کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی: بازگرداندن حرکت مفصل سریع و بدون درد

بسیاری از بیماران پس از عمل‌های جراحی مفاصل به‌ویژه جراحی‌های زانو، لگن یا شانه با مشکلاتی مثل خشکی، درد و کاهش دامنه حرکتی روبه‌رو می‌شوند. در این شرایط دستگاهی به نام CPM (Continuous Passive Motion) یا همان حرکت مداوم غیر فعال مفصل نقش حیاتی در بازتوانی بیماران ایفا می‌کند. استفاده از این دستگاه، بخشی جدایی‌ناپذیر از فیزیوتراپی بعد از جراحی محسوب می‌شود و به بازگشت سریع‌تر بیمار به زندگی روزمره کمک می‌کند. در صورتی که تمایل به دریافت خدمات فیزیوتراپی در منزل دارید، برخی مراکز ارائه‌ دهنده خدمات پرستاری-مراقبتی خدمات فیزیوتراپی با دستگاه CPM در منزل را فراهم کرده‌اند.

دستگاه CPM چیست؟

دستگاه CPM (Continuous Passive Motion) یا همان دستگاه حرکت مداوم غیر فعال مفصل یکی از تجهیزات مهم توانبخشی و فیزیوتراپی بعد از جراحی است. این وسیله به گونه‌ای طراحی شده که مفصل جراحی‌شده را به‌صورت مداوم، آرام و کنترل‌شده حرکت می‌دهد، بدون آنکه بیمار نیاز به استفاده از نیروی عضلات داشته باشد.

در واقع، کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو، لگن یا شانه به این شکل است که مفصل تحت درمان به صورت غیرفعال و بدون ایجاد فشار ناگهانی، در محدوده حرکتی تعیین‌شده حرکت می‌کند. این حرکت تکراری و منظم باعث می‌شود از خشکی مفصل، چسبندگی بافتی و کاهش دامنه حرکتی جلوگیری شود.

بسیاری از بیماران بعد از عمل‌هایی مثل تعویض مفصل زانو، ترمیم رباط صلیبی (ACL)، آرتروسکوپی، جراحی شانه یا تعویض مفصل لگن بخصوص در سالمندان از این دستگاه استفاده می‌کنند تا سریع‌تر به زندگی روزمره بازگردند. استفاده از CPM بخشی مهم از برنامه بازتوانی و توانبخشی پس از جراحی مفاصل است و امروزه در اکثر کلینیک‌های فیزیوتراپی توصیه می‌شود.

ویژگی‌های اصلی دستگاه CPM (سی پی ام)

دستگاه CPM یا سی پی ام برای این طراحی شده که مفصل جراحی‌شده در بهترین شرایط ممکن حرکت داده شود. این دستگاه قابلیت‌های متنوعی دارد که باعث شده به یکی از پرکاربردترین تجهیزات در فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو، شانه و سایر مفاصل تبدیل شود.

۱. امکان تنظیم زاویه و دامنه حرکت

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دستگاه سی پی ام، قابلیت تنظیم زاویه خم و باز شدن مفصل است. این یعنی می‌توان متناسب با شرایط بیمار، حرکت را از زاویه‌های محدودتر شروع کرد و به مرور زمان آن را افزایش داد. این ویژگی به خصوص بعد از تعویض مفصل زانو یا جراحی رباط صلیبی اهمیت زیادی دارد.

۲. قابلیت کنترل سرعت حرکت

حرکت سریع یا ناگهانی می‌تواند برای مفصل آسیب‌دیده مضر باشد. دستگاه CPM این امکان را می‌دهد که سرعت حرکت به‌طور دقیق کنترل شود. با این کار، بیمار بدون احساس درد شدید یا فشار اضافی، روند بازتوانی را طی می‌کند.

۳. استفاده راحت در منزل یا کلینیک فیزیوتراپی

یکی از مزیت‌های بزرگ سی پی ام این است که هم در کلینیک فیزیوتراپی و هم در منزل قابل استفاده است. بسیاری از بیماران بعد از جراحی‌های بزرگ، به دلیل محدودیت در رفت‌وآمد، می‌توانند دستگاه CPM را در خانه به کار بگیرند و از فواید آن بهره‌مند شوند.

۴. طراحی ویژه برای مفاصل مختلف

دستگاه‌های CPM به‌طور اختصاصی برای زانو، شانه، آرنج، لگن و حتی مچ دست طراحی می‌شوند. برای مثال، دستگاه سی پی ام زانو به باز و بسته شدن مفصل کمک می‌کند، در حالی که دستگاه سی پی ام شانه حرکت‌های دورانی و خاص شانه را شبیه‌سازی می‌کند. این طراحی اختصاصی باعث می‌شود هر مفصل به بهترین شکل ممکن توانبخشی شود.

چرا استفاده از دستگاه CPM بعد از جراحی مهم است؟

بعد از بسیاری از جراحی‌های ارتوپدی مانند تعویض مفصل زانو، ترمیم رباط صلیبی (ACL)، آرتروسکوپی شانه یا لگن، بدن واکنشی طبیعی به شکل التهاب، درد و سفتی مفصل نشان می‌دهد. اگر مفصل در همان روزهای ابتدایی پس از عمل به حرکت درنیاید، خطر خشکی مفصل، کاهش دامنه حرکتی و ایجاد چسبندگی بافتی بسیار زیاد می‌شود.
اینجاست که کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی اهمیت پیدا می‌کند. این دستگاه با ایجاد حرکت مداوم و بدون فشار اضافی می‌تواند مکمل تمرین‌های دامنه حرکتی (ROM) باشد و روند توانبخشی را سریع‌تر و ایمن‌تر سازد.

البته به نقل از وب‌سایت Physiopedia

مدت زمان هر جلسه و دوره کلی استفاده از دستگاه CPM هنوز موضوعی بحث‌برانگیز است. مشاهدات حاکی از آن است که استفاده کوتاه‌مدت از CPM باعث افزایش دامنه حرکتی مفصل (ROM) در کوتاه‌مدت می‌شود، اما شواهدی برای بهبود طولانی‌مدت وجود ندارد که استفاده روتین از این دستگاه را توجیه کند.

با این حال، برای بهره‌برداری کامل از کاربرد بالینی CPM و ارزیابی واقعی فواید آن، باید عواملی مانند دامنه حرکتی پیش از عمل بیمار، روز شروع استفاده از CPM بعد از جراحی، میزان افزایش روزانه دامنه حرکتی و تعداد روزهای استفاده از دستگاه را در نظر گرفت، زیرا همه این موارد پیش‌بینی‌کننده‌های مستقل و مهمی در اثربخشی CPM هستند.

فواید کلیدی استفاده از دستگاه CPM (سی پی ام)

۱. جلوگیری از خشکی و سفتی مفصل

یکی از مشکلات شایع بیماران بعد از جراحی، خشکی و کاهش انعطاف مفصل است. دستگاه سی پی ام با حرکت ملایم و تکراری، مانع از سفتی مفصل می‌شود و شرایط را برای بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره فراهم می‌کند.

۲. افزایش دامنه حرکتی در کوتاه‌ترین زمان

بازگرداندن دامنه حرکتی مفصل بعد از جراحی زانو یا شانه به حالت طبیعی، یکی از اهداف اصلی فیزیوتراپی است. استفاده منظم از دستگاه CPM در بازتوانی زانو باعث می‌شود دامنه حرکت به تدریج و بدون درد شدید افزایش یابد.

۳. کاهش درد و اسپاسم عضلانی

حرکت غیرفعال و کنترل‌شده دستگاه، باعث کاهش فشار روی بافت‌ها شده و از ایجاد اسپاسم و گرفتگی عضلات جلوگیری می‌کند. همین موضوع کمک می‌کند درد بیمار به طور محسوسی کمتر شود.

۴. بهبود گردش خون و کاهش تورم

حرکت مداوم مفصل با کمک دستگاه CPM باعث افزایش جریان خون و لنف در ناحیه جراحی‌شده می‌شود. این فرآیند به کاهش تورم و التهاب کمک کرده و روند ترمیم را سرعت می‌بخشد.

۵. تسریع ترمیم بافت‌های نرم و غضروفی

پس از جراحی، بازسازی بافت‌های نرم اطراف مفصل مثل تاندون‌ها، رباط‌ها و غضروف‌ها بسیار مهم است. کاربرد دستگاه سی پی ام در فیزیوتراپی بعد از عمل به تحریک متابولیسم سلولی و بهبود سریع‌تر این بافت‌ها کمک می‌کند.

کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو

چرا زانو بیشتر به دستگاه CPM نیاز دارد؟

زانو از مهم‌ترین و پرتحرک‌ترین مفاصل بدن است که هر روز در راه رفتن، نشستن و حتی بالا رفتن از پله‌ها به کار گرفته می‌شود. به همین دلیل بعد از عمل‌هایی مثل تعویض مفصل زانو، آرتروسکوپی یا ترمیم رباط صلیبی (ACL)، اگر مفصل فمورال زانو مدت طولانی بی‌حرکت بماند، بیمار با مشکلاتی مثل خشکی شدید، تأخیر در بهبودی و حتی سندرم درد کشکک فمورال مواجه می‌شود. اینجاست که کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو حیاتی می‌شود.

نقش CPM در توانبخشی زانو

دستگاه سی پی ام زانو با حرکات ملایم و مداوم، به بازسازی عملکرد مفصل کمک می‌کند و بیمار را سریع‌تر به زندگی روزمره برمی‌گرداند. از جمله فواید آن:

• کمک به بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی زانو بعد از عمل
• پیشگیری از چسبندگی و فیبروز مفصل زانو پس از جراحی
• کاهش تورم و درد زانو در روزهای ابتدایی بعد از عمل
• تسریع در بازگشت به راه رفتن و انجام فعالیت‌های روزمره

چه مدت باید از CPM برای زانو استفاده کرد؟

یکی از پرسش‌های پرتکرار بیماران این است که چقدر باید از دستگاه CPM بعد از جراحی زانو استفاده کرد؟ پاسخ این است: بسته به نوع جراحی و نظر پزشک، معمولاً بین ۲ تا ۶ هفته به‌صورت روزانه چند ساعت استفاده توصیه می‌شود. زاویه حرکت دستگاه هم به تدریج افزایش می‌یابد تا زانو بدون درد و فشار به شرایط طبیعی بازگردد.

سایر کاربردهای دستگاه CPM (سی پی ام)

دستگاه CPM یا سی‌پی‌ام تنها برای زانو نیست؛ بلکه در فیزیوتراپی بعد از جراحی بسیاری از مفاصل بدن کاربرد دارد. هر مفصل بسته به نوع جراحی و شرایط بیمار می‌تواند از مزایای این دستگاه بهره‌مند شود.

کاربرد دستگاه CPM بعد از جراحی شانه

یکی از مشکلات شایع بیماران پس از عمل‌های شانه مثل ترمیم روتاتورکاف یا آرتروسکوپی شانه، خشکی و کاهش دامنه حرکتی است. دستگاه CPM شانه کمک می‌کند مفصل به آرامی و بدون فشار حرکت کند، از یخ‌زدگی شانه (Frozen Shoulder) جلوگیری شود و انعطاف‌پذیری سریع‌تر بازگردد.

کاربرد دستگاه CPM در جراحی‌های لگن

بعد از تعویض مفصل لگن یا ترمیم شکستگی لگن، حرکت دادن مفصل به‌صورت ایمن اهمیت زیادی دارد. استفاده از دستگاه سی‌پی‌ام لگن باعث بهبود گردش خون، جلوگیری از سفتی مفصل و تسریع روند توانبخشی می‌شود. این موضوع به‌ویژه در بیماران سالمند اهمیت بیشتری دارد.

کاربرد دستگاه CPM در آرنج و مچ دست

پس از جراحی‌های مربوط به تاندون‌ها، لیگامان‌ها یا شکستگی‌های آرنج و مچ دست، یکی از نگرانی‌های اصلی پزشکان، سفتی و کوتاهی بافت‌ها است. در فیزیوتراپی آرنج، دستگاه CPM به عنوان یک ابزار مؤثر برای حرکت ملایم مفصل استفاده می‌شود و کمک می‌کند انعطاف‌پذیری مفصل حفظ شود. این روش به ویژه برای بیمارانی که نیاز به بازگشت سریع به فعالیت‌های روزمره یا شغلی دارند، اهمیت زیادی دارد و باعث می‌شود روند بازتوانی سریع‌تر و بدون درد انجام شود.

نکات مهم هنگام استفاده از دستگاه CPM (سی‌پی‌ام)

استفاده از دستگاه CPM بعد از جراحی اگرچه بسیار مفید است، اما برای رسیدن به بهترین نتیجه باید چند نکته کلیدی رعایت شود.

• شروع زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست: استفاده از دستگاه باید ابتدا توسط متخصص راه‌اندازی و تنظیم شود تا زاویه و سرعت حرکت متناسب با شرایط بیمار باشد.
• افزایش تدریجی دامنه حرکتی: مفصل نباید ناگهان تحت فشار زیاد قرار بگیرد. دامنه حرکت باید آرام‌آرام و در طول جلسات بیشتر شود.
• توجه به علائم غیرعادی: اگر بیمار حین استفاده دچار درد شدید یا تورم غیرعادی شد، باید فوراً دستگاه متوقف شود و به پزشک اطلاع داده شود.
• همراهی با برنامه فیزیوتراپی: دستگاه سی پی ام تنها بخشی از روند درمان است. تمرینات فعال فیزیوتراپی و مصرف داروهای تجویزشده نیز باید طبق برنامه ادامه پیدا کند.

این اصول ساده باعث می‌شوند کاربرد دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو یا شانه بیشترین تأثیر را داشته باشد و روند بهبودی بدون عارضه طی شود.

چه کسانی نباید از دستگاه CPM استفاده کنند؟

با وجود تمام مزایا، در برخی شرایط استفاده از دستگاه سی‌پی‌ام توصیه نمی‌شود:

• بیماران با شکستگی‌های ناپایدار: اگر استخوان به‌طور کامل تثبیت نشده باشد، حرکت دادن مفصل می‌تواند باعث جابه‌جایی یا آسیب بیشتر شود.
• افراد با عفونت فعال در محل جراحی: حرکت مداوم مفصل ممکن است التهاب و عفونت را تشدید کند.
• موارد خاص پزشکی: بعضی بیماری‌ها مثل مشکلات شدید عروقی، لخته خون یا شرایطی که حرکت مفصل در آنها ممنوع است، مانع استفاده از دستگاه می‌شوند.

به همین دلیل قبل از شروع باید پزشک وضعیت بیمار را بررسی کند و مشخص کند آیا استفاده از CPM بعد از عمل جراحی برای او مناسب است یا خیر.

هزینه استفاده از دستگاه CPM

هزینه استفاده از دستگاه CPM می‌تواند بسته به نوع دستگاه، مدت زمان استفاده و محل ارائه‌دهنده خدمات متغیر باشد. به‌طور کلی، هزینه‌های زیر را می‌توان در نظر گرفت:

• اجاره دستگاه CPM: در برخی مراکز، امکان اجاره دستگاه CPM برای استفاده در منزل وجود دارد. هزینه اجاره ممکن است بین ۵۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان در ماه متغیر باشد.

• استفاده در کلینیک‌های فیزیوتراپی: در کلینیک‌های فیزیوتراپی، هزینه استفاده از دستگاه CPM ممکن است به‌صورت جلسه‌ای یا بسته‌های درمانی ارائه شود. هزینه هر جلسه ممکن است بین ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ تومان باشد. توجه داشته باشید که این هزینه‌ها تقریبی هستند و ممکن است بسته به مرکز ارائه‌دهنده خدمات و تجهیزات موجود تغییر کنند.

مراکز ارائه‌دهنده خدمات دستگاه CPM در تهران

در تهران چندین مرکز فیزیوتراپی وجود دارند که خدمات دستگاه CPM را ارائه می‌دهند، از جمله کلینیک فیزیوتراپی نسیم سلامت، مرکز فیزیوتراپی سبلان شرق، کلینیک فیزیوتراپی رایان، کلینیک فیزیوتراپی شفا مهر و کلینیک فیزیوتراپی یادمان. برای استفاده از خدمات این مراکز می‌توانید با آنها تماس بگیرید، اطلاعات دقیق هزینه و ساعات کاری را دریافت کنید و در بسیاری از آنها امکان رزرو نوبت آنلاین یا تلفنی نیز وجود دارد.

نتیجه‌گیری

استفاده از دستگاه CPM در فیزیوتراپی بعد از جراحی یک روش اثبات‌شده برای بازگرداندن سریع دامنه حرکتی مفصل، کاهش درد و تورم و پیشگیری از خشکی و چسبندگی بافت‌ها است. این دستگاه با ایجاد حرکات ملایم و کنترل‌شده، روند توانبخشی را تسریع می‌کند و به بیمار کمک می‌کند هرچه سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره بازگردد. اگر به دنبال بازتوانی مؤثر و بدون درد پس از جراحی زانو، شانه یا سایر مفاصل هستید، فیزیوتراپی با دستگاه CPM یکی از بهترین گزینه‌ها محسوب می‌شود.

سوالات متداول

۱. دستگاه CPM بعد از جراحی زانو چه فوایدی دارد؟

دستگاه سی‌پی‌ام بعد از جراحی زانو با حرکت مداوم مفصل از خشکی جلوگیری کرده و باعث کاهش درد و بهبود سریع‌تر دامنه حرکتی می‌شود.

۲. چند ساعت در روز باید از دستگاه CPM استفاده کرد؟

بسته به نظر پزشک، معمولاً روزانه ۲ تا ۴ ساعت استفاده می‌شود و به مرور زمان قابل افزایش است.

۳. آیا می‌توان دستگاه CPM را در منزل استفاده کرد؟

بله، دستگاه سی‌ پی‌ ام قابل حمل است و بسیاری از بیماران آن را در خانه برای توانبخشی بعد از عمل به کار می‌برند.

۴. استفاده از دستگاه CPM دردناک است؟

حرکات دستگاه به‌صورت ملایم و کنترل‌شده هستند و معمولاً دردناک نیستند، فقط ممکن است کمی احساس کشش طبیعی ایجاد شود.

۵. دستگاه CPM فقط برای زانو کاربرد دارد؟

خیر، سی‌پی‌ام برای مفاصل مختلف مثل شانه، لگن، آرنج و مچ دست هم طراحی شده و در فیزیوتراپی بعد از جراحی این مفاصل استفاده می‌شود.

۶. چه کسانی نباید از دستگاه CPM استفاده کنند؟

بیمارانی که شکستگی ناپایدار یا عفونت فعال در محل جراحی دارند، معمولاً نباید از این دستگاه استفاده کنند.

۷. هزینه یا اجاره دستگاه CPM چقدر است؟

هزینه دستگاه سی‌پی‌ام بسته به نوع و مدت اجاره یا خرید متفاوت است، اما در مقایسه با مزایای توانبخشی آن بسیار مقرون‌به‌صرفه محسوب می‌شود.