این مقاله در تاریخ 11-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و بهروزرسانی شده است.
پروستات در سالمندان Prostate in the elderly یکی از متداولترین چالشهایی است که مردان را با طیف وسیعی از بیماریها از بزرگ شدن اندازه غده گرفته تا نوع بدخیم این بیماری درگیر میکند. از آن جایی که بین علائم بیماری پروستات مردان با دیگر بیماریها شباهتهایی وجود دارد، بهتر است برای تشخیص قطعی به یک پزشک متبحر و باتجربه مراجعه شود.
در اختیار داشتن اطلاعات کافی در مورد پروستات و علائم آن به اطرافیان بیمار و پرستار سالمند کمک میکند تا اقدامات لازم را برای تشخیص و درمان بهموقع این بیماری انجام دهند. در این مقاله، قصد داریم به علت ایجاد پروستات در افراد سالمند و علائم ناشی از این بیماری بپردازیم.
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
مشکل پروستات در افراد مسن
پروستات از غدد مهمی به شمار میرود که نقش ویژهای در سلامت دستگاه تناسلی و همچنین تولید مثل مردان ایفا میکند. این غده دقیقاً در کنار راست روده و میان آلت تناسلی و مثانه واقع شده است. در حالت طبیعی، اندازه این غده بیشتر از یک گردوی متوسط نیست و وزنش هم از 22 گرم فراتر نمیرود. پروستات در تولید و ترشح مایع منی نیز نقش دارد و منجر به جابهجایی سالم و همچنین تحرک بهتر اسپرمها میشود. سلامت پروستات به شکل مستقیمی با تولید مثل ارتباط دارد.
اندازه غده پروستات در مردان بعد از ۵۰ سالگی و افزایش سن به شکل طبیعی رشد میکند. در صورتی که اندازه غده پروستات از حد نرمال فراتر رود، به مثانه فشار آورده و فرد در خروج ادرار با مشکل مواجه میشود. با مشاهده علائم پروستات در سالمندان، میبایست به پزشک متخصص مراجعه شود تا روند و پیشرفت بیماری مورد بررسی قرار گرفته و اقدامات لازم برای درمان آغاز شود.
علت ایجاد پروستات در سالمندان
بزرگ شدن پروستات سالمند یکی از متداولترین تومورهای خوشخیمی است که مردان در سنین بالا را درگیر میکند. با بزرگ شدن این غده، مجرای ادرار تنگ و یا بسته شده و به دنبال آن علائم ادراری ایجاد خواهد شد. بزرگ شدن غده پروستات قبل از رسیدن به ۴۰ سالگی معمولاً بدون نشانه است، اما در نیمی از مردان بین ۵۱ تا ۶۰ سال و در ۹۰ درصد از مردان بیشتر از ۸۰ سال، علائم این بیماری مشاهده میشود.
از جمله علائم این بیماری در مراحل ابتدایی میتوان به کم شدن قطر ادرار، احساس تخلیه ناکامل مثانه و قطع و وصل شدن ادرار و مثانه بیش فعال اشاره کرد. در مرحله پیشرفته، بیمار علائمی همچون احتباس ادراری، بزرگی مثانه و عفونت ادراری را تجربه خواهد کرد.
افزایش سن، سابقه فامیلی، افزایش وزن، بیماریهای قلبی و عروقی، قند خون بالا، بیتحرکی، مصرف بیش از اندازه گوشت قرمز و مسدود شدن مسیر ادرار از عللی است که باعث ایجاد پروستات در مردان میشود. اگرچه در مراحل ابتدایی و خوشخیم بودن بیماری، ممکن است نیازی به درمان نباشد، اما لازم است که بیمار تحت نظر پزشک باشد.
علائم پروستات در مردان مسن
علائم پروستات در مردان مسن در مراحل ابتدایی ممکن است با هیچ علائمی همراه نباشد. افراد مبتلا به سرطان پروستات نیز ممکن است علائم مختلفی را تجربه کنند. برخی از افراد نیز تنها با چکاپ و آزمایشات منظم متوجه بروز این بیماری شدهاند، بدون این که علائم خاصی داشته باشند. البته اگر در نوسان دارد در ناحیه بیضه احساس میکنید، باید بیشتر به واریکوسل شک کنید تا پروستات. بعضی از اصلیترین نشانههای سرطان پروستات عبارتند از:
- مشکل و اختلال در دفع ادرار
- تکرر ادرار
- افزایش ادرار در شب
- مشکل یا اختلال در تخلیه کامل مثانه
- درد و ناراحتی مداوم و بدون وقفه در ناحیه کمر و لگن
- کاهش نیروی جریان ادرار
- درد در ناحیه مفاصل و استخوانها
- کاهش وزن بدون علت
- اختلال در نعوظ
در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بهتر است برای بررسیهای بیشتر به پزشک متخصص مراجعه شود. فراموش نکنید که وجود یک یا چند مورد از این علائم به معنای ابتلای صددرصدی و قطعی به سرطان پروستات نیست. برای تشخیص قطعی این بیماری، باید آزمایشات تکمیلی تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
علت بزرگ شدن پروستات در سن بالا
اندازه طبیعی پروستات در مردان که کمتر از ۴۰ سال دارند، درست به اندازه یک گردو است. البته، با افزایش سن، اندازه این غده نیز بزرگتر میشود. به دنبال این بیماری، سالمندان عوارض و علائمی را تجربه میکنند که همین مسئله باعث میشود خانواده توان نگهداری از فرد سالمند را نداشته باشند.
افزایش سن و تغییرات هورمونی
یکی از عواملی که میتواند به راحتی سلامت پروستات را به خطر بیاندازد، افزایش سن است، زیرا با بالا رفتن سن تعادل هورمونهای مردانه بهویژه تستوسترون و دیهیدروتستوسترون برهم میریزد و زمینه بزرگ شدن پروستات را فراهم می آورد. از این رو درگیر شدن با مشکلات پروستات معمولا در سنین بالای رخ میدهد.
سابقه خانوادگی
احتمال ابتلا به مشکلات پروستات در افرادی که پدر یا برادر آنها نیز با این مشکل درگیر بودهاند، از افراد عادی بیشتر است. اگر شما هم در دسته این افراد هستید، توصیه میشود تا از دوران میانسالی معاینات پروستات را جدی بگیرند.
چاقی و سبک زندگی کم تحرک
داشتن اضافه وزن در کنار کم تحرکی و نشستنهای طولانی مدت از جمله عواملی هستند که خطر بروز مشکلات پروستات را افزایش میدهند. از این رو به تمامی افرادی که در دوران میانسالی خود هستند توصیه میشود تا در کنار توجه وزن،در صورت ابتلا بودن به بیماریهای زمینهای همانند دیابت و فشار خون آنها را کنترل کنند.
تغذیه نامناسب
اگر رژیم غذایی شما تنها شامل گوشت فراوری شده، چربیهای اشباع شده و غذاهای پرکالری باشد، خطر ابتلا به مشکلات پروستات در شما بشدت بالا میرود.از این رو توصیه میشود تا برای داشتن پروستات سالم در سنین بالا در رژیم غذایی خود از مصرف سبزیجات، میوه، گوجه فرنگی، غلات و منابع سرشار از امگا 3 غافل نشوید.
هیچ ماده غذایی نمیتواند به تنهایی منجر به پیشگیری از مشکلات پروستات شود. از این رو برای داشتن پروستات سالم تنها به داشتن رژیم غذایی سالم اکتفا نکنید و در کنار آن فعالیت کافی در طول روز داشته باشید.
کدام علائم پروستات نیاز به مراجعه جدی دارند؟
اگرچه بسیاری از مشکلات پروستات مانند بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) بهتدریج ایجاد میشوند، اما برخی نشانههای دیگر میتوانند نشانه عفونت شدید، انسداد کامل مسیر ادرار یا حتی سرطان پروستات باشند. در صورت مشاهده علائم خطرناک توصیه میشود تا در اولین فرصت به پزشک مراجعه نمایید تا از بروز مشکلات جدیتر ممانعت به عمل آید:
- ناتوانی در دفع ادرار (احتباس ادرار): بزرگ شدن پروستات با جلوگیری از دفع کامل ادرار میتواند به کلیهها و مثانه آسیب جدی وارد کند.
- وجود خون در ادرار یا مایع منی: وجود خون در موارد ذکر شده علاوه بر اینکه نشان دهنده بزرگ شدن پروستات است، اگر با سایر نشانههای هشدار دهنده همراه باشد ممکن است یکی از علائم سرطان پروستات در نظر گرفته شود.
- تب و لرز و درد شدید لگن و ناحیه تناسلی: تب و لرز همراه با احساس درد در نواحی ذکر شده نشانه دهنده پروستاتیت حاد باکتریایی باشند و معمولاً به درمان سریع با آنتیبیوتیک نیاز دارد.
- کمردرد مداوم همراه با علائم ادراری: کمردرد همراه با تشدید علائم ادراری، میتواند نشان دهنده پیشرفت سرطان پروستات باشد از این رو نیاز به ارزیابی سریع توسط پزشک دارد.
یکی از سالمندانی که از او مراقبت میکردم، چند روزی بود از کاهش شدید جریان ادرار، درد زیر شکم و ناتوانی در دفع ادرار شکایت داشت. خانواده تصور میکردند این علائم به دلیل افزایش سن طبیعی است، اما با مشاهده اتساع شکم و بیقراری سالمند، موضوع را فوراً با پزشک در میان گذاشتم. پس از انتقال به بیمارستان، مشخص شد که سالمند دچار احتباس حاد ادرار ناشی از بزرگی پروستات شده و نیاز به درمان فوری دارد.
درمان پروستات در سالمندان
علت اصلی بیماری پروستات در سالمندان مشخص نیست، اما فاکتورهای ژنتیکی و محیطی در بروز این بیماری بیتاثیر نیستند. در بیشتر موارد، بیماری آرام و بدون بروز علائم مشخصی پیش میرود، اما با پیشرفت بیماری فرد علائمی همچون درد حین دفع ادرار و بعضا درد در استخوانها و مفاصل را تجربه میکند. بسته به شدت علائم و پیشرفت بیماری، پزشک یکی از چندین روش درمانی که در ادامه آورده شدهاند را برای مقابله و کنترل این بیماری پیشنهاد میدهد.
1. عمل پروستات در سنین بالا
عمل جراحی یکی از راههای درمانی بسیار متداولی است که در افراد مبتلا پیشنهاد میشود. چنانچه علائم بیماری شدید باشد و فرد مبتلا به داروها واکنش نشان ندهد و به اصطلاح راه مؤثر دیگری برای درمان وجود نداشته باشد، این روش توسط پزشک پیشنهاد میشود و یک روش درمان قطعی برای این بیماری می باشد. در این جراحی تمامی یا قسمتی از غده پروستات برداشته میشود و این آخرین راه درمانی مشکل پروستات در افراد مسن است.
2. رادیوتراپی برای درمان پروستات سالمندان
از دیگر راههایی که به درمان علائم پروستات در مردان مسن کمک میکند، رادیوتراپی است. در این روش، آسیب کمتری به سلولهای سالم وارد شده و با سلولهای آسیب دیده مقابله خواهد شد. در این روش برای تعیین موقعیت دقیق پروستات از کامپیوتر هایی فوق پیشرفته استفاده می شود.
3. درمان پروستات افراد مسن با کاشت دانههای رادیواکتیو
در این روش، جراح به جای وارد کردن اشعه به بدن بیمار، دانههایی را داخل بدن میکارد تا بتواند سلولهای سرطانی را مورد هدف قرار دهد. توجه داشته باشید که این روش می تواند با عوارض جانبی احتمالی نیز همراه باشند.
4. شیمی درمانی برای درمان پروستات آقایان
زمانی که سرطان پروستات پیشرفت کند، شیمیدرمانی پیشنهاد میشود. با انجام شیمیدرمانی، روند تکثیر سلولهای سرطانی به شدت کند میشود. این روش درمان برای موارد حاد و سخت می باشد که با عوارض جانبی و جدی همراه می باشد و به عنوان مرحله آخر درمان توسط پزشکان در نظر گرفته می شود.
5. درمان پروستات افراد مسن با دارو
در مراحل ابتدایی بیماری نیز پزشک با تجویز داروهای خاص، روند درمان بیمار را آغاز کرده و از پیشرفت بیش از حد بیماری جلوگیری میکند. برخی از دارو ها با فرمولاسیون خاصی که دارند در کاهش علائم پروستات در مردان مسن و جلوگیری از پیشروی آنها تاثیر بسیار زیادی دارند.
| روش درمان | مناسب برای | توضیحات |
| دارو درمانی | بزرگی خفیف تا متوسط پروستات | کاهش علائم ادراری و بهبود جریان ادرار |
| تغییر سبک زندگی | علائم خفیف | کنترل مصرف مایعات، فعالیت بدنی و اصلاح رژیم غذایی |
| عمل پروستات | بزرگی شدید یا انسداد ادراری | برداشتن یا کاهش بافت اضافی پروستات برای بهبود دفع ادرار |
| رادیوتراپی | سرطان پروستات | از بین بردن سلولهای سرطانی با اشعه |
| هورمون درمانی | سرطان پروستات پیشرفته | کاهش اثر هورمونهای محرک رشد سرطان |
درمان سرطان پروستات در سالمندان چگونه است؟
زمانی که مشکلات پروستات به مرحله پیشرفته رسیده باشد، باید از روشهای درمانی ترکیبی استفاده کرد تا علاوه بر بهبودی سالمند، کیفیت زندگی اون نیز حفظ شود. از جمله روشهای درمان سرطان پروستات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رادیوتراپی: در رادیوتراپی با استفاده از پرتوهای پرانرژی سلولهای سرطانی را از بین میبرند یا رشد آنها را موقف میکنند. این روش برای سالمندانی که کاندید انجام جراحی نیستند، موثر است.
- کاشت دانههای رادیواکتیو: در این روش دانههای بسیار کوچکی درون پروستات قرار داده میشود تا اشعه بدون آسیب با بافتهای سالم به تومور برخورد کندو این روش برای سالمندان مبتلا به سرطان پروستات کم خطر مناسب است.
- هورمون درمانی: در هورمون درمانی با کاهش یا مهار کامل هورمون تستوسترون، رشد سلولهای سرطانی پروستات کم میشود.این روش در سرطانهای پیشرفته همراه با رادیوتراپی تجویز میشود.
- شیمی درمانی: شیمی درمانی معمولاً زمانی به کار میرود که سرطان به سایر قسمتهای بدن گسترش یافته باشد یا به هورموندرمانی پاسخ کافی ندهد.
همه سالمندان مبتلا به سرطان پروستات به درمان تهاجمی نیاز ندارند. در برخی افراد با سرطان کمخطر و رشد آهسته، پزشک ممکن است بهجای شروع فوری درمان، پایش فعال (Active Surveillance) را توصیه کند تا از عوارض درمانهای غیرضروری جلوگیری شود.
به نقل از وبسایت www.ncbi.nlm.nih.gov :
سرطانهای پروستات بیشتر و بیشتر در مردان جوانتری که خواهان درمانی هستند که کیفیت زندگی آنها را به خطر نمیاندازد، زمان را از کار دور نمیکند یا عوارض جانبی نگرانکنندهای ایجاد نمیکند، تشخیص داده میشود. پروستاتکتومی رادیکال لاپاروسکوپی، پروستاتکتومی رادیکال لاپاروسکوپی به کمک ربات، و کرایوتراپی نسل سوم، گزینه های درمانی جدیدی را برای مردانی که سرطان پروستات تشخیص داده اند، نویدبخش هستند.
اگرچه اکثر بیماران مبتلا به سرطان پروستات با افزایش سن به بیماری میکروسکوپی مبتلا می شوند، تنها تعداد کمی از این بیماران سرطان مهاجم پروستات را تجربه می کنند. با توجه به دوره بیحوصلگی و این واقعیت که اکثر بیماران زود تشخیص داده میشوند، پیشرفت بیماری اغلب سالها پس از تشخیص اولیه رخ میدهد. مردان سالمندی که همزمان دارای بیماری های شدید همراه هستند ممکن است در طول زندگی خود پیشرفت به مرحله متاستاتیک را تجربه نکنند. درمان محرومیت از آندروژن برای درمان سرطان پروستات موثر است، اما بیماران اغلب ممکن است عوارض جانبی قابل توجهی را تجربه کنند. این عوارض باید به درستی شناخته و مدیریت شوند تا اثرات نامطلوب و کاهش کیفیت زندگی بیماران به حداقل برسد. برای انتخاب گزینه درمانی مناسب، پزشکان باید تعیین کنند که آیا بیماران در معرض خطر بالا یا پایین پیشرفت بیماری و انواع مهاجم سرطان پروستات هستند.
روش جلوگیری از رشد پروستات افراد مسن
به منظور کاهش رشد پروستات در افراد مسن، علاوه بر استفاده از درمانهای مختلف نیاز به ایجاد تغییراتی در سبک زندگی آنها به شدت احساس میشود. این تغییرات و درمانها میتوانند به کاهش علائم ناشی از این بیماری در سالمندان کمک کنند. برخی از روشهای جلوگیری از رشد پروستات در مردان عبارتند از:
- پیشگیری از پروستات سالمندان با تغذیه مناسب
با دنبال کردن یک رژیم غذایی سالم و مغذی که حاوی مقادیر مناسبی از موادی همچون فیبر، آنتی اکسیدان و امگا ۳ است، میتوان از رشد پروستات در افراد مسن جلوگیری کرد. - ورزش منظم برای جلوگیری از علائم پروستات در افراد مسن
تمرینات و فعالیتهای ورزشی منظم و روزانه همچون پیادهروی یا شنا میتوانند در بهبود جریان خون، جلوگیری از رشد پروستات و کاهش علائم ناشی از بیماری کمککننده باشند. - پیشگیری از پروستات آقایان مدیریت و کنترل استرس
رابطه مستقیمی بین بزرگی پروستات و اضطراب وجود دارد. با انجام تمرینات آرامش بخشی همچون مدیتیشن و یوگا میتوان به بیمار کمک کرد تا استرس خود را مدیریت کرده و از رشد پروستات جلوگیری کرد. - اجتناب از مصرف مایعات در شب برای پیشگیری از بیماری پروستات در سالمندان
با اجتناب و محدود نمودن مصرف مایعات در شب میتوان تا حد زیادی علائم ادراری ناشی از بیماری را کاهش داد. - مصرف داروهای تجویز شده برای جلوگیری از پروستات در افراد مسن و سن بالا
بعضی از داروها همچون آنتی آلفا یا آلفا-۵ که توسط پزشک تجویز میشوند در کاهش علائم ناشی از پروستات در سالمندان مؤثر هستند.
عوارض پروستات در سالمند
بزرگ شدن پروستات در سالمندان باعث میشود که فرد در قسمت خروجی مثانه و ابتدای پیشابراه، فشار زیادی را حس کند. این مسئله باعث میشود که بیمار هنگام دفع ادرار از درد و ناراحتی زیادی رنج ببرد. در این شرایط، جریان ادرار کند شده و بیمار از تکرر ادرار به خصوص در شبها شکایت میکند. حتی ممکن است، سالمند مشکلات دیگری همچون احتباس ادراری، عفونت مجاری ادراری، مسدود شدن پیشابراه و اختلال در عملکرد کلیهها را تجربه کند.
از دیگر عوارض پروستات در سالمند میتوان به سنگ مثانه اشاره کرد. زمانی که مثانه قادر به تخلیه کامل نباشد، سنگ مثانه تشکیل میشود و بیمار از علائمی همچون خون در ادرار و انسداد جریان ادرار شکایت میکند. پروستات حتی میتواند منجر به آسیب کلیوی شود. با افزایش فشار داخل مثانه، عملکرد کلیه نیز مختل شده و عفونت مثانه نیز به کلیهها سرایت میکند. با مراجعه بهموقع به پزشک متخصص، میتوان تا حد زیادی از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
جمع بندی
شناخت علائم، عوارض و شیوههای درمانی پروستات در سالمندان میتواند از بدخیم شدن این بیماری جلوگیری کند. با دنبال کردن یک رژیم غذایی سالم و متعادل علاوه بر جلوگیری از بی اختیاری ادرار در سالمندان، از رشد بیش از حد این غده نیز جلوگیری کرد. بروز علائم پروستات سالمند افراد مسن مسلماً هم برای بیمار و هم برای خانوادهاش مشکلاتی را به همراه دارد. در صورتی که در زمینه پرستاری از سالمند خود نیاز به کمک داشته باشید، مرکز پرستاری سلامت اول با کادر درمان مجرب و باسابقه در کنار شماست.
سوالات متداول
پروستات در افراد مسن چه علائمی دارد؟
تکرر ادرار، اختلال در دفع ادرار و افزایش ادرار های شبانه از علائم پروستات سالمندان می باشد.
کدام ویتامینها در کاهش علائم ناشی از پروستات در سالمندان مؤثر هستند؟
مصرف انواع ویتامینها علی الخصوص E و C به منظور کاهش علائم ناشی از پروستات در سالمندان توصیه میشوند.
سالمند مبتلا به بزرگی غده پروستات باید از مصرف چه غذاهایی خودداری کند؟
توصیه میشود برای جلوگیری از بروز علائم و پیشرفت بیماری، سالمند از مصرف گوشت قرمز و فراوری شده، الکل و چربیهای اشباع خودداری کند.
مشکل پروستات در افراد مسن بعد از چه سنی ظاهر میشود؟
علائم پروستات در مردان مسن معمولا بعد از 50 سالگی شروع به ظاهر شدن میکند.
