریع و فوری آفت دهانی استفاده از داروهای ضد ویروسی طبق تجویز پزشک می باشد.

بهترین درمان خانگی برای زخم و آفت دهانی چیست؟

استفاده از گلاب و محلول اب نمک بهترین روش درمان آفت دهان در خانه می باشد.

canker sore چیست؟

canker sore همان آفت دهان بوده که به صورت زخم زرد یا سفید رنگ بر روی قسمت های مختلف دهان مثل لثه، زبان و لپ ایجاد می شود.