خواص شکلات تلخ برای بدن و سلامتی

این مقاله در تاریخ 04-07-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

شکلات تلخ برای چی خوبه؟ شکلات تلخ به دلیل داشتن کاکائو، فلاوانول ها و برخی مواد معدنی می تواند در کنار یک رژیم غذایی متعادل، به سلامت قلب و عروق، عملکرد مغز و بهبود خلق و خو کمک کند. البته میزان این ترکیبات در انواع شکلات متفاوت است و درصد بالاتر کاکائو نیز لزوما به معنی اثر بیشتر بر سلامتی نیست.

از مهم ترین خواص شکلات تلخ می توان به کمک احتمالی به سلامت قلب و فشار خون، تامین بخشی از مواد معدنی مانند آهن و منیزیم، و اثر احتمالی بر عملکرد مغز و خلق و خو اشاره کرد. با این حال، شکلات تلخ همچنان کالری بالایی دارد و برخی انواع آن حاوی شکر قابل توجهی هستند. بنابراین مصرف متعادل آن اهمیت دارد و نباید از شکلات تلخ به عنوان درمان کم خونی، دیابت یا بیماری های دیگر استفاده کرد.

فواید شکلات تلخ

خواص شکلات تلخ بیشتر به ترکیبات موجود در کاکائو، به ویژه فلاوانول ها، مربوط می شود.

به نقل از NIH News in Health:

مطالعات کوچک نشان می دهند که کاکائو، یکی از مواد تشکیل دهنده شکلات، ممکن است فوایدی برای سلامتی داشته باشد و برخی ترکیبات کاکائو مانند فلاوانول ها ممکن است به سلامت قلب و عملکرد مغز کمک کنند، اما شواهد موجود هنوز قطعی نیست و برای تایید این فواید به تحقیقات بیشتری نیاز است. همچنین شکلات کالری و چربی اشباع قابل توجهی دارد و بهتر است در مقدار متعادل مصرف شود.

بعضی مطالعات نشان داده اند که این ترکیبات ممکن است بر سلامت قلب و عروق، جریان خون و عملکرد مغز اثر مثبتی داشته باشند. با این حال، میزان فلاوانول موجود در شکلات ها یکسان نیست و فرایند تولید می تواند مقدار این ترکیبات را کاهش دهد.

کاکائو تلخ همچنین حاوی موادی مانند آهن، منیزیم، مس و منگنز است. با وجود این، شکلات تلخ یک ماده غذایی درمانی محسوب نمی شود و مصرف بیشتر آن لزوما به معنی دریافت فواید بیشتر نیست. به دلیل کالری و چربی موجود در شکلات، مقدار مصرف نیز باید در کنار مجموع کالری و ترکیبات رژیم غذایی در نظر گرفته شود.

در ادامه مهم ترین خواص شکلات تلخ برای سلامتی را بررسی می کنیم:

کاهش وزن با شکلات تلخ

شکلات تلخ به خودی خود باعث لاغری نمی شود و نمی توان آن را یک ماده غذایی چربی سوز دانست. این خوراکی با وجود داشتن ترکیباتی مانند فلاوانول ها و مواد معدنی، کالری نسبتا بالایی دارد. بنابراین اگر مقدار زیادی شکلات تلخ به رژیم غذایی اضافه شود، می تواند دریافت کالری روزانه را افزایش دهد.

با این حال، استفاده از مقدار کمی شکلات تلخ با درصد کاکائوی بالاتر و شکر کمتر می تواند برای بعضی افراد جایگزین مناسبی برای شیرینی ها و دسرهای پرقند باشد. در این حالت، مهم تر از خود شکلات، مقدار مصرف و مجموع کالری دریافتی در طول روز است.

کاهش اشتهای کاذب از خواص شکلات تلخ

میل به خوردن خوراکی های شیرین یکی از چالش های رایج در رژیم غذایی است. شکلات تلخ می تواند برای بعضی افراد به عنوان یک خوراکی کوچک و خوش طعم، جایگزین شیرینی های پرقند شود. با این حال، شواهد کافی برای این ادعا که شکلات تلخ اشتها را تا 50 درصد کاهش می دهد یا به طور مستقیم چربی سوزی را افزایش می دهد، وجود ندارد.

اگر هدف شما کاهش وزن است، انتخاب شکلاتی با درصد کاکائوی بالاتر و شکر کمتر و مصرف مقدار محدودی از آن می تواند منطقی تر از مصرف شکلات های شیرین باشد. در نهایت، میزان کالری کل رژیم غذایی نقش مهم تری در کاهش وزن دارد. اگر میل به خوردن در طول روز مکرر و خارج از کنترل است و به پرخوری های مداوم منجر می شود، بهتر است این موضوع به صورت جداگانه بررسی شود.

بالا بردن متابولیسم بدن

برخی ترکیبات موجود در کاکائو مانند فلاوانول ها و متیل گزانتین ها در مطالعات مختلف بررسی شده اند، اما شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد خوردن شکلات تلخ به شکل قابل توجهی متابولیسم بدن را افزایش می دهد یا باعث چربی سوزی می شود. بنابراین بهتر است شکلات تلخ را بخشی از یک رژیم غذایی متعادل بدانیم، نه یک ماده غذایی برای افزایش متابولیسم.

کاهش علائم و التهاب آسم

کاکائو حاوی ترکیبات پلی فنولی و فلاوانول ها است که اثرات ضدالتهابی آنها در مطالعات مختلف بررسی شده است. با این حال، شواهد کافی برای اینکه مصرف شکلات تلخ را روشی برای درمان یا کنترل آسم بدانیم وجود ندارد. بنابراین افراد مبتلا به آسم نباید داروهای تجویز شده را با شکلات تلخ جایگزین کنند.

درمان سرفه

کاکائو حاوی تئوبرومین است و درباره اثر این ترکیب بر کاهش سرفه تحقیقاتی انجام شده است. با این حال، مصرف شکلات تلخ را نمی توان درمان عمومی سرفه دانست و علت سرفه باید در صورت تداوم یا شدت توسط پزشک بررسی شود.

خواص شکلات تلخ برای سلامتی قلب

یکی از مهم ترین دلایل توجه به خواص شکلات تلخ، وجود فلاوانول ها و سایر ترکیبات پلی فنولی در کاکائو است. این ترکیبات می توانند بر عملکرد عروق و جریان خون اثر بگذارند و در برخی مطالعات با بهبود بعضی شاخص های سلامت قلب و عروق همراه بوده اند.

برخی پژوهش ها نیز نشان داده اند که مصرف کاکائو می تواند به کاهش خفیف فشار خون کمک کند. با این حال، این اثر به معنی جلوگیری قطعی از حمله قلبی یا سکته مغزی نیست و شکلات تلخ نمی تواند جایگزین داروهای فشار خون یا درمان های پزشکی شود.

کمک به جلوگیری از سکته مغزی

برخی ترکیبات موجود در کاکائو می توانند بر عملکرد عروق و جریان خون اثر بگذارند و به همین دلیل، ارتباط مصرف کاکائو با سلامت مغز و عروق در مطالعات مختلف بررسی شده است. با این حال، هنوز نمی توان گفت خوردن شکلات تلخ به طور قطعی از سکته مغزی جلوگیری می کند.

تنظیم فشار خون از خواص شکلات تلخ

شواهد موجود نشان می دهد فلاوانول های کاکائو ممکن است در بعضی افراد باعث کاهش خفیف فشار خون شوند. با این حال، میزان این اثر محدود است و مصرف شکلات تلخ نباید جایگزین دارو یا برنامه درمانی تجویز شده برای فشار خون بالا شود.

اثر ضدالتهابی

فلاوانول ها و سایر پلی فنول های موجود در کاکائو به دلیل ویژگی های آنتی اکسیدانی و ضدالتهابی مورد مطالعه قرار گرفته اند. با این حال، بیشتر شواهد درباره اثر آنها بر شاخص های زیستی است و نمی توان مصرف روزانه مقدار مشخصی شکلات تلخ را به عنوان درمان التهاب یا دیابت توصیه کرد.

مقابله با دیابت با شکلات تلخ

برخی مطالعات درباره ارتباط ترکیبات کاکائو با حساسیت به انسولین و متابولیسم گلوکز انجام شده است، اما این یافته ها به معنی جلوگیری از دیابت با مصرف شکلات تلخ نیستند. از طرف دیگر، بسیاری از شکلات ها حاوی شکر و کالری قابل توجهی هستند.

افراد مبتلا به دیابت بهتر است هنگام انتخاب شکلات، مقدار کربوهیدرات و قند افزوده آن را در نظر بگیرند و مصرف آن را با برنامه غذایی خود هماهنگ کنند. شکلات تلخ نیز جایگزین دارو یا درمان دیابت نیست.

شکلات تلخ برای بهبود کم خونی

شکلات تلخ حاوی مقداری آهن است و می تواند بخشی از نیاز روزانه بدن به این ماده معدنی را تامین کند. برای مثال، حدود 28 گرم شکلات تلخ با 45 تا 69 درصد کاکائو نزدیک به 2 میلی گرم آهن دارد. با این حال، مقدار آهن موجود در شکلات به تنهایی برای درمان کم خونی کافی نیست.

از طرف دیگر، پلی فنول های موجود در کاکائو می توانند جذب آهن غیرهم را کاهش دهند. بنابراین اگر کم خونی ناشی از کمبود آهن دارید، نباید شکلات تلخ را جایگزین منابع غذایی آهن یا مکمل تجویز شده توسط پزشک کنید.

شکلات تلخ سرشار از آهن

شکلات تلخ در کنار موادی مانند منیزیم، مس و منگنز، مقداری آهن نیز دارد. با این حال، مصرف روزانه شکلات به تنهایی از کمبود آهن جلوگیری نمی کند و میزان آهن دریافتی باید از مجموع مواد غذایی روزانه تامین شود.

اگر کمبود آهن یا کم خونی برای شما تشخیص داده شده است، علت آن و میزان نیاز به مکمل باید توسط پزشک بررسی شود.

محافظت از سلامت پوست و مو

فلاوانول های کاکائو به دلیل ویژگی های آنتی اکسیدانی و اثر احتمالی بر جریان خون مورد مطالعه قرار گرفته اند. با این حال، شواهد کافی برای اینکه مصرف شکلات تلخ را روشی برای محافظت از پوست در برابر اشعه ماورای بنفش یا جلوگیری از ریزش مو بدانیم وجود ندارد.

بنابراین شکلات تلخ نمی تواند جایگزین ضدآفتاب، مراقبت پوستی یا درمان های تخصصی مشکلات مو شود.

حذف رادیکال های آزاد بدن

کاکائو حاوی ترکیبات پلی فنولی و آنتی اکسیدانی است که می توانند در فرایندهای مرتبط با استرس اکسیداتیو نقش داشته باشند. با این حال، بهتر است به جای عبارت «از بین بردن رادیکال های آزاد»، گفته شود که این ترکیبات می توانند به دفاع آنتی اکسیدانی بدن کمک کنند.

خاصیت ضدسرطانی شکلات تلخ

وجود پلی فنول ها و ترکیبات آنتی اکسیدانی در کاکائو باعث شده است ارتباط میان مصرف کاکائو و سرطان در مطالعات مختلف بررسی شود. با این حال، شواهد فعلی برای اینکه بگوییم شکلات تلخ از سرطان جلوگیری می کند یا آن را درمان می کند کافی نیست. بنابراین شکلات تلخ را نباید یک ماده ضدسرطان یا جایگزین روش های پیشگیری و درمان سرطان دانست.

بهبود عملکرد مغز از دیگر خواص شکلات تلخ

فلاوانول های موجود در کاکائو به دلیل اثر احتمالی بر جریان خون، از جمله جریان خون مغز، مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته اند. بعضی مطالعات نیز ارتباط میان مصرف کاکائو و عملکرد شناختی را بررسی کرده اند، اما هنوز شواهد کافی برای اینکه شکلات تلخ را روشی برای پیشگیری از آلزایمر یا سایر اختلالات شناختی بدانیم وجود ندارد.

تقویت حافظه با شکلات تلخ

برخی پژوهش ها تاثیر فلاوانول های کاکائو بر حافظه و عملکرد شناختی را بررسی کرده اند، اما نتایج هنوز قطعی نیست. بنابراین می توان گفت شکلات تلخ ممکن است بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشد، اما نباید آن را درمان یا روش قطعی تقویت حافظه در نظر گرفت.

برای حفظ عملکرد شناختی در سنین بالاتر نیز عواملی مانند تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و خواب کافی اهمیت بیشتری دارند و موضوع تقویت حافظه سالمندان بهتر است با توجه به شرایط هر فرد بررسی شود.

بهبود خلق و خو

خوردن شکلات برای بسیاری از افراد با احساس لذت و بهبود موقت خلق و خو همراه است. ترکیبات موجود در کاکائو نیز در مطالعات مرتبط با خلق و خو و استرس بررسی شده اند، اما شواهد کافی برای اینکه شکلات تلخ را یک درمان ضدافسردگی بدانیم وجود ندارد. به همین دلیل بهتر است از عبارت «کمک به بهبود خلق و خو» استفاده کنیم، نه «درمان افسردگی».

انرژی زا

شکلات تلخ به دلیل داشتن چربی، کربوهیدرات و ترکیباتی مانند کافئین و تئوبرومین انرژی دارد. با این حال، مقدار کالری آن نیز قابل توجه است و مصرف بیشتر آن لزوما انتخاب بهتری برای افزایش انرژی نیست.

خواص شکلات تلخ برای زنان

خواص شکلات تلخ برای زنان بیشتر به ترکیبات موجود در کاکائو، از جمله فلاوانول ها و برخی مواد معدنی، مربوط می شود. مصرف متعادل آن می تواند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد و به دلیل طعم و ترکیبات موجود در کاکائو، برای بعضی افراد با احساس بهتر و رضایت بیشتر از رژیم غذایی همراه است.

در دوران قاعدگی نیز تمایل به خوردن شکلات و خوراکی های شیرین در بعضی افراد بیشتر می شود. شکلات تلخ می تواند جایگزین کم شیرین تری برای بسیاری از دسرها باشد، اما شواهد کافی وجود ندارد که مصرف آن را درمان درد یا اختلالات قاعدگی بدانیم.

شکلات تلخ برای زنان باردار مفید است

مصرف شکلات تلخ در دوران بارداری به طور کلی به معنی ممنوع بودن این ماده غذایی نیست، اما مقدار مصرف و میزان کافئین آن اهمیت دارد. شکلات نیز مانند قهوه و چای می تواند به دریافت روزانه کافئین اضافه کند.

طبق اطلاعات موسسه ملی سلامت کودک و رشد انسان آمریکا (NICHD):

در دوران بارداری ممکن است پزشک محدود کردن مصرف کافئین به 200 میلی گرم در روز را توصیه کند. از آنجا که شکلات نیز حاوی کافئین است، مقدار مصرف آن باید در مجموع دریافت روزانه کافئین در نظر گرفته شود.

شکلات تلخ را نمی توان روشی برای جلوگیری از زایمان زودرس، سقط جنین، مسمومیت بارداری یا افزایش هوش جنین دانست. همچنین اگر خانم باردار کم خونی یا دیابت بارداری داشته باشد، بهتر است انتخاب و مقدار مصرف شکلات را با توجه به شرایط خود و توصیه پزشک انجام دهد.

شکلات تلخ چند درصد بهتر است؟

درصد کاکائو نشان می دهد چه مقدار از محصول از ترکیبات کاکائویی تشکیل شده است، اما به تنهایی نمی توان از روی این عدد درباره میزان فلاوانول یا فواید سلامتی شکلات قضاوت کرد. نوع دانه کاکائو و فرایند تولید نیز می توانند مقدار فلاوانول ها را تغییر دهند.

شکلات های 85، 90، 95، 99 و 100 درصد معمولا قند کمتری نسبت به انواع شیرین تر دارند، اما طعم تلخ تری نیز دارند. بنابراین انتخاب درصد مناسب بیشتر به ذائقه، مقدار قند افزوده و میزان مصرف بستگی دارد و نمی توان گفت شکلات 99 یا 100 درصد برای همه افراد بهترین گزینه است.

اگر هدف شما انتخاب شکلات برای مصرف معمول است، بهتر است علاوه بر درصد کاکائو، جدول ارزش غذایی و مقدار قند افزوده محصول را نیز بررسی کنید.

آیا شکلات تلخ کافئین دارد؟

بله. شکلات تلخ حاوی کافئین و تئوبرومین است، اما مقدار این ترکیبات به نوع شکلات، درصد کاکائو، مقدار مصرف و برند محصول بستگی دارد. به همین دلیل نمی توان برای همه شکلات های تلخ یک مقدار ثابت کافئین تعیین کرد.

اگر به کافئین حساس هستید یا مصرف شکلات باعث اختلال خواب، تپش قلب یا ناراحتی شما می شود، بهتر است مقدار آن را کاهش دهید و از مصرف آن در ساعات نزدیک به خواب خودداری کنید. در دوران بارداری نیز کافئین موجود در شکلات باید در مجموع دریافت روزانه کافئین محاسبه شود.

بهترین زمان خوردن شکلات تلخ

برای مصرف شکلات تلخ زمان مشخص و اثبات شده ای که برای همه افراد بهترین باشد وجود ندارد. می توانید مقدار کمی از آن را همراه میان وعده یا بعد از غذا مصرف کنید. اگر شکلات باعث رفلاکس یا اختلال خواب شما می شود، بهتر است آن را نزدیک زمان خواب مصرف نکنید.

بنابراین نیازی نیست برای خوردن شکلات تلخ دقیقا 20 دقیقه قبل یا 5 دقیقه بعد از غذا زمان بندی داشته باشید.

مقدار مصرف شکلات تلخ در روز

مقدار مناسب شکلات تلخ به نیازهای غذایی، میزان کالری روزانه و سایر خوراکی های مصرفی بستگی دارد و یک مقدار ثابت برای همه افراد وجود ندارد. بهتر است شکلات را در مقدار کم و به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل مصرف کنید و کالری و قند درج شده روی بسته بندی را نیز در نظر بگیرید.

چه کسانی نباید شکلات تلخ بخورند؟

شکلات تلخ برای بیشتر افراد در مقدار متعادل ممنوع نیست، اما بعضی افراد ممکن است به دلیل ترکیبات موجود در شکلات نیاز به محدود کردن مصرف آن داشته باشند. مهم ترین موارد عبارتند از:

• افرادی که به کاکائو یا یکی از مواد تشکیل دهنده شکلات حساسیت دارند
• افرادی که مصرف شکلات در آنها باعث تشدید رفلاکس یا سوزش معده می شود
• افرادی که به کافئین حساس هستند یا بعد از مصرف شکلات دچار بی خوابی، تپش قلب یا بی قراری می شوند
• افرادی که با مصرف شکلات دچار تشدید میگرن می شوند
• افراد مبتلا به دیابت که باید مقدار کربوهیدرات و قند افزوده شکلات را در برنامه غذایی خود محاسبه کنند
• زنان باردار که باید کافئین موجود در شکلات را در مجموع دریافت روزانه کافئین خود در نظر بگیرند

مقدار کافئین شکلات تلخ به درصد کاکائو و نوع محصول بستگی دارد و نمی توان یک عدد ثابت را برای همه شکلات ها در نظر گرفت. در دوران بارداری نیز توصیه می شود دریافت کل کافئین روزانه کمتر از 200 میلی گرم باشد.

اگر مصرف شکلات باعث علائم مشخص و تکرارشونده می شود، بهتر است به جای امتحان کردن برندهای مختلف، علت علائم را با پزشک بررسی کنید.

سخن پایانی

شکلات تلخ به دلیل داشتن کاکائو، فلاوانول ها و برخی مواد معدنی می تواند در مقدار متعادل بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد. بررسی ها بیشتر روی ارتباط ترکیبات کاکائو با سلامت قلب و عروق، جریان خون و عملکرد مغز تمرکز داشته اند، اما همه این فواید هنوز به صورت قطعی برای مصرف شکلات تلخ اثبات نشده اند.

در انتخاب شکلات بهتر است علاوه بر درصد کاکائو، مقدار قند افزوده، کالری و اندازه هر وعده را نیز بررسی کنید. شکلات تلخ می تواند جایگزین مناسبی برای بعضی خوراکی های شیرین باشد، اما مصرف بیشتر آن لزوما به معنی دریافت فواید بیشتر نیست.

افراد مبتلا به کم خونی، دیابت، رفلاکس، حساسیت به کافئین یا سایر شرایط پزشکی نیز نباید از شکلات تلخ به عنوان جایگزین درمان استفاده کنند. در دوران بارداری نیز میزان مصرف و کافئین دریافتی از همه منابع غذایی اهمیت دارد.

سوالات متداول