این مقاله در تاریخ 25-06-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.
یبوست نوزاد یکی از مشکلات شایع دوران شیرخوارگی است که می تواند باعث سفت شدن مدفوع، سختی در دفع و بی قراری نوزاد شود. با این حال، تعداد دفعات دفع در نوزادان می تواند متفاوت باشد و هر نوزادی که چند روز مدفوع نمی کند، لزوما دچار یبوست نیست. توجه به قوام مدفوع و وضعیت عمومی نوزاد برای تشخیص این مشکل اهمیت بیشتری دارد.
یبوست نوزاد معمولا با مدفوع سفت و خشک و دفع دشوار شناخته می شود، نه صرفا با کم شدن تعداد دفعات دفع. بعضی نوزادان ممکن است چند روز مدفوع نکنند اما اگر هنگام دفع، مدفوع نرم باشد و حال عمومی خوبی داشته باشند، لزوما دچار یبوست نیستند. بنابراین برای تشخیص یبوست، شکل و سفتی مدفوع و وضعیت نوزاد اهمیت بیشتری دارد.
علت یبوست می تواند به عواملی مانند نوع تغذیه، تغییر رژیم غذایی، شروع غذای جامد یا بعضی مشکلات جسمی مرتبط باشد. شناخت علت و توجه به علائم همراه می تواند به انتخاب روش مناسب برای رفع مشکل کمک کند. در صورت ادامه دار شدن یبوست یا بروز علائمی مانند درد شدید، استفراغ، شکم متورم یا خون در مدفوع، بهتر است نوزاد توسط پزشک بررسی شود. در این شرایط، پرستار کودک نیز می تواند در مراقبت و پیگیری وضعیت نوزاد در منزل به والدین کمک کند.
علت یبوست نوزاد
علت یبوست نوزاد و بچه ها دلایل و شرایط مختلفی دارد. به عنوان مثال گاهی بیماری علت یبوست کودکان و نوزادان بوده و گاهی کم آبی و استفاده از شیر خشک علت و دلیل آن می باشد. در ادامه ما سعی داریم تا تعدادی از دلایل و علت های این بیماری در نوزادان را به صورت تخصصی خدمت شما عزیزان شرح دهیم تا بتوانید درمان فوری برای آن را در سریعترین زمان ممکن آغاز کنید.
بیماری، علت یبوست کودک
اگر کودک شما بیمار است و اشتهای خود را از داده است ، تغییر در رژیم غذایی او می تواند سیستم گوارش کودک را تحت تاثیر قرار دهد و باعث یبوست نوزادان شود. این بیماری شایع در کودکان ممکن است از عوارض جانبی برخی داروها باشد. یبوست ممکن است در اثر برخی بیماری ها کم کاری تیروئید (غده تیروئید کم کار) ایجاد شود که در اینصورت برای درمان فوری یبوست نوزاد یک ماهه می بایست ابتدا بیماری که سبب بروز این عارضه شده را درمان کنید.
اجتناب از مدفوع و یبوست نوزادان
کودک شما ممکن است به دلایل مختلف مدفوع خود را نگه دارد. ممکن است کودک جهت جلوگیری از درد ناشی از دفع مدفوع از این کار اجتناب نماید . اگر کودک شما به پوشک حساسیت داده باشد حتی می تواند درد ناشی از مدفوع دردناک تر باشد. یا ممکن است با مسائلی در مورد استقلال و کنترل سروکار درگیر باشد که این مسئله در سنین 2 تا 5 سالگی معمول است. به این معنا که فرزند شما ممکن است جلوی دفع مدفوع خود را عمدا بگیرد زیرا نمی خواهد از بازی فاصله بگیرد.
کودک بزرگتر شما ممکن است هنگامی که از خانه یا مدرسه دور است ،از دفع مدفوع خودداری کند زیرا از استفاده از توالت عمومی خجالت می کشد یا احساس راحتی نمی کند.تغییرات دیگر به طور کلی ، هرگونه تغییر در روال زندگی کودک ، مانند مسافرت، هوای گرم یا موقعیت های استرس زا ، ممکن است بر سلامت کلی وی و نحوه عملکرد روده های او تأثیر بگذارد.
اگر یبوست نوزادان درمان نشود، ممکن است بدتر شود و باعث دل درد در کودکان شود. مدفوع هرچه بیشتر در مجاری تحتانی روده بماند ، بزرگتر ، محکم و خشک می شود. سپس دفع مدفوع دشوارتر و دردناک تر می شود. کودک شما ممکن است به دلیل درد مدفوع خود را نگه دارد. این یک چرخه معیوب ایجاد می کند.
دلیل یبوست نوزاد و کودک
عوامل ابتلای کودکان و نورزادان به یبوست با بزرگسالان کمی متفاوت است. این اختلال یکی از بزرگترین دردسرهای مادرها محسوب می‌شود که شایع‌ترین دلایل آن به شرح زیر است.
شیر خشک علت یبوست کودک
بهتر است تغذیه نوزاد با شیر طبیعی باشد، چراکه مصرف شیرخشک او را مستعد یبوست می‌کند. هضم شیرخشک بسیار سخت است و مدفوع را سفت و حجیم می‌کند و بهتر است میزان شیر خشک برای نوزاد رعایت شود.
استفاده از مواد غذایی جامد
نوزادان پس از شش ماه شروع به مصرف مواد غذایی به عنوان مکمل می‌کنند. توجه مادر به برنامه غذایی نوزاد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا چنانچه غذاهایی با فیبر کم یا جامد مصرف کند، به دلیل عدم توانایی بدن در هضم غذاهای جدید، نوزاد دچار یبوست می‌شود.
یبوست کودکان به دلیل کمآبی بدن
بعد از گذشت مدت کوتاهی از تولد کودک، برخی عوامل مانند دندان درآوردن، برفک دهان نوزاد، عفونت در گلو، سرماخوردگی یا عفونت در گوش باعث بی‌اشتهایی و بی‌میلی نوزاد در مصرف شیر و مواد غذایی می‌شود. عدم دریافت مواد غذایی و همچنین مایعات سبب کمآبی بدن و ابتلای نوزاد به یبوست خواهد شد.
علت یبوست کودک یک ماهه با شیر خشک
در بیشتر مواقع به محض اینکه نوزاد شروع به مصرف شیرخشک می‌کند، دچار یبوست می‌شود. مهمترین دلایل این اختلال عبارت‌اند از:
- سخت بودن فرایند هضم شیر: هضم شیرخشک بسیار سخت‌تر از شیر مادر است. در روزهای اولیه بدن در حال یادگیری و تلاش برای هضم این ماده است. در نتیجه بروز برخی نشانه‌ها مانند یبوست نوزاد امری طبیعی است.
- غلظت بالای شیر: فرایند آماده‌سازی شیرخشک قوانین مخصوص به خود را دارد و نباید از میزان مجاز کمتر یا بیشتر شود. در برخی مواقع شیرخشک از میزان طبیعی خود غلیظ‌تر شده و نوزاد را دچار یبوست می‌کند.
- عدم سازگاری با بدن نوزاد: در بیشتر مواقع نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در معرض یبوست قرار می‌گیرند و دلیل آن عدم سازگاری مواد تشکیل دهنده آن با بدن نوزادان است. البته درنظر داشته باشید که نوزادان شیرخشکی در موارد عادی کمتر از نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند دفع دارند، پس اگر نوزاد شما حتی روزی یکبار دفع راحت و بدون علائم داشته باشد، به این معنی است که دفع طبیعی دارد.
دلیل یبوست نوزاد با شیر مادر
ممکن است در روزهای اولیه تولد کودک متوجه شوید که نوزاد به علت مشکل دفع، بی‌قراری می‌کند. مدفوع نوزاد در هنگام ابتلا به یبوست، سفت و خشک شده و به آسانی تخلیه نمی‌شود. درصورت عدم توجه مادر به غذای کودک یکساله، کودک دچار اختلال در دفع می‌شود. برخی از مهمترین علل رایج این اختلال عبارت‌اند از:
- کمبود مایعات: مصرف کم مایعات توسط مادر از مهمترین دلایل یبوست نوزاد محسوب می‌شود. چنانچه با خشکی مدفوع یا یبوست کودکتان مواجه شدید، اطمینان حاصل کنید که آیا به میزان کافی آب مصرف کرده‌اید یا خیر.
- کمبود فیبر: یکی دیگر از دلایل ابتلای نوزاد به یبوست، عدم مصرف فیبر است. شیر مادر کمترین میزان فیبر را دارد که این کمبود باید با مصرف سبزی و میوه توسط مادر جبران شود.
- مشکلات گوارشی: گاهی با وجود رعایت نکات مربوط به مواد غذایی مصرفی توسط مادر، کودک بازهم دچار یبوست می‌شود. لازم است بدانید که در این حالت دلیل اصلی این مشکل وجود اختلالات دیگری مانند انسداد روده، مشکلات گوارشی، عدم حرکت روده است.
- عوامل فیزیولوژیکی: برخی عوامل دیگر مانند مشکلات هورمونی یا تنظیمات گوارشی نامناسب، یبوست شدید در نوزادان را به دنبال دارد که باید هرچه سریعتر بررسی و رفع گردد.
| علت احتمالی | توضیح کوتاه |
|---|---|
| تغییر تغذیه | شروع غذای جامد یا تغییر رژیم می تواند روی دفع اثر بگذارد. |
| شیر خشک | برخی نوزادان پس از شروع شیر خشک تغییر در قوام یا تعداد دفعات مدفوع دارند. |
| کم آبی | دریافت ناکافی مایعات، به ویژه همراه بیماری، می تواند مدفوع را سفت کند. |
| نگه داشتن مدفوع | در کودکان بزرگ تر، ترس از درد دفع می تواند باعث نگه داشتن مدفوع شود. |
| برخی بیماری ها | در موارد کمتر شایع، مشکلات پزشکی می توانند باعث یبوست شوند. |
علائم یبوست نوزادان
اولین علامت این اختلال این است که نوزاد به دلیل مشکل دفع بی‌قراری می‌کند و آرامشش از بین رفته است. مدفوع نوزاد در هنگام ابتلا به یبوست، سفت و خشک می‌شود و به طور عادی تخلیه نمی‌شود؛ به گونه‌ای که انگار نوزاد در زمان دفع، درد دارد. از میان علائم یبوست نوزاد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مدفوع کم
- دفع با دشواری
- فشار زیاد هنگام دفع
- تورم غیرطبیعی شکم
- مدفوع سفت و خشک
- مدفوع به شکل گلوله‌های سخت
- گریه طولانی
- زور زدن
- رگه‌های خون در مدفوع
- کاهش اشتها
- بی‌حالی و انرژی نداشتن نوزاد
به نقل از pregnancybirthbaby:
علامت اصلی یبوست، آبریزش خشک و سفت است. در اینجا برخی از علائم دیگر یبوست در نوزادان جوان وجود دارد:
- کودک شما ممکن است هنگام تلاش برای دفع مدفوع علائم زور زدن را نشان دهد.
- کودک شما ممکن است ناآرام باشد، ممکن است بداخلاق یا عصبانی به نظر برسد.
- ممکن است کودک شما کمتر غذا بخورد یا کمتر از حد معمول غذا بخورد.
- ممکن است یک پارگی یا ترک در پوست اطراف مقعد ظاهر شود که گاهی ممکن است خونریزی کند.
- در برخی موارد، اگر کودک شما یبوست داشته باشد، ممکن است نفخ به نظر برسد یا شکمش بزرگتر از حد معمول به نظر برسد.
- گاهی اوقات ممکن است در حالی که به آرامی روی شکم فشار می‌آورند، پوسیدگی آنها (توده‌های سفت و سفت) را احساس کنید.
| وضعیت دفع نوزاد | آیا می تواند یبوست باشد؟ |
|---|---|
| مدفوع نرم و دفع بدون درد | معمولا خیر |
| مدفوع سفت و خشک | بله، می تواند نشانه یبوست باشد |
| مدفوع گلوله ای و سخت | از علائم شایع یبوست |
| زور زدن و قرمز شدن صورت با مدفوع نرم | لزوما یبوست نیست |
| دفع سخت همراه با گریه و درد | نیاز به بررسی دارد |
| رگه خون همراه مدفوع سفت | بهتر است با پزشک مشورت شود |
درمان یبوست نوزادان
روش درمان یبوست نوزاد به سن، نوع تغذیه و علت یبوست بستگی دارد. اگر نوزاد غذای کمکی را شروع کرده است، می توان با نظر پزشک از میوه ها و سبزیجات مناسب و پرفیبر مانند گلابی و آلو در برنامه غذایی او استفاده کرد. همچنین تغییر نوع غلات، برای مثال جایگزین کردن غلات برنج با جو دوسر یا جو، ممکن است در بعضی نوزادان به بهتر شدن دفع کمک کند.
در نوزادانی که هنوز فقط شیر مادر یا شیر خشک مصرف می کنند، نباید بدون نظر پزشک آب، آبمیوه یا درمان های خانگی را برای رفع یبوست شروع کرد. در برخی موارد، پزشک ممکن است برای نوزاد بالای یک ماه مقدار مشخصی آب گلابی یا سیب را برای کمک به نرم شدن مدفوع توصیه کند.
اگر یبوست ادامه پیدا کند، مدفوع بسیار سفت باشد، نوزاد هنگام دفع درد و بی قراری داشته باشد یا علائمی مانند خون در مدفوع، استفراغ یا تورم شکم دیده شود، بهتر است نوزاد توسط پزشک متخصص اطفال بررسی شود. همچنین از دادن تنقیه، ملین یا شیاف به نوزاد بدون تجویز پزشک خودداری کنید.
درمان فوری یبوست نوزاد چند ماهه
برای رفع یبوست نوزاد می‌توانید در ابتدا به او مقداری آب جوشیده خنک شده یا چند قاشق آب سیب بدهید. آبمیوه با داشتن قند طبیعی نوعی ملین محسوب شده و به سرعت یبوست را از بین می‌برد. دیگر عامل تأثیرگذار در درمان یبوست نوزادان چند ماهه ماساژ دادن است که مراحل انجام آن به شرح زیر است.
- ابتدا نوک انگشت خود را با روغن زیتون نرم کنید.
- سپس انگشتان را به حالت دورانی بر روی معده و روده حرکت دهید.
- انگشتان را دور ناف در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید.
- زانوها و پاهای نوزاد را در کنار هم و به سمت بالا نگه دارید.
- پاها را به آرامی به سمت شکم فشار دهید.
- به آرامی و با انگشتان از قفسه سینه به سمت به پایین شکم نوزاد نوازش کنید.
درمان یبوست نوزادان از طریق اقدامات پزشکی
با استفاده از یک دماسنج رکتوم روان شده ، درجه حرارت کودک خود را با مقعد بررسی کنید. این ممکن است کودک را برای دفع مدفوع تحریک کند. در صورت بروز هر یک از موارد زیر در مورد یبوست نوزادان با پزشک کودک خود تماس بگیرید:
- کودک شما تحریک پذیر است و به نظر می رسد درد شکم دارد.
- در مدفوع کودک خود خون مشاهده می کنید.
- با درمان فعلی، یبوست کودک شما بهبود نمی یابد.
- والدین همچنین نگران هستند که نوزادان آنها به اندازه کافی ادرار نداشته باشند. در صورت شیر خشک خوردن معمولا کودک ً در بیشتر روزها حداقل یک بار مدفوع دارد ، اما ممکن است بین دفع مدفوع 1 تا 2 روز طول بکشد.
- برای نوزادان شیر خوار میزان مدفوع بستگی به سن دارد. در طی ماه اول زندگی، مدفوع کمتر از یک بار در روز ممکن است به این معنی باشد که نوزاد شما به اندازه کافی غذا نمی‌خورد.
- با این حال، نوزادان شیرخوار ممکن است چند روز یا حتی یک هفته بین حرکات روده‌ای فاصله داشته باشند و از هر قطره ای که می‌خورند برای تغذیه استفاده کنند ، نه مدفوع.
- نوزادان به طور معمول برای دفع مدفوع بسیار سخت به خود فشار می‌آورند ، بنابراین طول کشیدن زمان مدفوع لزوماً نگران کننده نیست ، حتی وقتی کودک گریه می‌کند یا صورت او قرمز می‌شود.
- حرکات روده برای یک نوزاد می‌تواند یک تلاش اساسی باشد و این حالت چهره این موضوع را نشان می‌دهد. فقط تصور کنید که بخواهید به پشت بخوابید و عمل دفع را انجام دهید، دراین حالت شاید احساس کودک درهنگام دفع را درک نمایید .
برای نگرانی ها در مورد یبوست نوزادان، سوالات زیر را از خود بپرسید:
- آیا کودک من بیش از حد کلافه است؟
- آیا کودک من بیش از حد معمول تف می‌کند؟
- آیا کودک من به طور چشمگیری بیشتر از قبل مدفوع دارد یا کمتر؟
- آیا مدفوع کودک من به طور غیرمعمولی سفت است یا حاوی خون مربوط به مدفوع سخت است؟
- آیا کودک من بیش از 10 دقیقه بدون موفقیت به خود فشار می‌آورد؟
عوارض یبوست کودک
سفت شدن مدفوع علاوه بر دردناک بودن، احتمال آسیب به پوشش مقعد و پاره شدن آن را به دنبال دارد. از این رو باید حتما با متخصص کودکان در مورد این موضوع صحبت کنید. برخی از مهمترین عوارض یبوست کودکان عبارت‌اند از:
- گشاد شدن روده بزرگ
- شل شدن دیواره‌های روده
- ایجاد شقاق و زخمی دردناک در ناحیه مقعد
- بیرون زدن بافت روده از ناحیه مقعد
- بی‌اختیاری مدفوع
- انسداد روده
- جراحی بواسیر
پیشگیری از یبوست نوزادان
با دقت به برنامه غذایی نوزادان و ایجاد تغییرات مناسب می‌توان از یبوست نوزاد پیشگیری کرد. به‌عنوان‌مثال، از زمان آغاز مصرف غذای جامد، استفاده از فیبر کافی در رژیم غذایی آنها را فراموش نکنید. فیبرها شامل سبزیجات و میوه‌های پوره‌شده هستند که فرایند هضم و دفع غذا را به شدت بهبود می‌بخشند. سایر اقداماتی که جهت پیشگیری از یبوست در نوزدان کارآمد است عبارت‌اند از:
- به جای شیر خشک از شیر مادر استفاده کنید.
- شیر خشک را به مقدار کم و در وعده‌های بیشتر به نوزاد بدهید.
- وجود فیبرها و سبزیجات را در برنامه غذایی نوزادان قرار دهید.
- شروع تغذیه با خوراکی‌های جامد را به تاخیر بیاندازید.
اقدامات مادران برای درمان فوری یبوست نوزادان
اگر نوزاد بعد از شروع غذای کمکی دچار یبوست شده است، می توان با توجه به سن او از میوه ها و سبزیجات مناسب مانند گلابی، آلو و برخی سبزیجات پرفیبر در برنامه غذایی استفاده کرد. این مواد می توانند به نرم شدن مدفوع و راحت تر شدن دفع کمک کنند.
در نوزادان کم سن، به ویژه در ماه های اول زندگی، نباید بدون نظر پزشک آب، آبمیوه یا مواد غذایی دیگری برای درمان یبوست استفاده شود. در برخی موارد، پزشک ممکن است برای نوزاد بالای یک ماه مقدار مشخصی آب سیب یا گلابی را توصیه کند.
از دادن شربت ذرت، ملین، شیاف یا تنقیه به نوزاد بدون تجویز پزشک خودداری کنید. اگر یبوست ادامه پیدا کرد، مدفوع بسیار سفت بود یا نوزاد هنگام دفع درد و بی قراری داشت، بهتر است برای بررسی علت و انتخاب روش مناسب درمان با پزشک متخصص اطفال مشورت شود.
سخن پایانی
کم شدن دفعات دفع در نوزاد همیشه به معنی یبوست نیست. با رشد کودک و تغییر نوع تغذیه، الگوی دفع نیز می تواند تغییر کند و بعضی نوزادان ممکن است چند روز مدفوع نکنند، بدون اینکه مشکلی داشته باشند. آنچه اهمیت بیشتری دارد، سفتی مدفوع، دشواری یا درد هنگام دفع و وضعیت عمومی نوزاد است.
اگر مدفوع نوزاد سفت و خشک شده، دفع برای او دردناک است یا یبوست ادامه پیدا کرده است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. در نوزادان کم سن نیز از درمان های خانگی و دارو بدون نظر پزشک استفاده نکنید.
سوالات متداول
چه عواملی باعث یبوست در نوزادان می شود؟
تغییر در نوع تغذیه، شروع غذای جامد، دریافت ناکافی مایعات در شرایط خاص و بعضی مشکلات پزشکی می توانند باعث یبوست شوند. در نوزادانی که شیر خشک مصرف می کنند نیز آماده سازی نادرست شیر خشک می تواند باعث سفت شدن مدفوع و کم آبی شود.
از کجا بفهمیم نوزاد یبوست دارد؟
مدفوع سفت، خشک یا گلوله ای، دفع دشوار یا دردناک و زور زدن طولانی می توانند از علائم یبوست باشند. چند روز مدفوع نکردن به تنهایی به معنی یبوست نیست و بعضی نوزادان، به ویژه نوزادان شیرخوار، ممکن است با وجود فاصله بیشتر بین دفعات دفع، مدفوع نرم و طبیعی داشته باشند.
چرا نوزاد مدفوع نمی کند؟
کم شدن دفعات دفع همیشه به معنی یبوست نیست. اگر مدفوع نرم باشد و نوزاد حال عمومی خوبی داشته باشد، ممکن است الگوی طبیعی دفع او باشد. اما اگر مدفوع سفت و خشک باشد، دفع با درد همراه شود یا نوزاد برای مدت طولانی بدون موفقیت زور بزند، بهتر است علت آن بررسی شود.
درمان یبوست نوزاد چند ماهه چگونه است؟
روش درمان به سن و نوع تغذیه نوزاد بستگی دارد. در نوزادانی که غذای کمکی را شروع کرده اند، میوه ها و سبزیجات مناسب می توانند به دریافت فیبر کمک کنند. برای نوزادان کم سن، به ویژه در ماه های اول، بهتر است قبل از دادن آبمیوه، دارو یا هر درمان دیگری با پزشک متخصص اطفال مشورت شود.
بهترین درمان فوری یبوست نوزاد یک ماهه چیست؟
برای نوزاد یک ماهه، درمان فوری خودسرانه توصیه نمی شود. اگر مدفوع سفت است، نوزاد هنگام دفع درد دارد یا چند روز دفع نداشته است، بهتر است ابتدا با پزشک متخصص اطفال مشورت شود تا علت مشخص و روش مناسب درمان انتخاب شود.
