علائم یائسگی؛ 20 نشانه اولیه، آخرین پریود و از کجا بفهمم یائسه شده‌ ام؟

این مقاله در تاریخ 07-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

علائم یائسگی معمولاً از چند سال قبل از قطع کامل قاعدگی آغاز می‌شوند و حدود 75 تا 80 درصد زنان گرگرفتگی را در این دوره تجربه می‌کنند. علاوه بر گرگرفتگی، بی‌نظمی پریود، تعریق شبانه، خشکی واژن، تغییرات خلق‌وخو و حتی گزگز دست و پا نیز می‌توانند از اولین نشانه‌های این دوران باشند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، یائسگی زمانی تشخیص داده می‌شود که 12 ماه متوالی قاعدگی رخ ندهد، بنابراین ممکن است علائم، مدت‌ها قبل از آخرین پریود شروع شده باشند.

یائسگی چیست؟ 

یائسگی بخشی از روند طبیعی زندگی خانم ها است که به دلیل اتمام تخمک فرایند تخمک گذاری به طور کامل متوقف می شود. این دوره با متوقف شدن چرخه قاعدگی و پایان یافتن سال‌های باروری خودش را نشان می‌دهد و معمولاً در پایان دهه چهل تا اوایل 50 سالگی رخ می‌دهد. افرادی که با جراحی تخمدان‌هایشان را خارج می‌کنند دچار یائسگی ناگهانی می‌شوند. اگر یائسگی همزمان با افزایش سن، بیماری‌های مزمن یا محدودیت در انجام فعالیت‌های روزانه همراه باشد، دریافت حمایت از اعضای خانواده یا استفاده از خدمات پرستار سالمند می‌تواند به مدیریت بهتر این دوران کمک کند.

دوران یائسگی در بانوان دارای سه مرحله اصلی زیر می باشد:

پیش یائسگی perimenopause

دوره پیش از یائسگی معمولا در بازه زمان 45 تا 55 سالگی رخ می دهد و به زمانی اشاره دارد که بدن خانم ها در حال انتقال به این دوران و پایان سال های باروی هستند. در این دوره سطح استروژن هورمون اصلی زنانه به طور نامنظم افزایش و کاهش می یابد. از علائم پیش از یائسگی می توان به چرخه های قاعدگی نامنظم، عدم تخمک گذاری، مشکلات خواب و خشکی واژن اشاره کرد و ممکن است این دوره 7 تا 14 سال ادامه دار باشد.

یائسگی menopause

زمانی که تولید هورمون های قائدگی در بدن متوقف شود و یک خانم 12 ماه متوالی پریود و چرخه قاعدگی نداشته باشد دوران پیش از یائسگی به اتمام رسیده و وارد مرحله بعدی از آن می شود و از این زمان به بعد به مرور زمان این علائم در بانوان ایجاد می شود و گاها برای کنترل نشانه ها نیاز به پرستار در منزل می باشد.

پس یائسگی postmenopause

در این دوره علائم یائسگی مثل گرفتگی ها کمتر شده و از بین می روند. این بازه زمانی تا پایان زندگی بانوان وجود دارد و امکان باروری نیز در این تایم وجود ندارد.

از کجا بفهمم یائسه شده ام؟

یائسگی معمولا به صورت ناگهانی اتفاق نمی افتد و بیشتر زنان چند سال قبل از قطع کامل قاعدگی علائمی مانند گرگرفتگی، بی نظمی پریود، تعریق شبانه، اختلال خواب و تغییرات خلق و خو را تجربه می کنند. اگر این علائم همراه با قطع قاعدگی باشند، احتمال ورود به دوران یائسگی وجود دارد.

پزشکان زمانی یائسگی را قطعی می دانند که 12 ماه متوالی هیچ خونریزی قاعدگی رخ ندهد. در برخی موارد نیز برای رد سایر بیماری ها یا در زنان با یائسگی زودرس، ممکن است آزمایش هایی مانند FSH درخواست شود.

اولین علائم یائسگی چیست؟

بر اساس راهنمای سایت The Menopause Society:

اولین علائم یائسگی معمولا از مرحله پیش یائسگی آغاز می شوند، زمانی که سطح هورمون استروژن به تدریج کاهش می یابد، اما قاعدگی هنوز به طور کامل قطع نشده است. به همین دلیل، بسیاری از زنان ابتدا تغییراتی مانند بی نظمی پریود، گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب یا تغییرات خلق و خو را تجربه می کنند. شدت و ترتیب بروز این علائم در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است از چند ماه تا چند سال ادامه داشته باشد.

گر گرفتگی و یائسگی

گرگرفتگی از اصلی‌ ترین علائم یائسگی است  که آمار بالایی از زنان به آن مبتلا می شوند که باعث می‌شود بدن شخص به طور ناگهانی گرم شده، عرق کند و برافروخته گردد. گرما به صورت ناگهانی در قسمت سینه و صورت شروع شده و به سایر نواحی بدن منتقل می شود و این حالت معمولا تا 2 الی 5 دقیقه ادامه دارد.

در برخی از خانم ها این گرگرفتگی باعث تعریق و لرز شده و در برخی از افراد سبب اضطراب و تپش قلب می شود و در طول روز امکان دارد چندین بار رخ دهد. به طور کلی، گرگرفتگی یک سال قبل از منوپوز شروع میشود و بعد از شروع پساقاعدگی این عارضه کاهش پیدا می کند.

گزگز دست و پا در یائسگی

به علت نوسانات هورمونی سیستم عصبی مرکزی تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد که در نتیجه آن احساس گزگز در دست‌ها، پاها و بازوها ایجاد می‌شود. این احساس زیاد طول نمی‌کشد و هر بار فقط به مدت چند دقیقه ایجاد می‌گردد.

تعریق شبانه در یائسگی

گرگرفتگی یائسگی معمولا در شب اتفاق افتاده که همین سبب تعریق شبانه شود و این تعریق به حدی است که می تواند سبب خیس شدن لباس نیز شود.

قاعدگی‌ نامنظم در یائسگی

قاعدگی نامنظم، جزو اولین علائم در خانم ها به دلیل تغییرات هورمونی می باشد. به هم خوردن نظم قاعدگی در این دوران کاملا طبیعی بوده و امکان دارد پریود فرد زودتر و دیرتر شروع شود و جای نگرانی نیست.

تغییرات خلق‌وخو در یائسگی

اضطراب، نداشتن نرژی، استرس و افسردگی از علائم یائسگی بوده که در فرد ایجاد می شود. همچنین بد رفتاری کج خلقی در این دوران امری طبیعی می باشد. اگر در این دوره بیشتر از 2 هفته حالت افسردگی و نگرانی داشتید همراه به پزشک و مشاوره برای کنترل و کاهش علائم یائسگی مراجعه نمایید.

کاهش میل جنسی و یائسگی

در نتیجه پایین آمدن سطح تستوسترون و استروژن میل جنسی فرد کاهش می‌یابد. بااین‌حال این مورد می‌تواند بر اثر عوارض داروها یا یک نتیجه ثانویه از تغییرات خلقی نیز ایجاد شود.

۲۰ علامت شایع یائسگی

موارد گفته شده جز اصلی ترین علائم یائسی در زنان بوده که محمولا تمامی خانم ها موارد بالا را در این دوره از زندگی خود تجربه می کنند. علاوه بر این مورد ها و نشانه های دیگری نیز وجود دارد که با توجه به شرایط ممکن برای هر زنی متفاوت باشد که اصلی ترین علائم شروع منوپوز در خانم ها به صورت زیر می باشد:

1.بی اختیاری در ادرار

از علائم ثانویه یائسگی بی اختیاری و افزایش ادرار می باشد که در این حالت فرد با عطسه، سرفه و حتی خنده ممکن است ادرارش جاری شود و همین امر می تواند با عفونت دستگاه ادراری همراه باشد.

2. درد سینه
حساسیت سینه ها یکی از این علائم بوده که به مرور زمان کم و بهبود می یابد.

3. خشکی واژن از علائم شروع منوپوز
کمبود هورمون‌های زنانه و کاهش استروژن باعث کاهش گردش خون در اطراف واژن و در نتیجه خشکی آن می‌شود و همین امر فرد در برقراری رابطه جنسی دچار مشکل و درد می شود.

4. سردرد
کاهش میزان استروژن باعث ایجاد سردرد یا دوره‌های میگرنی می‌شود؛ مانند آنچه برخی بانوان در زمان قبل از پریود تجربه می‌کنند.

5. سوزش دهان
از دیگر نتایج تغییرات هورمونی احساس سوزش، حساسیت، گزگز و بی‌حسی یا گرما در داخل یا اطراف دهان است. هورمون‌های مخاطی دهان گیرنده‌هایی دارند که هورمون‌های جنسی را تشخیص می‌دهند با کاهش سطح استروژن علائم گفته شده در دهان ایجاد می‌شود.

6. تغییرات ذائقه از علایم یائسگی
در طول یائسگی تغییراتی در حس چشایی ایجاد می‌شود. همچنین خشکی دهان در این دوران می‌تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به بیماری لثه یا حفره گردد.

7. خستگی
یکی دیگر از اصلی‌ ترین علائم یائسگی، خستگی است که می‌تواند در نتیجه عدم خواب باکیفیت و گرگرفتگی شبانه ایجاد شود یا به طور مستقیم ناشی از نوسانات هورمونی باشد.

8. نفخ، علائم شروع منوپوز
ممکن است بر اثر استرس، حبس‌شدن گاز یا آب در بدن و هضم ضعیف‌تر نفخ ایجاد شود.

9. تغییرات گوارشی
هورمون‌های جنسی زنانه بر میکروب‌هایی که در دهان و دستگاه گوارش هستند اثر می‌گذارند. در طول این دوران با تغییر این ترکیبات تغییراتی در هضم و واکنش نسبت به مواد غذایی ایجاد می‌شود.

10. درد مفاصل
استروژن باعث کاهش التهاب و روان نگه‌داشتن مفاصل می‌شود. در دوران یائسگی به دلیل کاهش استروژن برخی از زنان درد مفاصل را گزارش می‌کنند. استروژن مسئول تنظیم میزان مایعات در بدن است. با کم‌شدن این هورمون در بدن زنان، مستعد درد مفاصل یا آرتریت می‌شوند.

11. تنش و درد عضلانی
درد عضلانی نیز به همان علتی که درد مفاصل رخ می‌دهد ایجاد می‌شود.

12. احساس شوک الکتریکی
برخی زنان در این دوران چیزی شبیه به شوک الکتریکی را تجربه می‌کنند که علت آن مشخص نیست؛ اما ممکن است نتیجه تغییر میزان هورمون در سیستم عصبی باشد.

13. خارش در یائسگی
از آنجایی‌ که استروژن با تولید هیدراتاسیون و کلاژن مرتبط است کاهش آن باعث ایجاد خارش و خشکی پوست در نواحی آلت تناسلی می‌شود.

14. اختلال و مشکلات خواب
یکی از علائم اختلالات در خواب بوده که به سبب عواملی چون اضطراب، تعریق های شیانه و تکرر ادرار در قرد یائسه ایجاد می شود که برای کنترل و درمان این نشانه میتوانید از ورزش و پرهیز از غذای چرب بهره ببرید.

15. مشکل در تمرکز در یائسگی
این مشکل نیز در نتیجه کاهش استروژن ایجاد می‌شود البته ممکن است اختلالات خواب نیز در ایجاد آن مؤثر باشند.

16. تنش و درد عضلانی
درد عضلانی نیز به همان علتی که درد مفاصل رخ می‌دهد ایجاد می‌شود.

17. احساس شوک الکتریکی
برخی زنان در این دوران چیزی شبیه به شوک الکتریکی را تجربه می‌کنند که علت آن مشخص نیست؛ اما ممکن است نتیجه تغییر میزان هورمون در سیستم عصبی باشد.

18. خارش در یائسگی
از آنجایی‌ که استروژن با تولید هیدراتاسیون و کلاژن مرتبط است کاهش آن باعث ایجاد خارش و خشکی پوست در نواحی آلت تناسلی می‌شود.

19. اختلال و مشکلات خواب
یکی از علائم اختلالات در خواب بوده که به سبب عواملی چون اضطراب، تعریق های شیانه و تکرر ادرار در قرد یائسه ایجاد می شود که برای کنترل و درمان این نشانه میتوانید از ورزش و پرهیز از غذای چرب بهره ببرید.

20. مشکل در تمرکز در یائسگی
این مشکل نیز در نتیجه کاهش استروژن ایجاد می‌شود البته ممکن است اختلالات خواب نیز در ایجاد آن مؤثر باشند.

اگر این علائم را به صورت همزمان تجربه می کنید، احتمال دارد وارد مرحله پیش یائسگی شده باشید و در ماه ها یا سال های آینده به یائسگی برسید.

آخرین پریود قبل از یائسگی چگونه است؟

آخرین پریود قبل از یائسگی در همه زنان یکسان نیست و نمی توان زمان یا شکل دقیق آن را پیش بینی کرد. در بسیاری از خانم ها، علائم پیش یائسگی از چند ماه یا حتی چند سال قبل از آخرین قاعدگی شروع می شود و ممکن است فاصله بین پریودها بیشتر یا کمتر شود، خونریزی سبک یا شدیدتر از همیشه باشد یا لکه بینی قبل از یائسگی رخ دهد. به همین دلیل، تنها با تغییرات قاعدگی نمی توان تشخیص داد که یائسگی آغاز شده است.

از نظر پزشکی، یائسگی زمانی قطعی است که 12 ماه متوالی هیچ خونریزی قاعدگی رخ ندهد. بنابراین اگر این سوال برایتان پیش آمده که از کجا بفهمم یائسه شده ام؟ باید بدانید که آخرین پریود تنها یکی از نشانه ها است و علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب و خشکی واژن نیز در تشخیص این دوره اهمیت دارند.

چه زمانی علائم یائسگی خطرناک است؟

بیشتر علائم یائسگی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، اختلال خواب و تغییرات خلق و خو، بخشی طبیعی از کاهش هورمون های زنانه هستند و معمولا با گذشت زمان یا تغییر سبک زندگی بهتر می شوند. با این حال، بعضی از علائم ممکن است به یائسگی ارتباطی نداشته باشند یا نشانه یک بیماری دیگر باشند و نباید نادیده گرفته شوند.

اگر علائم شما شدید است، به طور ناگهانی شروع شده یا همراه با خونریزی غیرطبیعی، درد شدید یا کاهش وزن بدون علت است، بهتر است در اولین فرصت توسط پزشک متخصص زنان بررسی شوید. تشخیص به موقع می تواند از بروز مشکلات جدی تر جلوگیری کند.

علت یائسگی چیست؟

یائسگی زمانی اتفاق می افتد که تخمدان ها به تدریج فعالیت خود را از دست می دهند و تولید هورمون های زنانه، به ویژه استروژن و پروژسترون، کاهش پیدا می کند. با کاهش این هورمون ها، تخمک گذاری متوقف می شود و پس از 12 ماه قطع کامل قاعدگی، یائسگی از نظر پزشکی تشخیص داده می شود. اگرچه این روند بخشی طبیعی از افزایش سن است، اما در برخی زنان ممکن است زودتر و به دلایل دیگری رخ دهد.

مهم ترین علت های یائسگی عبارت اند از:

کاهش طبیعی هورمون های زنانه

شایع ترین علت یائسگی، افزایش سن و کاهش تدریجی عملکرد تخمدان ها است. با کاهش تولید استروژن و پروژسترون، تخمک گذاری متوقف شده و چرخه قاعدگی به پایان می رسد.

جراحی برداشتن تخمدان ها

خارج کردن هر دو تخمدان باعث قطع ناگهانی تولید هورمون های زنانه می شود و فرد بلافاصله وارد یائسگی خواهد شد. این وضعیت معمولا با علائم شدیدتری نسبت به یائسگی طبیعی همراه است.

شیمی درمانی یا پرتودرمانی

برخی روش های درمان سرطان می توانند به تخمدان ها آسیب برسانند و باعث کاهش عملکرد یا توقف دائمی فعالیت آن ها شوند. در این شرایط ممکن است یائسگی موقت یا دائمی ایجاد شود.

نارسایی زودرس تخمدان

در بعضی از زنان، تخمدان ها قبل از 40 سالگی عملکرد طبیعی خود را از دست می دهند. این وضعیت که به آن یائسگی زودرس یا نارسایی اولیه تخمدان گفته می شود، ممکن است به عوامل ژنتیکی، بیماری های خودایمنی یا برخی درمان های پزشکی مرتبط باشد.

سن یائسگی در زنان

در پاسخ به وال یائسگی از چه زمانی شروع می شود می توان گفت که در مورد زمان طبیعی شروع یائسگی دامنه وسیعی وجود دارد. متخصصان زنان می گویند این تاریخ ممکن است از 40 سالگی آغاز شود ، اما میانگین سنی در ایالات متحده 51 سال است. سابقه خانوادگی و نژاد شما ممکن است بر تاریخ کلی آن تأثیر بگذارد. به عنوان مثال ، مطالعات نشان می دهد که زنان سیاه پوست و لاتین معمولاً یائسگی را حدود دو سال کمتر از زنان سفیدپوست و آسیایی تجربه می کنند.

توصیه های پرستاری برای دوران یائسگی

دوران یائسگی برای بسیاری از زنان با تغییرات جسمی و روحی همراه است، اما رعایت چند نکته ساده می تواند به کاهش علائم و حفظ کیفیت زندگی کمک کند. پرستاران سلامت اول در مراقبت از بانوان در این دوره، معمولا این توصیه ها را ارائه می دهند:

1.حفظ برنامه منظم خواب

گرگرفتگی و تعریق شبانه ممکن است خواب را مختل کند. خوابیدن در محیط خنک، استفاده از لباس های نخی و پرهیز از مصرف کافئین یا غذاهای سنگین قبل از خواب می تواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.

2. فعالیت بدنی را فراموش نکنید

پیاده روی، شنا، یوگا یا تمرینات کششی سبک علاوه بر کاهش استرس، به حفظ سلامت استخوان ها، کنترل وزن و کاهش درد مفاصل نیز کمک می کنند.

3. تغذیه مناسب داشته باشید

مصرف مواد غذایی سرشار از کلسیم، ویتامین D، پروتئین و سبزیجات تازه برای حفظ سلامت استخوان ها و کاهش خطر پوکی استخوان اهمیت زیادی دارد.

4. استرس خود را مدیریت کنید

تمرینات تنفس عمیق، مدیتیشن، مطالعه یا انجام فعالیت های مورد علاقه می تواند به کاهش اضطراب، تحریک پذیری و تغییرات خلق و خو در دوران یائسگی کمک کند.

5. علائم خود را یادداشت کنید

ثبت زمان گرگرفتگی، بی نظمی قاعدگی، خونریزی یا سایر علائم به پزشک کمک می کند علت مشکلات را دقیق تر بررسی کرده و درمان مناسب تری پیشنهاد دهد.

چه زمانی باید برای علائم یائسگی به پزشک مراجعه کرد؟

اگرچه یائسگی یک مرحله طبیعی از زندگی زنان است و بسیاری از علائم آن مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه یا بی نظمی قاعدگی نیاز به درمان خاصی ندارند، اما در برخی شرایط مراجعه به پزشک ضروری است. تشخیص به موقع می تواند علاوه بر کنترل بهتر علائم، از بروز مشکلاتی مانند پوکی استخوان، بیماری های قلبی یا برخی بیماری های زنان پیشگیری کند.

سخن آخر

یائسگی مرحله ای طبیعی از زندگی هر زن است و به معنای پایان باروری، نه پایان سلامت یا کیفیت زندگی است. اگرچه علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب یا تغییرات خلق و خو ممکن است در این دوران آزاردهنده باشند، اما آگاهی از نشانه ها، داشتن سبک زندگی سالم و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم غیرطبیعی، نقش مهمی در کنترل این تغییرات دارد. با شناخت بهتر این دوره و دریافت مراقبت های مناسب، می توان دوران یائسگی را با آرامش و سلامت بیشتری سپری کرد.

سوالات متداول