ورزش برای سکته مغزی؛ تمرینات هوازی و کاردرمانی برای بیماران سکته مغزی

ما در این متن قصد داریم در رابطه با ورزش برای سکته مغزی را ارائه دهیم، باید یادآور شویم امروزه مراکزی نیز در زمینه ارائه خدمات به بیماران مختلف و از جمله سکته مغزی فعالیت می کنند، یکی از مراکز معتبر در این زمینه مرکز خدمات پرستاری سلامت اول است که دارای کادری مجرب در زمینه پرستاری در منزل می باشد.

کاردرمانی بیمار سکته مغزی در خانه یا مراکز کاردرمانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چرا که طی این روند درمانی می‌توان بسیاری از مشکلات حرکتی ناشی از سکته مغزی را بهبود بخشید. با توجه به اینکه بر اثر سکته مغزی برخی عوارض و اختلالات ممکن است مدت‌ها همراه بیمار باشد، امروزه با استفاده از روش‌های مختلف مانند کاردرمانی، فیزیوتراپی و گفتار درمانی، روند توانبخشی این افراد تسهیل می‌شود.

ورزش برای سکته مغزی

عدم تعادل بعد از سکته مغزی مشکلات زیادی را برای افراد به همراه خواهد داشت، از این رو بعد از سکته مغزی و بسته به شرایط بیمار و نوع عوارضی که برای او پیش آمده با نظر پزشک می توان ورزش هایی را برای بهبودی انتخاب نمود، از جمله این ورزش ها می توان به پیاده روی سبک، ورزش های کششی و همچنین ورزش ها و حرکات قدرتی تعادلی اشاره کرد، علاوه بر این حرکات ورزشی اصلاحی برای بخش های مختلف مانند حرکات بالاتنه و پایین تنه نیز می تواند کمک زیادی کند.

به نقل از سایت Neurolutions

تحقیقات نشان می‌دهد که افراد دچار سکته مغزی اغلب دچار کاهش آمادگی جسمانی شده و سبک زندگی کم‌تحرکی دارند. حدود ۴۰٪ از این افراد ۶ ماه پس از سکته در انجام فعالیت‌های روزمره مانند پوشیدن لباس یا غذا خوردن مشکل دارند و ۳۰٪ حتی تا ۴ سال بعد با محدودیت‌هایی در استقلال و مشارکت اجتماعی مواجه‌اند. بسیاری توانایی انجام فعالیت بدنی بیشتر را دارند اما به دلیل عدم آگاهی از امکان یا ضرورت ورزش، دسترسی محدود به منابع حمایتی یا نبود برنامه تمرینی ساختاریافته، ورزش نمی‌کنند. به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند که فعالیت بدنی و ورزش بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه مراقبتی و توانبخشی افراد دچار سکته مغزی باشد.

ورزش هوازی برای بیماران سکته مغزی

امروزه ورزش، به ویژه ورزش هوازی، به عنوان بخشی از درمان پس از سکته شناخته می‌شود و می‌تواند مانند دارو اثر مثبت بر سلامت جسمی، روانی و عاطفی داشته باشد. مطالعات جدید تمرکز خود را بر نوع ورزش، میزان و دفعات انجام آن و ایجاد برنامه‌های قابل اجرا و پایدار برای هر فرد گذاشته‌اند. ورزش هوازی سبک مانند پیاده‌روی، دوچرخه ثابت و تمرینات تنفسی، همراه با تمرینات تعادلی، شانه، اندام فوقانی، لگن و پاها، می‌تواند به بازگشت کنترل حرکتی، افزایش تعادل، بهبود گردش خون و قدرت عضلانی کمک کند. هرچند ورزش نیازمند تلاش است، انجام منظم آن با راهنمایی کاردرمانگر یا پرستار، کنترل زندگی را به فرد بازمی‌گرداند و کیفیت زندگی او را به طور چشمگیری بهبود می‌بخشد.

پیاده‌ روی سبک

پیاده‌روی کوتاه و آرام، حتی داخل خانه یا راهرو، به تقویت عضلات پا و حفظ تعادل کمک می‌کند. این کار به بازگشت استقلال فرد در راه رفتن کمک کرده و خطر زمین خوردن را کاهش می‌دهد. بهتر است چند بار در روز و تحت نظر فیزیوتراپیست یا پرستار انجام شود تا فشار اضافی به پاها یا زانوها وارد نشود.

تمرینات تنفسی

تمرینات ساده تنفسی مانند دم و بازدم عمیق و کنترل‌شده، ظرفیت ریه را افزایش داده و خستگی روزانه را کاهش می‌دهد. این تمرین‌ها همچنین به آرامش ذهنی بیمار کمک می‌کنند و می‌توانند چند بار در روز، هنگام نشستن یا استراحت، به راحتی انجام شوند.

دوچرخه ثابت

برای بیمارانی که توانایی نشستن دارند، استفاده از دوچرخه ثابت با مقاومت کم باعث تقویت پاها، بهبود گردش خون و کمک به حفظ تعادل می‌شود. بهتر است تمرین‌ها کوتاه و تدریجی شروع شوند و تحت نظر متخصص یا فیزیوتراپیست ادامه پیدا کنند تا ایمن و مؤثر باشند.

ورزش های دست بعد از سکته مغزی

به طور کلی ورزش یکی از راه های مراقبت از بیمار سکته مغزی است. یکی از ورزش های دست بعد از سکته مغزی به این صورت اجرا می شود که ابتدا باید انگشتان دو دست قلاب در هم قرار بگیرد و سپس یک بطری را نگه داشته و روی یک سطح با آن دایره بکشید، ورزش دیگر به این صورت اجرا می شود که آرنج ها را به بدن می چسبانید، و به شکل آغوش باز دستان را با زوایه 90 درجه خم کرده و دو دست را به هم نزدیک و سپس دور می کنیم.

توصیه می شود وزنه سبک مانند بطری آب را در دست ضعیف تر نگه دارید، علاوه بر آن در حرکتی دیگر آرنج را روی میز قرار می دهید، سپس بدون وزنه، حرکت وزنه زدن را انجام می دهید، فیزیوتراپی دست در سکته مغزی می بایست به سرعت شروع شود و استمرار یابد. دقت کنید که حرکات را درست انجام دهید زیرا تمرینات و حرکات غلط دست می تواند موجب بروز سندرم تونل کارپال شود.

حرکت انگشتان دست در سکته مغزی 

انواع دیگر حرکات بر روی انگشتان تمرکز دارد، یکی از انواع حرکت انگشتان دست بعد از سکته مغزی، با کمک گرفتن از توپ های درمانی انجام می شود، این توپ ها متنوع هستند و بر اساس نیاز بیماران باید تهیه گردد، با این توپ می توان انواع حرکت انگشتان دست بعد از سکته مغزی را انجام داد، برای مثال می توان توپ را با دست نگه داشت و به آن فشار وارد کرد و سپس رها کرد.

در حرکت دیگر در هنگام مراقبت بعد از سکته مغزی می توانید توپ را بین انگشت شست و دو انگشت کنار آن نگه دارید و بعد از چند ثانیه فشار رها کنید، علاوه بر آن می توانید توپ را بین دو انگشت با فشار نگه دارید و سپس بعد از چند ثانیه رها کنید، دقت داشته باشید در انتخاب حرکات می توانید از کارشناس کاردرمانی خود مشاوره بگیرید.

تمرینات شانه و اندام فوقانی

این تمرین‌ها به تقویت قدرت، انعطاف و دامنه حرکتی دست‌ها و شانه‌ها کمک می‌کنند و باعث می‌شوند بیمار بتواند فعالیت‌های روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن و گرفتن اشیاء را راحت‌تر انجام دهد. علاوه بر این، حفظ حرکت و قدرت عضلات بالاتنه، از سفتی و خشکی مفاصل جلوگیری کرده و به بهبود تعادل و استقلال بیمار کمک می‌کند.

تمرین بالا بردن شانه

نشسته یا ایستاده، شانه‌ها را آرام بالا ببرید و سپس پایین بیاورید. این حرکت ساده عضلات شانه و پشت را قوی می‌کند و به بهبود وضعیت نشستن و ایستادن کمک می‌کند. بهتر است چند بار در روز و با آرامش انجام شود.

کشش با حوله

یک حوله را با هر دو دست بگیرید و به آرامی بالا و پایین ببرید. این حرکت عضلات بازو و شانه را فعال کرده و به افزایش قدرت و دامنه حرکتی کمک می‌کند. می‌توانید این تمرین را چند بار در روز انجام دهید.

تمرینات چرخشی با عصا

یک عصا یا میله سبک بردارید و با دست‌ها حرکات دایره‌ای یا چرخشی انجام دهید. این تمرین انعطاف شانه‌ها را بیشتر کرده و کنترل دست‌ها و حرکات بالاتنه را بهبود می‌بخشد.

تمرینات لگن و تنه بعد از سکته مغزی

تمرینات لگن و تنه برای حفظ تعادل، قدرت و ثبات بدن ضروری هستند.

تمرین پل زدن

به پشت دراز بکشید، زانوها خم و پاها روی زمین باشد. سپس لگن را آرام بالا ببرید و دوباره پایین بیاورید. این حرکت عضلات پشت و شکم را تقویت می‌کند و به ثبات کمر و لگن کمک می‌کند. بهتر است چند بار در روز و با کنترل انجام شود.

تمرین سوپرمن

روی شکم دراز بکشید و دست‌ها و پاها را به آرامی از زمین بلند کنید، چند ثانیه نگه دارید و سپس پایین بیاورید. این حرکت عضلات پشت و تنه را فعال کرده و قدرت و تعادل بدن را بهبود می‌بخشد.

تمرینات کِگل

عضلات کف لگن را منقبض و سپس رها کنید. این تمرین به کنترل بهتر لگن و پیشگیری از مشکلات ادراری کمک می‌کند و برای توانبخشی پس از سکته بسیار مفید است.

راه رفتن بعد از سکته مغزی

گروهی از حرکات ورزشی بر قسمت پایین تنه و پاها تمرکز دارد، این نوع حرکات در واقع جهت کمک کردن به راه رفتن بیمار سکته مغزی در نظر گرفته شده اند، یکی از این حرکات به این صورت اجرا می شود که ابتدا باید روی صندلی بنشینید، سپس پای خود را بالا آورده تا تقریبا صاف شود و دوباره روی زمین بگذارید، در حرکت دیگر پا را از زانو خم می‌کنید و به سمت سینه می آورید و بعد از چند ثانیه به حالت اول باز می گردانید.

تمرینات پا بعد از سکته مغزی

تمرینات پا برای بهبود قدرت، انعطاف و هماهنگی حرکات در راه رفتن بسیار مهم هستند.

حرکت مچ پا

نشسته روی صندلی یا تخت، مچ پا را به آرامی بالا و پایین حرکت دهید. این کار به تقویت عضلات اطراف مچ و افزایش انعطاف مفصل کمک می‌کند و راه رفتن راحت‌تر و ایمن‌تر می‌شود.

کشش زانو

به صورت نشسته یا درازکش، زانو را آرام خم و راست کنید. این حرکت عضلات پشت ران و جلوی پا را تقویت کرده و به حفظ توانایی حرکت پاها کمک می‌کند.

رژه‌ نشسته

نشسته روی صندلی، پاها را یکی یکی بلند کرده و به جلو حرکت دهید، درست مثل رژه رفتن. این تمرین تعادل و هماهنگی پاها را بهبود می‌بخشد و باعث می‌شود راه رفتن بعد از سکته آسان‌تر شود.

ورزش‌ های تعادلی برای سکته مغزی

تمرینات تعادلی کمک می‌کنند بیمار بتواند بهتر بنشیند، بایستد و حرکت کند بدون خطر سقوط.

چرخش تنه در حالت نشسته

نشسته روی صندلی، تنه را به آرامی به سمت چپ و راست بچرخانید تا قدرت و کنترل عضلات کمر و شکم افزایش یابد.

نزدیک کردن زانو به سینه درازکش

به پشت دراز بکشید و زانوها را یکی یکی به سمت سینه بیاورید، این حرکت عضلات شکم و لگن را تقویت می‌کند و تعادل بدن را بهتر می‌کند.

کاردرمانی سکته مغزی در منزل

کاردرمانی نوعی توانبخشی است که به بازگرداندن توانایی‌های حرکتی و عملکرد روزمره افراد دچار سکته مغزی کمک می‌کند. هدف اصلی آن این است که بیمار بتواند حرکات دست و پا، نشستن، ایستادن و فعالیت‌های روزمره را راحت‌تر انجام دهد و استقلال بیشتری پیدا کند.

انجام کاردرمانی در منزل مزایای زیادی دارد: بیمار در محیط آشنا و راحت خود تمرین می‌کند و خانواده هم می‌توانند در روند درمان مشارکت داشته باشند.

تمرینات روزانه ساده

تمرینات کوتاه و ساده مانند گرفتن اشیاء سبک، حرکت دست‌ها و پاها، یا تمرینات نشسته به بهبود قدرت، انعطاف و هماهنگی حرکات کمک می‌کنند. این تمرین‌ها معمولاً چند دقیقه در روز انجام می‌شوند و به مرور زمان اثرات قابل توجهی روی توانایی‌های حرکتی دارند.

آموزش به خانواده برای همراهی

کاردرمانگر یا پرستار نحوه اجرای درست و ایمن تمرینات را به خانواده آموزش می‌دهد. آن‌ها یاد می‌گیرند چگونه بیمار را تشویق به حرکت کنند، تمرین‌ها را به شکل صحیح انجام دهند و پیشرفت حرکتی را به‌طور مستمر دنبال کنند. این همراهی خانواده باعث می‌شود روند توانبخشی سریع‌تر و مؤثرتر باشد.

تمرینات خانگی با وسایل ساده

تمرین با وسایل ساده‌ای که در خانه در دسترس هستند، مانند بطری آب، توپ نرم یا حتی مداد و سکه، می‌تواند توان حرکتی بیمار را تقویت کند و روند توانبخشی را لذت‌بخش‌تر کند. این تمرین‌ها علاوه بر اینکه آسان و ایمن هستند، باعث می‌شوند بیمار احساس موفقیت کند و انگیزه بیشتری برای حرکت و فعالیت روزانه داشته باشد. خانواده‌ها هم می‌توانند همراه بیمار باشند و با تشویق و همراهی، نقش مؤثری در بهبود وضعیت او ایفا کنند.

تمرین با بطری آب

یک بطری سبک را در دست بگیرید و حرکات بالا و پایین یا چرخشی انجام دهید تا عضلات دست و شانه فعال شود.

تمرین با توپ

با توپ‌های نرم یا درمانی، فشار دادن، نگه داشتن و رها کردن توپ باعث تقویت انگشتان و دست می‌شود.

تمرین با مداد و سکه

مداد یا سکه را با انگشتان دست ضعیف‌تر حرکت دهید یا بچرخانید تا کنترل انگشتان و هماهنگی دست‌ها افزایش یابد.

ماساژ بیماران بعد از سکته مغزی با روغن

علاوه بر تمرینات ورزشی، ماساژ می‌تواند روند بهبودی بیماران سکته مغزی و خونریزی مغزی را تسریع کند. ماساژ باعث آرامش بیمار می‌شود، تنش عضلات را کاهش می‌دهد و با بهبود گردش خون، عملکرد عضلات و حرکت اندام‌ها را تقویت می‌کند. این روش ساده و ملایم، به بیمار کمک می‌کند حس راحتی و آرامش بیشتری داشته باشد و تمرینات روزانه را بهتر انجام دهد.

برای ماساژ، استفاده از روغن‌های گیاهی مانند رزماری، نعناع، اسطوخودوس، دارچین یا زیتون توصیه می‌شود. این روغن‌ها علاوه بر نرمی و لطافت پوست، اثر آرام‌بخش و انرژی‌بخش دارند و تجربه ماساژ را برای بیمار دلپذیرتر می‌کنند. خانواده‌ها می‌توانند با یادگیری تکنیک‌های ساده ماساژ از پرستار یا کاردرمانگر، این روش را در خانه ایمن و مؤثر اجرا کنند.

سخن آخر

در این مقاله با مجموعه‌ای از ورزش‌ها و تمرین‌های مفید بعد از سکته مغزی آشنا شدیم. همان‌طور که اشاره شد، نوع تمرین‌ها بسته به مشکلات و عوارض هر فرد متفاوت است و باید با نظر کاردرمانگر یا فیزیوتراپیست انتخاب شوند. انجام این تمرین‌ها در خانه نیازمند پشتکار و استمرار است و همراهی خانواده و پرستار بیمار نقش بسیار مهمی در موفقیت روند توانبخشی دارد. هدف اصلی همه این تمرین‌ها بهبود وضعیت جسمانی و تعادل، افزایش قدرت حرکت و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی افراد دچار سکته مغزی است.

سوالات متداول

آیا ورزش سکته مغزی باید هر روز انجام شود؟

تمرینات روزانه کوتاه و منظم بهتر از جلسات طولانی و پراکنده است. حتی چند دقیقه تمرین روزانه می‌تواند به حفظ قدرت عضلات و انعطاف‌پذیری مفاصل کمک کند.

ورزش ایستاده برای بیماران سکته مناسب است؟

اگر وضعیت جسمی بیمار اجازه دهد و تحت نظر فیزیوتراپیست باشد، ورزش ایستاده می‌تواند قدرت پا و تعادل را بهبود دهد و اعتماد به نفس حرکت را بالا ببرد.

چه زمانی مراجعه به فیزیوتراپی لازم است؟

به محض اینکه پس از سکته حرکات دست یا پا محدود شد، یا درد و گرفتگی زیاد شد، بهتر است با فیزیوتراپیست مشورت کنید تا برنامه تمرینی مناسب تعیین شود.