مقدار شیر خشک برای نوزاد

این مقاله در تاریخ 05-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

مقدار شیر خشک نوزاد به سن، وزن و تعداد وعده‌های تغذیه بستگی دارد و برای همه نوزادان یکسان نیست. نوزاد تازه متولد شده در روزهای اول معمولاً در هر وعده بین ۵ تا ۳۰ سی‌سی شیر خشک نیاز دارد، اما این مقدار با افزایش سن به‌تدریج بیشتر می‌شود. بیشتر نوزادان نیز هر ۲ تا ۴ ساعت یک‌بار نیاز به شیر خوردن دارند، هرچند فاصله وعده‌ها با توجه به سن و اشتهای کودک متفاوت است. استفاده از جدول مقدار شیر خشک نوزاد و توجه به میزان شیر مورد نیاز در هر وعده، بهترین راه برای اطمینان از تغذیه مناسب کودک است.

اگر نمی‌دانید نوزاد در هر وعده چند سی‌سی شیر خشک باید بخورد، برای ۶۰ یا ۹۰ سی‌سی آب چند پیمانه شیر خشک لازم است یا مقدار شیر خشک نوزاد یک ماهه، دو ماهه، سه ماهه و چهار ماهه چقدر است، جدول‌های این مقاله می‌توانند راهنمای مناسبی باشند.

مقدار شیر خشک نوزاد در سنین مختلف

مقدار شیر خشک نوزاد فقط به وزن کودک بستگی ندارد، بلکه سن نوزاد نیز نقش مهمی در تعیین میزان شیر مورد نیاز او دارد. به همین دلیل پزشکان مقدار شیر خشک نوزاد را بر اساس سن، وزن، تعداد وعده‌های تغذیه و شرایط رشد کودک تعیین می‌کنند. برای مثال، مقدار شیر خشک نوزاد تازه متولد شده با مقدار شیر خشک نوزاد یک ماهه، دو ماهه، سه ماهه یا چهار ماهه تفاوت دارد و به‌تدریج با افزایش سن بیشتر می‌شود. آشنایی با مقدار شیر خشک نوزاد در هر وعده و استفاده از جدول میزان شیر مورد نیاز نوزاد به والدین و پرستار کودک کمک می‌کند تا از دریافت تغذیه کافی و رشد طبیعی کودک اطمینان حاصل کنند.

• در هفته‌های نخست زندگی، معمولاً توصیه می‌شود در هر وعده بیش از ۶۰ تا ۷۰ میلی‌لیتر شیر خشک به نوزاد داده نشود.
• در بازه دو هفتگی تا دو ماهگی، مقدار شیر در هر وعده حدود ۷۵ تا ۱۰۵ میلی‌لیتر است و مصرف روزانه کودک معمولاً بین ۴۵۰ تا ۷۳۵ میلی‌لیتر خواهد بود. اگر نوزاد پس از تمام کردن شیر همچنان بی‌قرار باشد یا سریع شیشه را تمام کند، ممکن است به مقدار بیشتری شیر نیاز داشته باشد.
• مقدار شیر خشک نوزاد سه ماهه معمولاً در هر وعده حدود ۱۵۰ تا ۲۱۰ میلی‌لیتر است و اغلب ۵ تا ۶ وعده در روز تغذیه می‌شود.
• میزان شیر خشک نوزاد چهار ماهه معمولاً بین ۱۸۰ تا ۲۲۰ میلی‌لیتر در هر وعده و حدود ۵ تا ۶ بار در روز است. این مقدار معمولاً برای نوزاد پنج ماهه نیز مناسب در نظر گرفته می‌شود.
• در مورد میزان شیر خشک نوزاد شش ماهه، در هر وعده حدود ۲۱۰ تا ۲۴۰ میلی‌لیتر شیر و در حدود ۶ تا ۸ وعده در روز توصیه می‌شود.

پس از شروع مصرف غذاهای کمکی و مواد جامد، معمولاً میزان شیر مورد نیاز نوزاد کاهش پیدا می‌کند و مقدار شیر خشک مصرفی او به حدود ۶۰۰ میلی‌لیتر در روز می‌رسد. البته این مقدار برای همه نوزادان یکسان نیست و مقدار شیر خشک نوزاد با توجه به عواملی مانند سن، وزن، اشتها و روند رشد کودک می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد.

اگر کودک کمتر از این مقدار شیر مصرف می‌کند، می‌توان در کنار برنامه تغذیه، از غذاهای حاوی شیر مانند کاسترد، ماست یا پودینگ برنج (متناسب با سن و توصیه پزشک) استفاده کرد. در جدول زیر، میزان شیر مورد نیاز نوزاد و مقدار شیر خشک نوزاد در سنین مختلف آورده شده است تا والدین بتوانند با توجه به سن کودک، مقدار تقریبی شیر مورد نیاز او را بهتر ارزیابی کنند.

جدول میزان شیر مورد نیاز نوزاد

در جدول زیر، مقدار شیر خشک نوزاد بر اساس سن از روزهای اول تولد تا ۱۲ ماهگی آورده شده است. این جدول شامل مقدار شیر خشک نوزاد تازه متولد شده، میزان شیر خشک نوزاد یک ماهه، دو ماهه، سه ماهه، چهار ماهه و مقدار تقریبی شیر مورد نیاز کودک در ماه‌های بعدی است. همچنین با استفاده از این جدول می‌توانید مقدار شیر خشک نوزاد در هر وعده و تعداد تقریبی وعده‌های شیر خوردن در طول روز را متناسب با سن کودک بررسی کنید.

توجه داشته باشید که مقادیر ذکرشده در این جدول به‌صورت میانگین ارائه شده‌اند و ممکن است با توجه به عواملی مانند وزن نوزاد، اشتها، سرعت رشد و تغذیه همزمان با شیر مادر، کمتر یا بیشتر باشند. بنابراین علاوه بر استفاده از جدول میزان شیر مورد نیاز نوزاد، لازم است به نشانه‌های گرسنگی و سیری کودک نیز توجه کنید. همچنین شیرخشک بر پایه سویا نیز معمولاً از همین نسبت و الگوی مصرف پیروی می‌کند، مگر اینکه پزشک دستور دیگری توصیه کرده باشد.

اندازه شیر خشک برای نوزاد، چه مقدار شیر خشک باید استفاده کنم؟

اگر کودک هنوز مصرف غذاهای کمکی را شروع نکرده است، می‌توان مقدار شیر خشک مورد نیاز او را به‌صورت تقریبی بر اساس وزن محاسبه کرد. به‌ طور معمول، میزان شیر مورد نیاز نوزاد در طول شبانه‌روز حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است. برای مثال، اگر نوزاد ۳ کیلوگرم وزن داشته باشد، در طول ۲۴ ساعت به حدود ۴۵۰ تا ۶۰۰ میلی‌لیتر شیر خشک نیاز خواهد داشت. البته این مقدار یک راهنمای کلی است و مقدار شیر خشک نوزاد می‌تواند با توجه به سن، اشتها و شرایط رشد او متفاوت باشد.

در هفته‌های اول تولد، به دلیل کوچک بودن حجم معده، ممکن است نوزاد در هر وعده کمتر از مقدار توصیه‌شده شیر بخورد. همچنین اشتهای کودک در وعده‌های مختلف یکسان نیست، بنابراین بهتر است نوزاد را مجبور نکنید تمام شیر داخل شیشه را مصرف کند، زیرا این کار ممکن است باعث بی‌قراری یا استفراغ شود.

اگر پزشک یا متخصص اطفال مقدار مشخصی برای شیر خشک نوزاد توصیه کرده است، همان مقدار را ملاک قرار دهید. همچنین پس از آماده کردن شیر خشک، آن را برای مدت طولانی در دمای محیط نگه ندارید، زیرا محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌شود و مصرف شیر خشک مانده می‌تواند سلامت نوزاد را به خطر بیندازد.

اگر نوزاد به‌ طور اتفاقی شیر خشک مانده مصرف کرد، تا چند ساعت بعد او را از نظر علائمی مانند استفراغ، اسهال، بی‌قراری، کاهش هوشیاری یا سایر  نشانه‌های مسمومیت نوزاد با شیر خشک تحت نظر داشته باشید. در صورت مشاهده این علائم یا بدتر شدن حال کودک، در اسرع وقت به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.

به نقل از healthychildren.org:

به طور متوسط، کودک شما باید روزانه به ازای هر پوند (453 گرم) از وزن بدنش، حدود 2½ اونس (75 میلی لیتر) شیر خشک نوزاد مصرف کند. اما آنها احتمالاً مصرف روزانه خود را تنظیم می کنند تا نیازهای خاص خود را برآورده کنند، بنابراین اجازه دهید به شما بگویند که چه زمانی به اندازه کافی سیر شده اند.

اگر در حین شیر دادن بی قرار می شوند یا به راحتی حواسشان پرت می شود، احتمالاً دیگر تمایلی به شیر خوردن ندارند و سیر شده اند. اگر بطری را تخلیه کنند و به لب زدن ادامه دهند، ممکن است هنوز گرسنه باشند.

جدول پیمانه شیرخشک

برای تهیه شیر خشک، علاوه بر دانستن مقدار شیر مورد نیاز نوزاد، باید نسبت صحیح آب و پیمانه شیر خشک را نیز رعایت کنید. در جدول زیر، تعداد پیمانه شیر خشک بر اساس مقدار آب مورد نیاز آورده شده است تا بتوانید شیر خشک را با نسبت استاندارد آماده کنید.

نسبت های زیر، نسبت رایج در بسیاری از شیرخشک‌ هاست (هر ۳۰ سی‌ سی آب + ۱ پیمانه سرصاف شیر خشک). با این حال، همیشه دستور درج‌ شده روی قوطی همان برند را ملاک قرار دهید، زیرا ممکن است در برخی محصولات متفاوت باشد.

جدول پیمانه شیر خشک

از کجا بفهمم که کودکم گرسنه است؟

شیر خشک تا چند ساعت نوزاد را سیر نگه میدارد؟ اشتهای کودک از زمانی تا زمان دیگر می تواند متغیر باشد. بنابراین در تغذیه نوزاد با شیر خشک سعی کنید تا الگوی ثابتی را برای غذا دادن کودک به وجود آورید. البته به این نکته توجه کنید که نباید این کار به یکباره انجام شود بلکه برای موثر بودن آن، به صورت تدریجی باید این کار انجام شود و توجه داشته باشید که فواید شیر مادر برای نوزاد تقریبا تمامی نیاز های او را در سنین کم تامید می کند.

در تغذیه کودک و اطلاع از میزان شیر خشک نوزاد توجه به نشانه‌های گرسنگی اهمیت زیادی دارد. بسیاری از والدین نمی‌دانند چه زمانی باید به نوزاد شیر خشک داد یا نوزاد در هر وعده چند سی‌سی شیر خشک باید بخورد. معمولاً زمانی که نوزاد گرسنه می‌شود با باز کردن دهان، تکان دادن سر به اطراف یا مکیدن انگشتان گرسنگی خود را نشان می‌دهد. آشنایی با این نشانه‌ها به والدین کمک می‌کند تا مقدار شیر خشک نوزاد در هر وعده را در زمان مناسب به کودک بدهند و برنامه شیردهی نوزاد با شیر خشک را بهتر مدیریت کنند.

در هنگام شیر خشک دادن به نوزاد بهتر است به محض مشاهده این علائم، شیشه شیر را در اختیار کودک قرار دهید. اگر تغذیه را تا زمانی که کودک شروع به گریه کند به تأخیر بیندازید، ممکن است نوزاد بی‌قرار شود و تغذیه با شیر خشک برای نوزاد دشوارتر گردد. شناخت این علائم در کنار آگاهی از مقدار شیر خشک نوزاد بر اساس سن و جدول میزان شیر خشک نوزاد در روز می‌تواند به والدین کمک کند تا از کم خوردن یا بیش از حد شیر خوردن نوزاد جلوگیری کنند. تغذیه به‌موقع کودک نه‌تنها باعث آرامش بیشتر نوزاد می‌شود، بلکه تجربه نگهداری و تغذیه نوزاد با شیر خشک را برای والدین نیز ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند.

نوزاد هر چند ساعت باید شیر خشک بخورد؟ (تعداد وعده‌های شیر خشک در شبانه‌روز)

در بیشتر نوزادان، فاصله بین وعده‌های شیر خشک معمولاً هر ۲ تا ۴ ساعت است، اما این زمان برای همه کودکان یکسان نیست و به عواملی مانند سن نوزاد، وزن، اشتها و مقدار شیر مصرفی در هر وعده بستگی دارد. نوزادان تازه متولد شده معمولاً به دلیل کوچک بودن حجم معده، دفعات بیشتری شیر می‌خورند، اما با افزایش سن، فاصله بین وعده‌ها بیشتر و تعداد دفعات شیر خوردن کمتر می‌شود.

به طور معمول، نوزادان در ماه‌های اول زندگی بین ۶ تا ۸ وعده در شبانه‌روز شیر می‌خورند و پس از چند ماه، این تعداد به حدود ۴ تا ۵ وعده کاهش پیدا می‌کند. اگر زمان شیر خوردن نوزاد رسیده باشد، حتی در صورت خواب بودن نیز بهتر است او را برای تغذیه بیدار کنید، به‌ویژه در هفته‌های اول پس از تولد که دریافت شیر کافی نقش مهمی در رشد و افزایش وزن دارد.

در کنار رعایت فاصله وعده‌ها، به نشانه‌های گرسنگی نوزاد نیز توجه کنید. اگر کودک سر خود را به اطراف می‌چرخاند، انگشتانش را می‌مکد یا به دنبال مکیدن است، معمولاً زمان شیر خوردن فرا رسیده است و بهتر است منتظر گریه کردن او نمانید.

اگر می‌خواهید بدانید برای ۶۰ سی‌سی آب چند پیمانه شیر خشک لازم است، در بیشتر شیرخشک‌های استاندارد، به ازای هر ۳۰ سی‌سی آب، یک پیمانه سرصاف شیر خشک استفاده می‌شود، بنابراین برای ۶۰ سی‌سی آب، معمولاً ۲ پیمانه شیر خشک نیاز است. البته همیشه دستور درج‌شده روی قوطی همان برند را ملاک قرار دهید، زیرا ممکن است نسبت تهیه در برخی محصولات متفاوت باشد.

پس از هر وعده نیز به رفتار نوزاد توجه کنید. اگر پس از تمام شدن شیر همچنان به بطری لب می‌زند یا بی‌قرار است، ممکن است به مقدار بیشتری شیر نیاز داشته باشد. در مقابل، اگر از ادامه شیر خوردن امتناع می‌کند یا به‌راحتی حواسش پرت می‌شود، احتمالاً سیر شده است. از طرف دیگر، شیر دادن بیش از حد نیز توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث استفراغ، دل‌درد و افزایش وزن بیش از حد نوزاد شود. در صورت تردید درباره مقدار یا دفعات شیر خشک بهتر است با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید.

از چه سنی باید در کنار شیر خشک به نوزاد غذای جامد داد؟

از حدود 6 ماهگی که دادن غذای جامد به کودک شروع می شود، کودک قادر نخواهد بود که با خوردن غذاهای متنوع، نیاز غذایی خود را تامین کند.بنابراین در شیر خشک دادن به نوزاد مهم است که تا حدود یک سالگی به دادن شیر به کودک ادامه دهید. همچنین از 6 ماهگی به بعد، اگر مصرف شیر خشک کودک کمتر از 500 میلی لیتر است، می توانید از قرص ها و یا شربت های ویتامینه برای رشد و نگهداری کودک استفاده کنید.

دقت داشته باشید که پس از یک سالگی تا 18 ماهگی الی 2 سالگی، شیر خشک را به عنوان غذای کمکی در کنار غذای جامد به کودک بدهید.

شیر خشک نوزاد، علائم شیر خوردن بیش از حد

مهم ترین نشانه این امر، استفراغ در کودکان است. استفراغ یعنی مقدار زیادی از شیر خورده شده یا تمام آن را بالا بیاورد. به یاد داشته باشید که نوزادان بعضا مقدار کمی از شیر را بالا می آورند و این یک امر طبیعی است. اگر نوزاد شما پس از شیر خوردن دچار دل درد شود، احتمالا بیش از حد به او شیر داده اید.

اما نشانه دل درد و دل پیچه کودکان و نوزادان چیست؟ اگر نوزاد شکمش سفت شده و گریه می کند می تواند نشانه دل درد باشد اگر پاهای خود را جمع کند نیز نشانه دل درد است. بنابر این ضروری است که توجه کافی را به مقدار شیر خشک برای نوزاد داشته باشید تا از بروز مواردی مانند دلدرد جلوگیری کنید.

چرا دادن شیر گاو به نوزادان ممنوع است؟

حجم پروتئین های درشت و پیچیده در شیر گاو بسیار بیشتر است و هضم این شیر برای معده نوزاد بسیار سخت یا حتی نا ممکن است. زیرا که آنزیم های معده نوزاد هنوز به طور کامل تکامل پیدا نکرده اند و بسیاری از غدد تولید آنزیم های هضم کننده در ابتدای روده اصلا هنوز فعال نشده اند.

علاوه بر آن نیاز های نوزاد انسان از شیر گاو برطرف نمی شود. شیر خشک دارای مواد معدنی، ویتامین های اساسی، پروتئین های ساده و چربی مورد نیاز بدن کودک است که در شیر گاو وجود ندارد. تا قبل از یک سالگی نباید به نوزاد شیر گاو بدهید. لازم به ذکر است که به جز آب، از اضافه کرده مواد و مایعات دیگر به شیر نوزاد جدا خودداری کنید. مگر به دستور پزشک. حتی آب هم نباید به صورت جداگانه به نوزاد داده شود و شیر خشک را با آب بیشتر رقیق نکنید.

توصیه پرستاری برای تغذیه نوزاد با شیر خشک

یکی از اشتباهاتی که پرستاران کودک در مراقبت از نوزادان بیشتر مشاهده می‌کنند، اصرار والدین به تمام کردن شیشه شیر است. در حالی که هر نوزاد اشتهای متفاوتی دارد و ممکن است در برخی وعده‌ها کمتر یا بیشتر از مقدار معمول شیر بخورد. توجه به نشانه‌های سیری مانند رها کردن شیشه، برگرداندن سر یا کاهش مکیدن، معمولاً راهنمای بهتری نسبت به خالی شدن کامل شیشه شیر است. همچنین توصیه می‌شود تغییر در مقدار شیر خشک به‌تدریج و در صورت نیاز با نظر پزشک انجام شود.

چه زمانی باید برای تغذیه نوزاد با شیر خشک به پزشک مراجعه کرد؟

اگرچه مقدار شیر خشک نوزاد و تعداد وعده‌های تغذیه در بسیاری از موارد با استفاده از جدول‌های راهنما قابل تنظیم است، اما در برخی شرایط لازم است نوزاد حتماً توسط پزشک یا متخصص اطفال ارزیابی شود. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، بهتر است مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید:

• نوزاد به‌طور مداوم از خوردن شیر خشک امتناع می‌کند یا اشتهای او به‌طور ناگهانی کاهش یافته است.
• پس از بیشتر وعده‌ها دچار استفراغ شدید یا جهنده می‌شود.
• وزن نوزاد مطابق انتظار افزایش پیدا نمی‌کند یا روند رشد او متوقف شده است.
• علائم کم‌آبی مانند کاهش دفعات ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک یا بی‌حالی مشاهده می‌شود.
• نوزاد تب، اسهال یا استفراغ مداوم دارد.
• بعد از شیر خوردن به‌طور غیرعادی خواب‌آلود، بی‌قرار یا بی‌حال به نظر می‌رسد.

همچنین اگر درباره مقدار شیر خشک مناسب برای سن یا وزن نوزاد، تعداد وعده‌ها یا اینکه نوزاد در هر وعده چند میلی‌لیتر شیر خشک باید بخورد اطمینان ندارید، بهتر است به جای تغییر خودسرانه برنامه تغذیه، با پزشک یا متخصص اطفال مشورت کنید. تنظیم صحیح تغذیه در ماه‌های اول زندگی نقش مهمی در رشد و سلامت نوزاد دارد و دریافت راهنمایی تخصصی می‌تواند از مشکلاتی مانند کم‌غذایی یا تغذیه بیش از حد پیشگیری کند.

نتیجه‌گیری

مقدار شیر خشک نوزاد برای همه کودکان یکسان نیست و با توجه به سن، وزن، اشتها و روند رشد او تعیین می‌شود. استفاده از جدول میزان شیر خشک نوزاد و توجه به نشانه‌های گرسنگی و سیری می‌تواند به والدین کمک کند تا مقدار مناسبی از شیر خشک را در هر وعده در اختیار کودک قرار دهند. اگر نوزاد کمتر یا بیشتر از مقادیر ذکرشده شیر مصرف می‌کند یا درباره میزان شیر مورد نیاز او تردید دارید، بهتر است با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید تا برنامه تغذیه متناسب با شرایط کودک تنظیم شود.

سوالات متداول