سکته مغزی؛ علائم سکته مغزی در زنان و مردان

این مقاله در تاریخ 24-06-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

سکته مغزی یا stroke یک وضعیت اورژانسی و جدی است که زمانی رخ می دهد که خون رسانی به بخشی از مغز مختل شود یا یکی از رگ های مغزی دچار پارگی شود. علائم سکته مغزی معمولا به صورت ناگهانی ظاهر می شوند و می توانند شامل افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بی حسی دست و پا، اختلال در گفتار، مشکلات بینایی و از دست دادن تعادل باشند. تشخیص سریع این نشانه ها و اقدام فوری می تواند از آسیب بیشتر به مغز و عوارض جدی جلوگیری کند.

آشنایی با نشانه های سکته مغزی در زنان، مردان و سالمندان کمک می کند تا در صورت بروز این عارضه، زمان را از دست ندهید و بیمار را سریع به اورژانس برسانید. پس از ترخیص نیز بسته به میزان آسیب و نیاز بیمار، مراقبت و توانبخشی ادامه پیدا می کند و حضور پرستار در منزل می تواند در مراقبت روزانه، کنترل وضعیت بیمار و انجام توصیه های درمانی کمک کننده باشد.

علائم سکته مغزی

علائم سکته مغزی معمولا به صورت ناگهانی شروع می شوند و بسته به ناحیه ای از مغز که درگیر شده، ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشند. مهم ترین نشانه ها شامل ضعف یا بی حسی ناگهانی، به ویژه در یک طرف بدن، افتادگی صورت، اختلال در صحبت کردن یا درک کلمات، مشکلات بینایی، سرگیجه و از دست دادن تعادل هستند. سردرد شدید و ناگهانی بدون علت مشخص نیز می تواند از علائم سکته مغزی، به ویژه در برخی انواع آن، باشد.

به نقل از nhs:

علائم و نشانه های سکته مغزی از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما معمولاً به طور ناگهانی شروع می شود. از آنجایی که قسمت های مختلف مغز قسمت های مختلف بدن شما را کنترل می کند، علائم شما به قسمتی از مغز که تحت تاثیر قرار گرفته و میزان آسیب بستگی دارد. علائم اصلی سکته مغزی را می توان با کلمه FAST به خاطر آورد:

• صورت (face) :- ممکن است صورت از یک طرف افتاده باشد، ممکن است فرد نتواند لبخند بزند یا دهان یا چشمش افتاده باشد.
• بازوها (arm) :ممکن است فرد نتواند هر دو بازو را بلند کند و به دلیل ضعف یا بی حسی در یک بازو نگه دارد.
• گفتار (speak): گفتار آنها ممکن است نامفهوم یا درهم باشد، یا ممکن است فرد علیرغم اینکه بیدار به نظر می رسد، اصلا نتواند صحبت کند. آنها همچنین ممکن است در درک آنچه شما به آنها می گویید مشکل داشته باشند.
• زمان (time): وقت آن است که در صورت مشاهده هر یک از این علائم یا علائم، فوراً 999 را شماره گیری کنید.

برای همه مهم است که از این علائم و نشانه ها آگاه باشند، به خصوص اگر با فردی که در گروه پرخطر قرار دارد زندگی می کنید یا از او مراقبت می کنید، مانند فردی که مسن است یا دیابت یا فشار خون بالا دارد.

پس برای تشخیص سریع، می توان از روش FAST کمک گرفت: از فرد بخواهید لبخند بزند و افتادگی یک طرف صورت را بررسی کنید؛ هر دو دست خود را بالا ببرد تا مشخص شود یکی از دست ها دچار ضعف یا افتادگی می شود یا نه؛ سپس از او بخواهید یک جمله ساده بگوید و واضح بودن گفتارش را بررسی کنید. مشاهده هر یک از این نشانه ها به معنی ضرورت اقدام فوری است و نباید منتظر برطرف شدن علائم ماند.

به نقل از سایت CDC:

زمان در درمان سکته مغزی اهمیت زیادی دارد و هرچه درمان سریع تر آغاز شود، احتمال کاهش آسیب مغزی بیشتر خواهد بود. در یک گزارش آمده است که در سکته مغزی ایسکمیک، با هر دقیقه تاخیر در درمان، نزدیک به ۲ میلیون سلول عصبی مغز ممکن است از بین برود.

به همین دلیل، تشخیص سریع علائم و تماس فوری با اورژانس می تواند نقش مهمی در کاهش آسیب مغزی و عوارض طولانی مدت داشته باشد.

مهم ترین نشانه های سکته مغزی

1. افتادگی یک طرف صورت: ممکن است هنگام لبخند زدن، یک سمت صورت پایین تر از سمت دیگر قرار بگیرد.
2. ضعف یا بی حسی دست و پا: به ویژه اگر به طور ناگهانی و در یک طرف بدن ایجاد شود.
3. اختلال در گفتار: نامفهوم شدن کلمات، دشواری در صحبت کردن یا ناتوانی در درک صحبت دیگران.
4. اختلال ناگهانی در بینایی: تاری دید، دوبینی یا کاهش و از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم.
5. سرگیجه و از دست دادن تعادل: ممکن است فرد ناگهان در راه رفتن یا حفظ تعادل دچار مشکل شود.
6. سردرد شدید و ناگهانی: به ویژه اگر بدون علت مشخص و همراه با سایر علائم عصبی ایجاد شود.
7. گیجی یا اختلال ناگهانی در درک و تفکر: ممکن است فرد در فهمیدن صحبت دیگران یا پاسخ دادن دچار مشکل شود.

اگر هر کدام از این نشانه ها به صورت ناگهانی ظاهر شد، حتی اگر شدت آن کم باشد، باید فورا با اورژانس تماس گرفت. زمان شروع علائم را نیز به خاطر بسپارید یا یادداشت کنید. این اطلاعات می تواند در تصمیم گیری درباره درمان مناسب در بیمارستان اهمیت داشته باشد.

علائم سکته مغزی خفیف

علائم سکته مغزی خفیف ممکن است شدت کمتری داشته باشند، اما خفیف بودن نشانه ها به معنی بی خطر بودن آنها نیست. ضعف یا بی حسی یک طرف بدن، اختلال کوتاه مدت در صحبت کردن یا درک کلمات، تاری دید، سرگیجه، عدم تعادل و سردرد ناگهانی می توانند از نشانه های این وضعیت باشند.

گاهی علائم پس از چند دقیقه یا چند ساعت برطرف می شوند. در چنین شرایطی ممکن است فرد دچار حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا همان مینی سکته شده باشد. از بین رفتن علائم نباید باعث اطمینان خاطر شود، زیرا در لحظه شروع نمی توان فقط بر اساس علائم تشخیص داد که فرد دچار TIA شده یا سکته مغزی کامل. بنابراین حتی در صورت برطرف شدن نشانه ها نیز ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.

علائم سکته مغزی گذرا یا TIA

علائم سکته مغزی گذرا معمولا ناگهانی شروع می شوند و می توانند شبیه علائم سکته مغزی باشند، از جمله ضعف یا بی حسی یک طرف بدن، افتادگی صورت، اختلال در گفتار، مشکلات بینایی، سرگیجه و اختلال تعادل. این علائم ممکن است پس از مدت کوتاهی برطرف شوند، اما TIA یک هشدار جدی برای احتمال سکته مغزی در آینده است.

به نقل از سایت NHS:

در مراحل اولیه نمی توان با اطمینان تشخیص داد که علائم مربوط به سکته مغزی گذرا (TIA) است یا یک سکته مغزی کامل؛ به همین دلیل حتی اگر علائم کاملا از بین بروند، فرد باید در بیمارستان ارزیابی شود. بررسی سریع می تواند به شناسایی علت و کاهش خطر سکته مغزی بعدی کمک کند.

نکته مهم این است که سکته مغزی گذرا فقط یک اتفاق گذرا و بی اهمیت نیست و می تواند یک علامت هشدار برای سکته مغزی آینده باشد و بیش از یک سوم افرادی که پس از TIA درمان مناسب دریافت نمی کنند، ممکن است طی یک سال دچار سکته مغزی شوند. به همین دلیل، علائم سکته مغزی خفیف یا گذرا نیز باید مانند یک وضعیت اورژانسی جدی گرفته شوند.

علائم سکته مغزی در زنان

علائم سکته مغزی در زنان معمولا با نشانه هایی مانند افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بی حسی ناگهانی در دست یا پا، اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار، تاری دید، سرگیجه و از دست دادن تعادل ظاهر می شوند. این علائم ممکن است به صورت ناگهانی ایجاد شوند و شدت آنها در افراد مختلف متفاوت باشد.

در برخی زنان، به ویژه در سنین جوان تر، ممکن است نشانه هایی مانند سردرد شدید و ناگهانی، تهوع، استفراغ، گیجی یا احساس ضعف عمومی نیز دیده شود. با این حال، این علائم به تنهایی به معنی سکته مغزی نیستند و در صورت شروع ناگهانی یا همراه شدن با علائم عصبی، باید جدی گرفته شوند.

علائم سکته مغزی خفیف در زنان

علائم سکته مغزی خفیف در زنان ممکن است شدت کمتری داشته باشند و گاهی فرد آنها را با خستگی، سرگیجه یا یک مشکل موقتی اشتباه بگیرد. بی حسی یا ضعف یک طرف بدن، اختلال کوتاه مدت در گفتار، مشکل در دید، سرگیجه یا به هم خوردن تعادل از نشانه هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

اگر این علائم بعد از چند دقیقه یا چند ساعت برطرف شوند، احتمال بروز حمله ایسکمیک گذرا (TIA) مطرح است. برطرف شدن علائم به معنی بی خطر بودن وضعیت نیست و بیمار همچنان به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.

در مقابل، علائم سکته مغزی خفیف در مردان نیز می تواند بسیار شبیه زنان باشد و تفاوت اصلی معمولا در شدت یا نوع بروز علائم است، نه اینکه زنان و مردان علائم کاملا متفاوتی داشته باشند.

علائم سکته مغزی در زنان جوان

سکته مغزی فقط مخصوص سالمندان نیست و علائم سکته مغزی در زنان جوان نیز می تواند ناگهانی ایجاد شود. بی حسی یا ضعف یک طرف بدن، اختلال ناگهانی در تکلم، مشکل دید، سرگیجه شدید یا سردرد غیرمعمول از نشانه هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

اگر این علائم ناگهانی ایجاد شوند، حتی در یک فرد جوان و بدون سابقه بیماری، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد.

علائم سکته مغزی در مردان

علائم سکته مغزی در مردان نیز معمولا به صورت ناگهانی ظاهر می شود. از مهم ترین نشانه ها می توان به افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بی حسی دست و پا، اختلال در حرف زدن و درک صحبت دیگران، اختلال دید و از دست دادن تعادل اشاره کرد.

در میان جستجوهای کاربران، عبارت علائم سکته مغزی خفیف در مردان اهمیت زیادی دارد. سکته مغزی خفیف در مردان ممکن است با نشانه هایی شروع شود که شدت زیادی ندارند، اما ناگهانی بودن آنها اهمیت بیشتری از شدت علامت دارد.

بعضی از روش‌های درمانی اگر فوراً پس از شروع سکته مغزی انجام شوند، بسیار موثر خواهند بود. بنابراین، شناختن علائم سکته بسیار حیاتی است تا بتوانید به سرعت واکنش نشان دهید. علائم و نشانه های رایج این عارضه در مردان عبارتند از:

• فلج اندام‌ها
• بی‌حسی یا ضعف در حرکت دادن یکی از اعضای بدن مانند دست
• مشکل در گفتار یا درک آن
• حالت گیجی
• ناتوانایی در صحبت کردن
• مشکلات بینایی مانند دید تاری و دوبینی در یک یا هر دو چشم
• دشواری در راه رفتن
• از دست دادن تعادل یا هماهنگی
• ابتلا به سرگیجه
• سردرد‌های ناگهانی شدید و بی‌دلیل

در صورت بروز این علائم، حتماً نیاز به درمان اورژانسی دارید. اگر شما یا اطرافیان‌تان از علائم گفته شده رنج می‌برید، بلافاصله به کسی بگویید یا اینکه خودتان با شماره 115 تماس بگیرد. سرعت عمل و داشتن آگاهی لازم، می‌تواند کلیدی برای پیشگیری از آسیب دائمی یا موقت به مغز، ناتوانی یا معلولیت طولانی‌مدت و حتی مرگ باشد.

همچنین عبارت علائم سکته خفیف در مردان نیز به همین گروه از نشانه ها اشاره دارد. برای مثال، بی حسی موقتی دست، اختلال کوتاه مدت در صحبت کردن یا تاری دید ناگهانی ممکن است از علائم یک حمله گذرا باشد و نباید صرفا به دلیل برطرف شدن علامت نادیده گرفته شود.

علائم سکته مغزی خفیف

علائم سکته مغزی خفیف ممکن است از چند دقیقه تا مدت بیشتری ادامه داشته باشند و گاهی بدون درمان برطرف شوند. اصطلاحاتی مانند سکته خفیف، سکته ناقص، سکته مغزی خفیف و مینی استروک در جستجوهای کاربران برای توصیف چنین شرایطی دیده می شوند، اما از نظر پزشکی تشخیص دقیق فقط با بررسی پزشک و آزمایش های لازم امکان پذیر است.

به طور کلی، مهم ترین علائم سکته مغزی خفیف عبارتند از:

• بی حسی یا ضعف ناگهانی در صورت، دست یا پا، به ویژه در یک طرف بدن
• افتادگی یک طرف صورت
• اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا پیدا کردن کلمات
• مشکل در درک صحبت دیگران
• تاری دید یا از دست دادن ناگهانی دید
• سرگیجه شدید یا اختلال ناگهانی در تعادل
• مشکل در راه رفتن
• سردرد ناگهانی و شدید، به ویژه اگر علت مشخصی نداشته باشد
• گیجی یا اختلال ناگهانی در عملکرد ذهنی

جدول علائم سکته مغزی خفیف

علایم سکته مغزی خفیف چه تفاوتی با سکته شدید دارد؟

شدت علائم همیشه نشان نمی دهد که وضعیت چقدر جدی است. ممکن است فرد فقط برای مدت کوتاهی دچار بی حسی دست یا اختلال گفتار شود و سپس کاملا به حالت عادی برگردد. این حالت می تواند با حمله ایسکمیک گذرا یا TIA مرتبط باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

بنابراین اگر درباره علایم سکته خفیف، نشانه های سکته مغزی خفیف یا علامت سکته مغزی خفیف جستجو می کنید، مهم ترین نکته این است که به ناگهانی بودن علامت توجه داشته باشید.

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی در حقیقت به معنی پاره شدن یک رگ خونی در مغز انسان و سپس خونریزی آن است. از سوی دیگر اگر به هر علتی خونرسانی به مغز مسدود شود، نیز این وضعیت به وجود می‌آید. در واقع، پارگی و انسداد، از رسیدن خون و اکسیژن مورد نیاز به بافت مغز جلوگیری می‌کند. خون از طریق گلبول‌های قرمز و پروتئینی به نام هموگلوبین، مواد مغذی و دی‌اکسید کربن را جابه‌جا می‌کند.

هنگامی که اکسیژن به مقدار کافی به بافت مغز نرسد، بافت مغز و سلول‌های آن آسیب می‌بینند و در اثر آن، فعالیت طبیعی آن‌ها به خطر می‌افتد و ممکن است مرگ ناشی از این وضعیت رخ دهد. بنابراین، اعضای دیگر بدن که توسط آن ناحیه آسیب دیده مغز کنترل می‌شوند، فعالیت طبیعی خود را از دست می‌دهند. stroke یک وضعیت اورژانس پزشکی است که به هنگام مشاهده علائم اولیه باید فوراً به بیمارستان منتقل شود. البته با پیر شدن مغز تنها یکی از مسائل پیش رو سکته مغزی خواهد بود. اینکه پیری مغز چیست خود یک مبحث جداگانه است که ما آن را هم پوشش دهده ایم.

در برخی موارد، علائم و نشانه های سکته مغزی ممکن است تا چند دقیقه یا حتی چند ساعت ادامه داشته باشد و سپس بهبود یابند. این وضعیت به عنوان ministroke شناخته شده که ناشی از لخته شدن خون در شریان‌های خونی است.

مینی سکته‌ ی مغزی علائمی مشابه دارد، اما علائم آن خود به خود از بین می‌روند. به عنوان مثال، در صورتی که یک مینی سکته‌ی مغزی با درد همراه باشد، احتمالا درد بعد از گذشت چند ساعت بهبود می‌یابد. اگرچه مینی سکته خطر جدی ایجاد نمی‌کند، اما به هر حال باید با جدیت مورد توجه قرار گیرد. تقریبا یک سوم از افرادی که بعد از ministroke موفق به درمان نمی‌شوند، بعد از یک سال دچار سکته‌های مغزی می‌شوند.

سکته ناقص چیست؟

«سکته ناقص» یک اصطلاح رایج بین مردم است و معمولا برای شرایطی استفاده می شود که علائم سکته مغزی خفیف هستند یا بعد از مدتی برطرف می شوند. در برخی موارد منظور افراد از سکته ناقص همان TIA است، اما نمی توان بدون معاینه و بررسی پزشکی این دو را یکی دانست.

به همین دلیل، حتی اگر علائم سکته ناقص یا علائم سکته ناقص مغزی کاملا برطرف شده باشند، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

مینی استروک چیست؟

مینی استروک معمولا به حمله ایسکمیک گذرا یا TIA اشاره دارد که در آن، جریان خون بخشی از مغز برای مدت کوتاهی مختل می شود و علائم مشابه سکته مغزی ایجاد می کند. نشانه ها ممکن است پس از مدت کوتاهی برطرف شوند، اما TIA می تواند یک هشدار مهم برای احتمال سکته مغزی در آینده باشد.

آیا سکته مغزی خفیف خطرناک است؟

بله، سکته مغزی خفیف یا علائمی که به سرعت برطرف می شوند نیز می توانند جدی باشند. برطرف شدن علائم به این معنی نیست که علت ایجاد آنها برطرف شده است.

پرسیدن اینکه آیا سکته مغزی خفیف خطرناک است معمولا از نگرانی درباره همین موضوع ناشی می شوند. اگر علائم ناگهانی سکته مغزی ایجاد شده و بعد برطرف شده اند، فرد باید در اسرع وقت از نظر علت این علائم بررسی شود.

آیا سکته مغزی خفیف خوب میشود؟

بعضی علائم ممکن است کاملا برطرف شوند، به ویژه در حمله های گذرا، اما این موضوع به معنی بی نیاز بودن از درمان یا بررسی پزشکی نیست. علت سکته، محل درگیری مغز و شرایط عمومی فرد در تعیین روند بهبود نقش دارند.

تشخیص سکته مغزی خفیف چگونه انجام می شود؟

تشخیص بر اساس شرح حال، معاینه عصبی و در صورت نیاز تصویربرداری و آزمایش های مرتبط انجام می شود. حتی اگر هنگام مراجعه علائم برطرف شده باشند، توضیح دقیق زمان شروع، نوع و مدت علائم می تواند به پزشک در تشخیص کمک کند.

علائم سکته مغزی در خواب

گاهی فرد هنگام خواب دچار سکته می شود و پس از بیدار شدن متوجه تغییراتی مانند ضعف یک طرف بدن، اختلال تکلم، بی حسی، تاری دید یا مشکل در راه رفتن می شود. در چنین شرایطی تعیین دقیق زمان شروع علائم ممکن است دشوار باشد.

علائم سکته مغزی در خواب ممکن است با نشانه هایی که پس از بیدار شدن دیده می شوند مشخص شوند. اگر فرد بعد از بیدار شدن ناگهان نمی تواند یک دست یا پا را به خوبی حرکت دهد، صحبت کردنش تغییر کرده یا تعادل خود را از دست داده است، باید وضعیت او جدی گرفته شود.

حتی علائم سکته مغزی خفیف در خواب که پس از بیدار شدن برطرف شده اند نیز نیاز به بررسی دارند.

علائم سکته مغزی در سالمندان

در سالمندان، علائم سکته مغزی ممکن است با ضعف ناگهانی، بی حسی، اختلال تکلم، تغییر دید، سرگیجه یا از دست دادن تعادل ظاهر شود. گاهی نیز تغییر ناگهانی در هوشیاری یا توانایی انجام کارهای معمول توجه اطرافیان را جلب می کند.

اگر سالمندی که معمولا صحبت می کند یا راه می رود، ناگهان در حرف زدن، حرکت دادن یک دست یا پا، حفظ تعادل یا درک صحبت دیگران دچار مشکل شود، نباید این تغییر را صرفا به افزایش سن نسبت داد.

از جمله عوامل خطر برای سکته در سالمندان، سیگارکشیدن است. ترک سیگار می‌تواند خطر ابتلا به این مشکل را کاهش دهد. همچنین، فشارخون بالا یکی از عوامل خطر مهم برای این عارضه در سالمندان است. کنترل فشارخون با تشخیص زودرس می‌تواند از وقوع این مشکل جلوگیری کند.

علاوه بر این، انجام فعالیت‌های بدنی منظم و دوری از استرس نیز می‌تواند به کاهش خطر سکته‌ی مغزی در سالمندان کمک نماید. همچنین، سیستم ایمنی ضعیف و ابتلا به بیماری‌های مختلف نیز می‌توانند خطر ابتلا به سکته را افزایش دهند. بنابراین، توجه به سلامتی و انجام اقدامات پیشگیرانه می‌تواند از وقوع سکته در سالمندان جلوگیری کند. انتقال به خانه‌های سالمندان، مراقبت و کنترل سلامتی می‌تواند باعث بهبود و پیشگیری از این مشکل شود.

علائم سکته مغزی قبل از حمله

علائم قبل از سکته مغزی ممکن است این تصور را ایجاد کند که همیشه نشانه هایی از چند ساعت یا چند روز قبل وجود دارد، در حالی که سکته مغزی در بسیاری از موارد بدون هشدار قبلی و به صورت ناگهانی رخ می دهد.

با این حال، در بعضی افراد ممکن است پیش از یک سکته، حمله های گذرا یا علائمی مانند ضعف موقتی یک طرف بدن، اختلال کوتاه مدت در تکلم، تاری دید یا بی حسی ایجاد شود.

به همین دلیل، علائم قبل از سکته مغزی در مردان یا علائم قبل از سکته مغزی در زنان را نباید صرفا به عنوان یک ناراحتی موقت در نظر گرفت. همچنین اگر فردی دچار علائم قبل از سکته مغزی خفیف شده باشد و نشانه ها برطرف شوند، بررسی علت همچنان اهمیت دارد.

انواع سکته مغزی

متخصصین انواع سکته مغزی را در سه بخش تقسیم می‌کنند؛ سکته ایسکمیک یا انسدادی، حمله ایسکمیک گذرا (TIA) و سکته‌ی مغزی هموراژیک؛ که مراقبت بعد از سکته مغزی برای هر گونه از آن الزامی است. اغلب نوع سکته بر روند درمان و بهبودی بیمار تأثیر بسزایی دارد. در ادامه با ما همراه باشید تا جزئیات کاملی درباره انواع این عارضه ارائه دهیم.

• سکته مغزی ایسکمیک: زمانی رخ می دهد که جریان خون به بخشی از مغز به دلیل انسداد یا لخته شدن رگ کاهش پیدا می کند.
• سکته مغزی هموراژیک: زمانی اتفاق می افتد که یکی از رگ های مغز پاره شده و خونریزی در مغز یا اطراف آن ایجاد می شود.

سکته مغزی ایسکمیک

سکته ایسکمیک، وقتی شریان‌های خونی که به مغز متصل هستند بسته یا باریک می‌شوند، رخ می‌دهد. این انسداد معمولا به دلیل لخته شدن خون در این شریان‌ها ایجاد می‌شود یا اینکه ناشی از ظهور پلاک ناشی از تصلب شرایین است. دو نوع معروف حمله مغزی ایسکمیک شامل سکته ترومبوتیک و سکته آمبولیک هستند. در سکته آمبولیک، لخته خونی که در جای دیگری از بدن تشکیل شده، به سمت مغز حرکت می‌کند. بر اساس آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، ۸۷ درصد از سکته‌های مغزی به دلیل انسدادی یا ایسکمیک رخ می‌دهد.

حمله مغزی ایسکمیک گذرا (TIA)

اگرچه حمله ایسکمیک گذرا یا TIA در واقع یک ministroke است و معمولا به عنوان حمله‌ای که جریان خون در مغز به طور موقت مسدود شده، شناخته می‌شود. در این حالت، علائم شبیه به علائم یک سکته کامل مغزی اما به طور موقت و برای چند دقیقه یا چند ساعتی ایجاد می‌شوند و پس از برطرف شدن انسداد خونی، بهبود می‌یابند. براساس آمار CDC، بیش از یک سوم افرادی که TIA را تجربه کرده و اقدام به درمان مناسب نمی‌کنند، در حدود یک سال پس از آن در معرض بروز این عارضه قرار می‌گیرند. بنابراین، اقدامات درمانی سریع و اساسی در این زمینه بسیار حیاتی است.

سکته هموراژیک مغزی

اصطلاح “سکته مغزی هموراژیک” برای توصیف وضعیتی استفاده می‌شود که در آن شریان مغز پاره شده و خون از آن نشت کرده است. این حادثه باعث افزایش فشار در جمجمه، متورم شدن مغز و آسیب رساندن به سلول‌ها و بافت‌های مغز می‌شود. حدود ۱۳ درصد سکته‌های مغزی به این دسته تعلق دارند.

پارگی عروق مغز معمولا ناشی از آنوریسم عروق یا ناهنجاری شریانی است که در آن اتصال غیرطبیعی بین وریدها و شریان‌ها وجود دارد. عوامل دیگری مانند مصرف بیش از حد داروهای ضد انعقاد خون، تروما یا رسوب پروتئین در دیواره رگ‌های خونی نیز ممکن است منجر به این وضعیت شوند.

حمله مغزی در کودکان

سکته مغزی می‌تواند در هر زمانی از زندگی انسان اتفاق بیافتد، از زمان تولد تا پیری؛ سکته‌ مغزی در کودکان، به دلیل اختلال در جریان خون به مغز یا خونریزی مغزی اتفاق می‌افتد. این اختلال ممکن است ناشی از انسداد عروق خونی یا انقطاع آن‌ها باشد. وقتی یک بخش از مغز به مقدار کافی خون نمی‌گیرد که مواد مغذی و اکسیژن برای آن منطقه را فراهم کند، سلول‌های مغزی می‌میرند و باعث از بین رفتن کارکرد مغز می‌شود.

سلول‌های مغزی در منطقه متأثر فوراً می‌میرند و سلول‌های اطراف آن منطقه نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند. این مشکل می‌تواند منجر به مرگ سلول‌های مغزی و از دست دادن عملکرد آن‌ها شود. علل سکته‌ی مغزی در کودکان هنوز به خوبی مشخص نیست، اما فرضیه‌هایی وجود دارد که این اتفاق ممکن است ناشی از مشکلات عروق خونی یا لخته‌های خونی در مغز باشد.

علائم stroke در کودکان ممکن است با نشلانه های بزرگسالان متفاوت باشد، اما شامل تشنج، سردرد و تب می‌شود. در نوزادان، stroke معمولاً با تشنج ظاهر می‌شود و گاهی این تشنج‌ها جدی گرفته نمی‌شوند تا زمانی که والدین متوجه شوند که کودک دارای مشکل در حرکت دادن بخشی از بدن است. stroke می‌تواند بر رشد کودک موثر باشد و حتی در سنین بالاتر تاثیر سکته مغزی بر شخصیت نیز قابل رویت است.

علائم قبل از حمله مغزی

تشخیص نشانه ها و علائم قبل از وقوع سکته مغزی همچون علائم کوچک شدن مغز می‌تواند به شناسایی زودهنگام این وضعیت خطرناک کمک کند. این علائم ممکن است در طول زمان پیش از سکته ظاهر شوند و باید به ان‌ها توجه شود.

• تاری دید یا مشکلات در بینایی، دیدن نقاط سیاه
• ضعف یا فلج ناگهانی در یک یا دو طرف بدن
• سردرد ناگهانی، شدید و بی سابقه
• افتادن یا تعریق بیش از حد، عدم توانایی در حفظ تعادل، گیجی و مشکلات در حرکت
• مشکل در تلفظ کلمات، ناتوانی در فهمیدن صحبت‌های دیگران یا ارتباط برقرار کردن
• درد قفسه سینه

نشانه های اولیه سکته مغزی

علائم اولیه سکته مغزی به عللی بستگی داشته و ممکن است ناگهانی ظاهر شوند. این علائم معمولا در لحظه وقوع سکته‌ مغزی یا در عرض چند دقیقه اولیه ظاهر می‌شوند. برخی از نشانه‌ های اولیه این بیماری عبارتند از:

• فلج یا ضعف یک یا هر دو طرف بدن، احساس ضعف در عضلات یا کاهش توانایی در حرکت
• مشکلات در گفتار، ناتوانی در درک صحبت دیگران و عدم توانایی در برقراری ارتباط صحیح، مشکل در تلفظ کلمات
• سردرد شدید و بی‌سابقه، به خصوص اگر همراه با سایر نشانه‌ها باشد
• افزایش تاری دید، مشاهده نقاط سیاه و یا از دست دادن بینایی چشم
• سرگیجه و تعادل ضعیف
• مشکلات در بلعیدن
• تاثیر سکته مفزی بر شخصیت فرد

علائم سکته مغزی شدید

علائم سکته مغزی شدید، نشانه‌های جدی هستند که نیاز به توجه و درمان فوری دارند. این نشانه‌ها ممکن است شامل فلج و ضعف شدید، مشکلات شدید در گفتار و بینایی، سردرد شدید، سرگیجه شدید و عدم تعادل باشند. به طور خاص، فلج و ضعف شدید صورت و بدن، مشکلات شدید گفتاری و بینایی، عدم تعادل شدید و فراموشی از جمله علائم سکته شدید مغزی هستند. بعضی از بیماران نیز ممکن است سمت چپ یا راست بدنشان فلج شده باشد.

به علاوه، سکته می‌تواند منجر به خلق و خوی بد، مشکلات بلع و حتی stroke خاموش شود. مشکلات بلع نیز شامل ضعف عضلات بلع، عدم هماهنگی در حرکات عضلات بلع و عدم تشخیص صحیح موقعیت غذا و مایعات در دهان هستند.

در نهایت، stroke خاموش نیز یک وضعیت خطرناک است که معمولا به علت نادیده گرفته شدن علائم، تشخیص داده نمی‌شود. بنابراین، اگر احساس کاهش قدرت در عضلات، لرزش، سختی در راه رفتن، مشکلات در گفتار یا بینایی، یا سردرد ناگهانی و شدید داشتید، حتما باید به پزشک مراجعه کنید. بهتر است همواره به علائم و نشانه‌های این سکته توجه کرده و در صورت وجود هر گونه علامت شدید، فورا به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. این کار می‌تواند به سلامت شما کمک شایانی کند.

درمان سکته مغزی

درمان سکته مغزی به نوع سکته، زمان شروع علائم، محل درگیری و وضعیت بیمار بستگی دارد. در سکته ایسکمیک ممکن است درمان هایی برای باز کردن رگ مسدود شده مورد استفاده قرار گیرد و در سکته هموراژیک، کنترل خونریزی و فشار داخل جمجمه اهمیت پیدا می کند.

درمان سکته مغزی خفیف نیز نباید به معنی استراحت در منزل یا صبر کردن برای برطرف شدن علائم در نظر گرفته شود. حتی علائم کوتاه مدت ممکن است نیاز به بررسی فوری داشته باشند. در صورت بروز علائم جدید یا تشدید آنها، مراجعه سریع به اورژانس اهمیت دارد.

توانبخشی در درمان سکته مغزی

توانبخشی در درمان سکته مغزی مهم است و شامل گفتاردرمانی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و شناخت درمانی می‌شود.

• گفتار درمانی
  سکته بر عملکرد گفتار و زبان تأثیر منفی دارد. افرادی که دچار این اختلال شده‌اند، با یک متخصص گفتار و زبان همکاری خواهند کرد تا مهارت‌های صحبت کردن خود را بهبود بخشند. همچنین، اگر ارتباط کلامی برای آن‌ها دشوار باشد، متخصص به آن‌ها کمک می‌کند تا راه‌های جدیدی برای ارتباط برقرار کردن را تجربه کنند.
• شناخت درمانی
  پس از سکته، تغییراتی در تفکر و استدلال افراد ممکن است رخ دهد که باعث تغییرات رفتاری و خلقی شوند. کاردرمانگر با افراد کار می‌کند تا الگوهای فکری، رفتاری و مدیریت پاسخ‌های عاطفی خود را بهبود بخشند.
• کار درمانی
  در برخی از موارد، سکته باعث کاهش توانایی های حسی فرد می‌شو. این امر می‌تواند باعث عدم احساس چیزهایی مانند دما، فشار یا درد شود. کاردرمانگر به افراد کمک می‌کند تا با این تغییرات سازگار شوند.
• فیزیوتراپی
  ضعف عضلات یکی از اثرات جانبی سکته‌ی مغزی است که می‌تواند باعث کاهش توانایی حرکتی فرد شود. فیزیوتراپیست با فرد همکاری می کند تا قدرت و تعادل خود را بهبود بخشد و به او کمک می‌کند که با محدودیت‌های خود سازگار شود.

درمان دارویی حمله و سکته مغذی

اگر تجربه‌ای از حمله مغزی ایسکمیک یا TIA داشته‌اید، پزشک ممکن است داروهایی را تجویز کند که برای کاهش خطر ابتلا به سکته مناسب هستند. این داروها شامل موارد زیر می‌شوند:

1. داروهای ضد پلاکت
   این داروها پلاکت‌ها را که لخته ایجاد می‌کند، کنترل کرده و از چسبندگی آن‌ها جلوگیری می‌کنند. آسپرین یکی از داروهای معمول در این دسته است. ممکن است پزشک دوز پایین آسپرین به همراه دی پیریدامول را تجویز کند.
2. داروهای ضد انعقاد خون
   این داروها خون را رقیق کرده و خطر لخته شدن آن را کاهش می‌دهند. از جمله این داروها می‌توان به هپارین و وارفارین اشاره کرد. هپارین در مدت کوتاهی پس از حادثه ممکن است در بیمارستان تجویز شود، در حالی که وارفارین برای مدت طولانی‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در حال حاضر، داروهای جدیدتری برای جلوگیری از stroke در افراد با خطر بالای سکته در دسترس هستند که کوتاه‌مدت‌تر و با کمترین عوارض خونریزی همراه هستند. این داروها نیازی به آزمایشات خون منظم ندارند و توسط پزشک نظارت می‌شوند. به همین دلیل مهم است که دستورالعمل‌های پزشکی را دقیقا دنبال کرده و هرگونه عوارض یا سوء‌تأثیراتی را با پزشک خود مطرح کنید.

مراحل درمانی حمله مغزی

درمان حمله مغزی شامل مراحل زیر است:

1. ارزیابی اولیه و تشخیص

• اورژانس: بیمار باید فوراً به اورژانس منتقل شود.
• معاینه فیزیکی: بررسی علائم حیاتی (نبض، فشار خون، تنفس)، معاینه عصبی برای ارزیابی وضعیت هوشیاری و علائم نورولوژیک.
• تصویربرداری: استفاده از سی‌تی اسکن (CT) یا ام‌آر‌آی (MRI) برای تعیین نوع سکته (ایسکمیک یا هموراژیک).

2. درمان فوری حمله مغزی

• داروهای ترومبولیتیک: برای سکته‌های ایسکمیک، استفاده از داروی تزریقی فعال کننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) طی ۴.۵ ساعت اول پس از شروع علائم.
• آنتی‌پلاکت‌ها و آنتی‌کوآگولانت‌ها: استفاده از داروهای ضد لخته خون مانند آسپیرین یا هپارین در صورت عدم امکان استفاده از tPA.
• جراحی: برای سکته‌های هموراژیک، امکان ضرورت جراحی جهت برداشتن لخته خون یا کاهش فشار داخل جمجمه.

3. مدیریت بیمارستانی

• مانیتورینگ: نظارت دقیق بر علائم حیاتی و وضعیت عصبی بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه.
• درمان‌های کمکی: کنترل فشار خون، تنظیم سطح قند خون و مدیریت مشکلات تنفسی.
• پیشگیری از عوارض: جلوگیری از عوارض ثانویه مانند لخته‌های خونی، زخم بستر و عفونت‌ها.

4. توانبخشی

• فیزیوتراپی: بهبود حرکت و تقویت عضلات.
• کاردرمانی: بازگشت به فعالیت‌های روزمره و به‌دست آوردن استقلال.
• گفتار درمانی: بهبود مهارت‌های گفتاری و بلع.
• حمایت روانشناختی: کمک به مدیریت عوارض روانی و احساسی ناشی از سکته.

5. پیشگیری ثانویه از حمله مغذی

• اصلاح عوامل خطر: کنترل فشار خون، قند خون، و سطح کلسترول.
• تغییرات سبک زندگی: رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و ترک سیگار.
• داروهای پیشگیرانه: استفاده مداوم از داروهای آنتی‌پلاکت یا آنتی‌کوآگولانت برای جلوگیری از سکته مجدد.

6. پیگیری و مراقبت بلند مدت از حمله عصبی 

• ویزیت‌های منظم: بازدیدهای منظم با پزشک متخصص برای ارزیابی پیشرفت و تنظیم درمان.
• آموزش بیمار و خانواده: آموزش در مورد مدیریت علائم و علل سکته و نحوه جلوگیری از حملات آینده.

این مراحل به طور کلی برای درمان و مدیریت حمله مغزی به کار می‌روند و هدف از آنها کاهش آسیب مغزی، بازگرداندن عملکردهای از دست رفته و جلوگیری از وقوع حملات مجدد است. این روش‌ها بهبود قدرت بیمار در کنترل حرکات بدنی، استفاده از عضلات، حرف زدن، مهارت‌های روزمره و مشکلات حافظه را ارائه می‌دهند.

عوارض سکته مغزی

عوارض سکته مغزی به ناحیه آسیب دیده مغز و شدت آسیب بستگی دارد. برخی افراد ممکن است پس از سکته با مشکلات حرکتی مواجه شوند و برخی دیگر دچار اختلال در تکلم، بلع، حافظه یا تمرکز شوند.

از عوارض احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فلج یا از دست دادن حرکت عضلات: این عارضه می‌تواند منجر به فلج یک طرف بدن یا ناتوانی در کنترل عضلاتی مثل عضلات نیمی از صورت یا یک بازو شود. به نوعی بیمار وارد زندگی نباتی میشود.
• مشکلات در صحبت کردن یا بلعیدن : سکته‌ی مغزی می‌تواند بر کنترل عضلات دهان و گلو تأثیر گذارد و باعث مشکلات در صحبت کردن، بلعیدن یا مصرف غذا شود.
• از دست دادن حافظه یا مشکلات فکری : بسیاری از افراد مبتلا به سکته با کاهش حافظه مواجه می‌شوند و ممکن است مشکلاتی در تفکر، استدلال، قضاوت و درک مفاهیم داشته باشند.
• مشکلات عاطفی: افراد مبتلا به سکته‌ی مغزی ممکن است مشکلاتی در کنترل احساسات خود داشته باشند و حتی دچار افسردگی شوند.
• درد: درد، بی‌حسی یا احساسات غیرمعمول ممکن است در نتیجه سکته در قسمت‌های مختلف بدن ایجاد شود.
• تغییر در رفتار و توانایی مراقبت از خود: بعضی افراد پس از سکته‌ی مغزی بیشتر گوشه‌گیر شده و ممکن است در انجام کارهای روزمره به کمک دیگران نیاز داشته باشند

وقتی بخش هایی از نیمکره چپ مغز درگیر شوند، ممکن است مشکلاتی مانند اختلال در صحبت کردن، درک زبان، خواندن یا نوشتن ایجاد شود. همچنین در برخی افراد ضعف یا اختلال حرکتی در سمت راست بدن دیده می شود. بنابراین عوارض سکته مغزی سمت چپ فقط به مشکلات حرکتی محدود نمی شود و ممکن است توانایی های زبانی و شناختی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

پیشگیری از سکته مغزی

همه موارد سکته مغزی قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل عوامل خطر می تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد. کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون، ترک سیگار، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و مصرف منظم داروهای تجویز شده از اقدامات مهم برای کاهش خطر هستند.

اگر فردی سابقه سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا داشته باشد، پیگیری پزشکی و کنترل عوامل خطر اهمیت بیشتری پیدا می کند.

چه زمانی باید برای علائم سکته مغزی اقدام کرد؟

هر علامت عصبی که به صورت ناگهانی ایجاد شود باید جدی گرفته شودف به ویژه اگر شامل ضعف یا بی حسی یک طرف بدن، افتادگی صورت، اختلال تکلم، اختلال دید، سرگیجه شدید یا از دست دادن تعادل باشد.

اگر چنین علائمی ایجاد شده اند، منتظر نمانید تا خودبه خود برطرف شوند. حتی اگر بعد از چند دقیقه حال فرد بهتر شد، بررسی پزشکی ضروری است.

تجربه و توصیه پرستاری در مراقبت از بیمار سکته مغزی

در مراقبت از بیمار سکته مغزی، بررسی منظم هوشیاری، قدرت حرکتی، تکلم و توانایی بلع اهمیت زیادی دارد. بیمارانی که ضعف یا اختلال تعادل دارند نباید بدون کمک راه بروند و تغییر وضعیت منظم بدن برای پیشگیری از زخم فشاری ضروری است.

همچنین مصرف منظم داروها، همکاری در تمرین های توانبخشی و توجه به وضعیت روحی بیمار از نکات مهم مراقبتی است. بازگشت ناگهانی علائمی مانند ضعف، بی حسی، اختلال تکلم یا افتادگی صورت نیاز به اقدام فوری پزشکی دارد.

سوالات متداول