آبسه دندان؛ روش درمان آبسه دندان و لثه کودکان

این مقاله در تاریخ 25-05-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

آبسه دندان و لثه (Tooth Abscess) نوعی عفونت است که می تواند در داخل دندان یا بافت های اطراف آن ایجاد شود و معمولاً با علائمی مانند درد، تورم و التهاب لثه همراه است. آبسه دندان در کودکان نیز شایع است و ممکن است با نشانه هایی مانند ورم لثه یا صورت، دندان درد، تب و درد هنگام جویدن غذا ظاهر شود. تشخیص و درمان به موقع آبسه اهمیت زیادی دارد، زیرا عفونت درمان نشده می تواند به بافت های اطراف گسترش پیدا کند.

در صورت درمان نشدن، آبسه دندان ممکن است باعث گسترش عفونت، افزایش درد و تورم و بروز عوارض جدی تر شود. درمان آن به علت و شدت عفونت بستگی دارد و ممکن است شامل تخلیه آبسه، درمان ریشه یا در برخی موارد کشیدن دندان باشد. در ادامه، با علائم، علت، انواع و روش های درمان آبسه دندان و لثه در کودکان و بزرگسالان و همچنین اقدامات مناسب برای کنترل علائم در خانه آشنا می شوید.

آبسه دندان چیست؟

در پاسخ به سوال آبسه چیست می توان گفت که آبسه دندان به اصطلاح انگلیسی tooth abscess نوعی عفونت در داخل لثه و دندان می باشد. این غده عفونی به دلیل رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان در سالمندان و فعالیت باکتری های مضدر ایجاد می شود که به شکل یک جوش قرمز و متورم بر روی لثه ایجاد می شود. ابسه لثه و دندان یک غذه عفونت در اطراف ریشه دندان بوده که می تواند در هر سنی با علائم مختلفی ایجاد شود که در صورت اقدام به موقع خطری نخواهد داشت در غیر اینصورت این عفونت و باکتری می تواند با سرایت به گردن، فک و سایر اعضای بدن مشکلات بیشتری به وجود آورد.

آبسه دندان کودک

آبسه دندان در کودکان معمولا برای دندان های شیری به وجود می آید که اگر به موقع اقدامات لازم صورت نگرید می تواند با آسیب های جبران ناپذیری به همراه باشد. در صورتی درمان آبسه لثه دندان کودکان سریعا انجام نشود و به تعویق انداخته شود می تواند به دندان های دائمی که هنوز رشد نکرده نیز آسیب برساند. بنابراین حتما در اولین فرصت برای درمان آبسه دندان کودک به پزشک و دندانپزشک متخصص مراجعه کنید و از عوارض جانبی جلوگیری نمایید.

آبسه لثه کودکان

عفونت لثه یا همان آبسه لثه کودکان در نتیجه رشد باکتری های مضر در دهان ایجاد می شود که همچون سایر آبسه ها می تواند با بوی بد دهان، عفونت، درد، تورم و سایر علائم همراه باشد که برای جلوگیری از پیشرفت عفونت و عوارض جانبی در صورت مشاهده، والدین گرامی موظف هستند تا در سریع ترین زمان ممکن کودک خود را جهت درمان ابسه لثه نزد پزشک متخصص ببرند. ابسه لثه در کودک معمولا با درد در ناحیه آسیب دبده شروع شده و این درد در هنگام جویدن غذا بیشتر نیز می شود و اگر بر روی لثه التهاب و قرمزی مشهود بود سریعا اقدامات لازم را برای سلامتی فرزند خود انجام دهید.

علائم آبسه دندان

در پاسخ به سوال علائم آبسه دندان چیست می توان گفت که علائم و نشانه های متفاوت و بسیار زیادی دارد. به عنوان مثال ورم لپ کودک یکی از اصلی ترین علائم آبسه لثه در بچه ها می باشد. تعدادی از موراد و نشانه های این عارضه به صورت زیر می باشد:

• دندان درد
• درد به گوش
• درد در ناحیه آبسه هنگام جویدن غذا
• بوی بد دهان
• بی خوابی
• مشکلات بلع
• تب
• درد در فک
• ورم لپ کودک

از علائم ظاهری آبسه دندان و دهان میتوان به قرمزی، تورم و التهاب لثه اشاره کرد. توجه داشته باشید که دندان درد ناشی از آبسه لثه و دندان کاملا ناگهانی بوده و در طول روز به مرور زمان بیشتر خواهد شد. در برخی از موارد شدت دندان درد به حدی خواهد بود که فرد درد ضربان دار را در اطراف گوش و گردن خود احساس می کند.

علائم عفونت لثه کودکان

عفونت لثه و آبسه دندان در کودکان می تواند در هر سنی رخ دهد که میتواند با علائم زیر همراه باشد:

• قرمزی و ورم لثه در ناحیه آسیب دبده
• بوی بد دهان
• ورم صورت
• گوش درد
• فک درد
• تورم در غده های گردن کودک
• تب و افزایش دمای بدن کودک

در صورت مشاهده هر کدام از علائم گفته شده بهتر است در سریع ترین زمان ممکن برای بررسی و ویزیت تخصصی فرزند خود به پزشک و دندانپزشک متخصص مراجعه کنید.

علت آبسه لثه و دندان

علت های زیادی وجود دارد که سبب ایجاد آبسه لثه و دندان می شود اما تعداد زیادی از آن ها مربوط به رعایت نکردن بهداشت دهان می باشد. همین امر سبب رشد باکتری ها در دندان میشود. به طور کلی علت ایجاد ابسه دهان را می توان به موارد زیر تقسیم کرد:

• عدم استفاده از مسواک
• استفاده نکردن از نخ دندان
• مصرف زیاد مواد قندی
• وجود حفره در دندان
• ترک خوردگی و شکستگی در دندان
• مصرف دارو های مضر
• دندان قروچه

انواع ابسه دندان

به طور کلی ابسه دندان و لثه به سه دسته کلی و اصلی تقسیم می شود:

• آبسه لثه

ابسه لثه در اصطلاح انگلیسی Gingival شایع ترین نوع بوده که فقط بر روی بافت لثه اثر گذاشته و هیچ ارتباطی با دندان ها ندارد.

• آبسه پریودنتال

ابسه Periodontal یک نوع عفونت بین لثه و دندان است که به هر دو بافت ارتباط دارد. این نوع آبسه نتیجه جمع شدن باکتری و عفونت در کیسه های پریودنتال است که درمان باید برای این مورد سریعا انجام شود و بعد از انجام عمل در بعضی از مواقع نیاز به پرستار بیمار نیز می باشد.

• ابسه پری اپیکال

ابسه Periapical abscess معمولا در اطراف نوک ریشه ایجاد میشود که دلیل آن وجود حفره در دندان و ورود عفونت از بافت نرم دندان می باشد. این عفونت باعث درد شدیدی شده که در هنگام جویدن غذا نیز افزایش پیدا می کند. برای درمان این نوع می بایست بافت نرم باز شود تا عفونت را بتوان خارج کرد.

درمان آبسه دندان

برای درمان آبسه دندان و تخلیه عفونت لثه جهت پیشگیری از مشکلات آتی روش ها و متد های بسیار زیادی وجود که دارد که بهترین روش درمان آبسه دهان به صورت زیر می باشد:

1. تخلیه آبسه دندان با برش

این متد رایج ترین روش برای خارج کردن عفونت از لثه بوده که در این روش دندانپزشک با استفاده از یک تیغ جراحی یک برش در ناحیه آبسه برای تخلیه عفونت استفاده می کند.

2. درمان آبسه لثه و دندان با آنتی بیوتیک

معمولا بسیاری از دندانپزشکان بعد از تخلیه و خارج کردن عفونت آبسه دندان با روش برش یک دوره آنتی بیوتیک درمانی را برای از بین بردن کامل باکتری ها را در نظر می گیرند.

3. درمان ابسه دندان با عصب کشی

برای درمان آبسه دندان پر اپیکال نیاز است تا دندانپزشک از روش عصب کشی دندان استفاده کند و بعد از تمیز کردن کانال دندان آن را مجددا با مواد مخصوص پر نماید تا آبسه دندون درمان شود.

4. کشیدن دندان برای رفع آبسه دندان

در صورتی که درمان ابسه دندون دیر انجام شود عفونت بسیار زیاد سبب سست شدن ریشه شده که در اینصورت برای تخلیه عفونت نیاز به کشیدن دندان می باشد.

به نقل از medicalnewstoday:

پزشک نمی تواند آبسه را درمان کند، اما ممکن است دارو تجویز کند و در مورد خودمراقبتی و مدیریت درد توصیه کند و همچنین احتمالاً در صورت نیاز سریعترین راه درمان اورژانسی را می داند.

• برش: آبسه دندان باید بریده شود و چرک که حاوی باکتری است تخلیه شود. پزشک یک بی حس کننده موضعی تجویز می کند.
• درمان آبسه پری آپیکال: درمان کانال ریشه برای برداشتن آبسه استفاده خواهد شد. از مته برای ایجاد سوراخ در دندان مرده استفاده می شود تا چرک خارج شود. هر گونه بافت آسیب دیده از پالپ خارج می شود. سپس برای جلوگیری از عفونت های بعدی، پرکننده ریشه در فضا قرار داده می شود.
• درمان آبسه پریودنتال: آبسه تخلیه می‌شود و پاکت پریودنتال تمیز می‌شود. سپس سطوح ریشه دندان با جرمگیری و صاف کردن زیر خط لثه صاف می شود. این به ترمیم دندان کمک می کند و از بروز عفونت های بیشتر جلوگیری می کند.

درمان آبسه دندان کودک

درمان آبسه دندان کودکان همانند سایر افراد بوده که بعد از تشخص نوع ابسه پزشک نوع درمان را مشخص می کند که در بعضی مواقع آبسه دندان حاد نبوده و با مصرف آنتی بیوتیک ها در مدت زمان کوتاهی رفع می شود و گاهی آبسه دندان و لثه کودکان بقدری حاد می شوند که نیاز به برش و خارج کردن عفونت می باشد. توجه داشته باشید که برای آبسه دندان در کودکان به هیچ عنوان از درمان های خانگی و دهانشویه کودک استفاده نکنید.

همچنین در برخی مواقع پزشک برای تخلیه کامل عفونت دندان کودک مجبور به کشیدن دندان شده است. بنابراین همانطور که گفته شد سعی کنید درمان آبسه لثه کودکان خود را در سریعترین زمان شروع کنید و برای کاهش درد فرزند خود به هیچ عنوان از اسپری و ژل های بی حسی موضعی استفاده نکنید.

آیا می‌ توان آبسه دندان کودک را ترکاند؟

خیر، ترکاندن آبسه دندان کودکان در خانه توصیه نمی‌شود و والدین نباید آبسه را فشار دهند، با سوزن سوراخ کنند یا برای خارج کردن چرک آن را دستکاری کنند. آبسه معمولاً ناشی از یک عفونت دندانی یا لثه‌ای است و حتی اگر با تخلیه موقت چرک، تورم کاهش پیدا کند، علت اصلی عفونت همچنان باقی می‌ماند. بنابراین در صورت مشاهده آبسه، تورم یا درد دندان کودک، لازم است دندانپزشک علت عفونت را بررسی و روش مناسب درمان را تعیین کند. در صورت وجود تب، تورم قابل توجه صورت، مشکل در بلع یا تنفس و گسترش تورم به اطراف صورت یا گردن، مراجعه فوری پزشکی ضروری است.

درمان خانگی آبسه دندان؛ برای کاهش درد چه کنیم؟

در صورت بروز آبسه لثه و دندان می توانید قبل از مراجعه به دندانپزشک از روش های زیر برای جلوگیری از گسترش عفونت استفاده نمایید:

شستن دهان با اب نمک برای درمان خانگی آبسه لثه

شستشوی دهان با آب نمک ولرم یکی از روش‌های ساده برای کمک به کاهش ناراحتی و حفظ بهداشت دهان در زمان بروز آبسه لثه و دندان است. برای این کار می‌توان مقدار کمی نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کرد، محلول را چند ثانیه در دهان چرخاند و سپس آن را تف کرد و قورت نداد. این روش می‌تواند به تمیز ماندن محیط دهان و تسکین موقت علائم کمک کند، اما جایگزین درمان دندانپزشکی آبسه نیست.

در کودکان بهتر است این روش تنها زمانی استفاده شود که کودک بتواند محلول را به‌خوبی در دهان بچرخاند و بدون بلعیدن بیرون بریزد. اما اگر آبسه با تب، تورم صورت، درد شدید یا افزایش تورم همراه باشد، باید برای بررسی و درمان علت اصلی عفونت به دندانپزشک مراجعه کرد.

درمان فوری آبسه دندان کودک با جوش شیرین

جوش شیرین ممکن است به خنثی کردن اسیدیته محیط دهان و پاکیزگی دهان کمک کند، اما شواهد کافی برای استفاده از جوش شیرین به عنوان درمان فوری آبسه دندان کودک وجود ندارد. آبسه ناشی از عفونت دندان یا بافت‌های اطراف آن است و شست وشوی دهان با محلول جوش شیرین نمی‌تواند عفونت و علت اصلی آبسه را برطرف کند.

بنابراین بهتر است والدین برای درمان آبسه دندان کودک با جوش شیرین به این روش تکیه نکنند و از قرار دادن مستقیم جوش شیرین روی دندان یا لثه نیز خودداری کنند. اگر کودک دچار آبسه، تورم، درد یا تب شده است، لازم است توسط دندانپزشک معاینه شود. همچنین کودکان کم سن نباید بدون نظر دندانپزشک از محلول‌های شست وشوی دهان استفاده کنند، زیرا ممکن است آن را ببلعند.

کمپرس سرد برای درمان خانگی آبسه لثه در کودکان و بزرگسالان

کمپرس سرد می‌تواند به کاهش موقت درد و تورم ناشی از آبسه دندان و لثه کمک کند و برای کودکان و بزرگسالان قابل استفاده است. برای این کار، چند تکه یخ را داخل یک پارچه یا حوله تمیز قرار دهید و آن را برای مدت کوتاه روی قسمت بیرونی صورت، در محل تورم، قرار دهید. یخ را مستقیماً روی پوست یا لثه نگذارید تا باعث آسیب و تحریک بافت نشود.

با این حال، کمپرس سرد تنها یک روش موقتی برای کنترل درد و تورم است و عفونت و علت اصلی آبسه دندان را درمان نمی‌کند. بنابراین حتی اگر با استفاده از کمپرس سرد علائم کاهش پیدا کرد، مراجعه به دندانپزشک برای بررسی و درمان علت آبسه ضروری است. در صورت تب، افزایش تورم صورت، مشکل در بلع یا تنفس نیز نباید مراجعه پزشکی را به تأخیر انداخت.

درمان خانگی آبسه دندان با سیر

سیر به دلیل داشتن ترکیباتی مانند آلیسین، در برخی مطالعات دارای خواص ضدباکتریایی نشان داده شده است، اما شواهد کافی برای استفاده از سیر خام به عنوان درمان خانگی آبسه دندان وجود ندارد. قرار دادن سیر له شده به صورت مستقیم روی لثه یا دندان نیز می تواند باعث تحریک یا حتی سوختگی مخاط دهان شود و به همین دلیل توصیه نمی شود. طبق گزارش های منتشر شده در سایت Pub Med، شواهدی مبنی بر سوختگی مخاط دهان پس از قرار دادن سیر خام روی محل درد دندان وجود دارد.

بنابراین، اگرچه ممکن است در جستجوهای اینترنتی روش درمان خانگی آبسه دندان با سیر پیشنهاد شود، نباید از آن برای ترکاندن یا تخلیه آبسه استفاده کرد و به ویژه برای کودکان مناسب نیست. آبسه دندان معمولاً به درمان علت اصلی عفونت نیاز دارد و در صورت مشاهده تورم، درد، تب یا سایر علائم عفونت، بهتر است دندانپزشک کودک یا بزرگسال بیمار را معاینه کند.

درمان فوری آبسه دندان با اسانس پونه

اگرچه برخی مطالعات برای اسانس‌های گیاهی از جمله اسانس نعناع، خواص ضدباکتریایی گزارش کرده‌اند، شواهد کافی برای استفاده از اسانس پونه به عنوان درمان فوری آبسه دندان وجود ندارد و قرار دادن مستقیم اسانس روی ناحیه آبسه نمی‌تواند علت اصلی عفونت را برطرف کند. همچنین استفاده مستقیم و غلیظ از اسانس‌ها روی بافت‌های حساس دهان می‌تواند باعث تحریک مخاط شود. بنابراین توصیه نمی‌شود برای درمان آبسه، پارچه یا دستمال آغشته به اسانس پونه را روی لثه یا دندان قرار دهید.

عوارض درمان نکردن آبسه دندان

آبسه دندان و لثه جزو مواردی بوده است که اگر درمان نشود می تواند در آینده با گذشته زمان عوارض جانبی بسیار زیادی همراه باشد که تعدادی از این عوارض به صورت زیر خواهد بود:

• در صورتی که ابسه دندون مداوا نشود سبب ایجاد کیست عفونتی دندانی در زیر ریشه دندان خواهد شد.
• در بعضی از موارد ضروری می تواند سبب سست شدن ریشه دندان و از دست دادن آن شود
• امکان ورود عفونت به خون وجود دارد که در این صورت می تواند سبب سرطان مغز و استخوان شود.

به صورت کلی اگر درمان ابسه لثه، دندان و دهان در تایم مناسب و به موقع انجام نشود می تواند با عوارض جبران ناپذیری در آینده همراه باشد.

خطرات آبسه دندان کودکان

خطرات آبسه دندان کودکان بیشتر زمانی مطرح می شود که عفونت برای مدت طولانی درمان نشود یا به بافت های اطراف گسترش پیدا کند. آبسه معمولاً خودبه خود برطرف نمی شود و باقی ماندن عفونت می تواند باعث افزایش درد و تورم، آسیب به بافت های اطراف دندان و گسترش عفونت به نواحی مجاور شود. در کودکان، به دلیل قرار گرفتن دندان های شیری در نزدیکی جوانه دندان های دائمی، عفونت شدید و درمان نشده در برخی موارد می تواند به دندان در حال رشد نیز آسیب برساند.

در صورت گسترش عفونت، ممکن است تورم صورت و فک، تب، بی حالی و التهاب گسترده تر ایجاد شود و در موارد شدید، عفونت به نواحی عمیق تر صورت و گردن گسترش پیدا کند. به همین دلیل، مشاهده آبسه، به ویژه همراه با تب، تورم قابل توجه صورت، مشکل در بلع یا تنفس، نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. درمان آبسه بسته به علت و شدت عفونت می تواند شامل تخلیه آبسه، درمان ریشه یا در برخی موارد کشیدن دندان باشد. اگر ضایعه یا زخم دهان و لثه با وجود درمان مناسب برطرف نشود، یا ظاهر و علائم آن برای دندانپزشک غیرمعمول باشد، لازم است علت آن بررسی شود. در چنین شرایطی، آشنایی با علائم سرطان دهان نیز می‌تواند به شناخت علائم هشدار کمک کند.

پیشگیری از آبسه دندان

جلوگیری از پوسیدگی دندان، زرد شدن دندان کودک و رعایت بهداشت برای جلوگیری از آبسه دندان بسیار مهم است. با اقدامات زیر میتوانید تا حد زیادی میتوانید از آبسه دندان پیشگیری کنید:

• آب حاوی فلوراید بنوشید.
• دندان‌های خود را حداقل دو بار در روز به مدت دو دقیقه با خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
• به صورت روزانه از نخ دندان یا آب‌فلاسر برای تمیز کردن بین دندان‌های خود استفاده کنید.
• مسواک خود را هر ۳ تا ۴ ماه یک‌بار تعویض کنید.
• غذاهای سالم بخورید و مصرف مواد قندی بین وعده‌های غذایی را محدود کنید.
• به طور منظم به دندان‌پزشک برای معاینه و پاکسازی حرفه‌ای مراجعه کنید.
• در نظر داشته باشید که از یک دهان‌شویه آنتی‌سپتیک یا فلوراید برای اضافه کردن یک لایه محافظت اضافی در برابر پوسیدگی دندان استفاده کنید.

تجربه و توصیه پرستاری درباره آبسه دندان کودکان

یکی از نکاتی که در مراقبت از کودکان اهمیت زیادی دارد این است که والدین با مشاهده تورم یا جوش روی لثه، آن را فشار ندهند و برای تخلیه آبسه در خانه اقدام نکنند. گاهی ممکن است بعد از خروج چرک، درد و تورم برای مدتی کمتر شود، اما این کاهش علائم به معنی برطرف شدن عفونت نیست. بهتر است ابتدا علت آبسه توسط دندانپزشک بررسی شود و درمان مناسب انجام گیرد.

از طرف دیگر، در زمان مراقبت از کودک می‌توان با رعایت بهداشت دهان، تمیز نگه داشتن دندان‌ها و استفاده از روش‌های ساده‌ای مانند کمپرس سرد برای کاهش موقت تورم و درد، شرایط کودک را تا زمان مراجعه به دندانپزشک راحت‌تر کرد. اگر آبسه با تب، تورم صورت، بی حالی، درد شدید یا مشکل در بلع و تنفس همراه باشد، نباید مراجعه را به تأخیر انداخت و لازم است کودک سریع‌تر ارزیابی پزشکی شود.

سخن پایانی

آبسه دندان و لثه می‌تواند در کودکان و بزرگسالان ایجاد شود و معمولاً نشانه وجود یک عفونت در دندان یا بافت‌های اطراف آن است. رعایت بهداشت دهان و دندان، مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک می‌تواند به پیشگیری از مشکلاتی مانند پوسیدگی و عفونت دندان کمک کند. با این حال، در صورت ایجاد آبسه دندان نباید تنها به درمان‌های خانگی یا کاهش موقت درد اکتفا کرد، زیرا برای برطرف شدن علت اصلی عفونت، تشخیص و درمان مناسب توسط دندانپزشک ضروری است.

در آبسه دندان کودکان نیز مراجعه به‌موقع اهمیت بیشتری دارد، زیرا عفونت درمان‌نشده می‌تواند پیشرفت کند و مشکلات بیشتری ایجاد کند. بنابراین اگر کودک دچار درد، تورم لثه، ورم صورت، تب یا سایر علائم عفونت شده است، بهتر است در اولین فرصت برای معاینه و درمان اقدام کنید و از فشار دادن یا ترکاندن آبسه در خانه خودداری کنید.

سوالات متداول