بیماری زونا در سالمندان، علائم و روش های درمان آن چیست؟

این مقاله در تاریخ 25-06-1405 توسط تیم پرستاری سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

بیماری زونا در سالمندان یکی از بیماری های ویروسی است که با افزایش سن و ضعیف شدن سیستم ایمنی، احتمال بروز آن بیشتر می شود. این بیماری به دلیل فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر ایجاد می شود؛ همان ویروسی که باعث آبله مرغان می شود. زونا معمولا با درد، سوزش یا گزگز پوست شروع شده و پس از آن بثورات و تاول های پوستی در یک ناحیه از بدن ظاهر می شوند.

ویروس واریسلا زوستر پس از بهبود آبله مرغان به طور کامل از بدن خارج نمی شود و می تواند سال ها به صورت غیرفعال در سلول های عصبی باقی بماند. در صورت تضعیف سیستم ایمنی، این ویروس ممکن است دوباره فعال شده و باعث بروز زونا شود. در سالمندان، تشخیص و شروع درمان به موقع اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال بروز عوارضی مانند درد عصبی طولانی مدت در این گروه بیشتر است.

علت بیماری زونا

علت بیماری زونا در زنان و مردان یکسان بوده و عوامل مختلفی وجود داردکه می تواند سبب بروز این بیماری در فرد بزرگسال و سالخورده شوده که در ادامه سعی داریم تعدادی از این موراد به صورت مختصر خدمت شما عزیزان شرح دهیم:

1. افزایش سن و ورود به دوره سالمندی
2. ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن 
3. سابقه ابتلا به آبله مرغان در دوران بچگی 
4. ابتلا به بیماری های مزمن
5. داشتن استرس و اضطراب مداوم 
6. عدم داشتن برنامه و رژیم غذایی مناسب

علائم زونا در سالمندان

همانطور که پیش‌تر نیز اشاره داشتیم، علت بیماری زونا در پیری، ویروس واریسلا زوستر است که موجب بروز آبله مرغان در کودکان می‌شود. این ویروس با بهبود آبله مرغان از بدن خارج نمی‌شود. بلکه برای گذران دوره خاموشی یا کمون، در حوالی CNS  (سیستم عصبی مرکزی) جای می‌گیرد و برای سال‌ها، به صورت غیر فعال اما زنده در آنجا زندگی می‌کند.

وقتی استرس بالا رفته و سیستم ایمنی ضعیف می‌شود (مثل شرایطی که با افزایش سن ایجاد می‌شود)، ویروس فرصت پیدا می‌کند که خود را باری دیگر نشان دهد و به شکلی دردناکتر از قبل، و از طریق ضایعات پوستی خطی و قرمز رنگ، قدرت‌نمایی کند. پس از طرف دیگر علت بیماری زونا در پیری، سیستم ایمنی تضعیف شده نیز هست که به ویروس میدان می‌دهد! کمک گرفتن از یک پرستار سالمند ماهر می‌تواند روند درمان را سرعت و سهولت ببخشد و روحیه از دست رفته را به بیمار و خانواده بازگرداند.

در ادامه مواردی را که می‌توان به عنوان علت‌های بروز مریضی زونا دانست را باهم مورد بررسی قرار خواهیم داد. این موارد عبارت اند از :

• سالخوردگی علت بیماری زونا در زنان: با افزایش سن ممکن است از ایمنی بدن کاسته شده و زونا معمولا در افراد بالای 70 سال دیده می شود.
• استرس: در هنگام بروز استرس، آزاد شدن برخی مواد شیمیایی می تواند از عملکرد صحیح سیستم ایمنی بدن جلوگیری کند.
• بیماری ایدز: افراد مبتلا به اچ آی وی یا ایدز بسیار بیشتر از سایر افراد به بیماری زونا دچار می شوند زیرا سیستم ایمنی بدن آن ها ضعیف تر از سایرین است.
• پیوند مغز استخوان: در صورتی که شخص، جراحی پیوند مغز استخوان را به تازگی انجام داده باشد، سیستم ایمنی بدن او به دلیل شرایط قبل از جراحی دچار ضعف خواهد بود.
• پیوند اعضای بدن: در زمان جراحی پیوند اعضای بدن ممکن است لازم باشد به جهت سرکوب سیستم ایمنی بدن، داروهایی مصرف شود تا بدن شخص، عضو پیوندی را پس نزند که این امر سبب ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن خواهد شد.
• شیمی درمانی: داروهای شیمی درمانی که اغلب برای درمان انواع مختلف سرطان استفاده می شود، می تواند به طور موقت، باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن گردد.

چه کسانی در معرض ابتلا به زونا هستند؟

حال که با علت ایجاد بیماری زونا در سالمندان آشنا شدیم، سوالی که مطرح می شود این است که آیا همه افرادی که در دوره ای از زندگی آبله مرغان را تجربه کرده اند، زونا می گیرند؟ قطعا خیر. اگرچه ویروس واریسلا زوستر پس از ابتلا به آبله مرغان در بدن باقی می ماند، اما تنها برخی افراد در سال های بعد به زونا مبتلا می شوند و احتمال بروز آن با افزایش سن، به ویژه از ۵۰ سالگی به بعد، بیشتر می شود. به همین دلیل زونا یکی از بیماری های سالمندان محسوب می شود.

آیا واکسنی برای جلوگیری از زونا وجود دارد؟ بله، واکسن زونا می تواند خطر ابتلا به زونا و عوارض ناشی از آن را کاهش دهد و در سالمندان اهمیت بیشتری دارد. با این حال، واکسیناسیون به این معنا نیست که احتمال ابتلا به طور کامل از بین می رود و ممکن است فرد واکسینه شده نیز به زونا مبتلا شود، اما بیماری معمولا با شدت کمتری بروز می کند.

با افزایش سن، عملکرد سیستم ایمنی بدن ممکن است ضعیف تر شود و همین موضوع یکی از عوامل افزایش خطر فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر است. به همین دلیل احتمال ابتلا به زونا در سنین بالاتر بیشتر می شود. همچنین فردی که قبلا به آبله مرغان مبتلا نشده یا واکسن آن را دریافت نکرده است، در صورت تماس با ویروس زونا ممکن است به آبله مرغان مبتلا شود؛ بنابراین بارداری و تماس با فرد مبتلا نیازمند توجه و رعایت نکات پیشگیرانه است. توجه داشته باشید که با استفاده از خدمات پرستاری بیمار می توانید در مراقبت و کنترل بهتر بیماری زونا در سالمندان کمک بگیرید.

به نقل از سایت msdmanuals:

دردهای لانسیناسیون، دیستتیک یا سایر دردها در ناحیه درگیر ایجاد می‌شود که معمولاً در عرض 2 تا 3 روز با یک بثورات، معمولاً وزیکول‌های روی یک پایه اریتماتوز دنبال می‌شود. محل معمولاً یک یا چند درماتوم مجاور در ناحیه قفسه سینه یا کمر است، اگرچه ممکن است چند ضایعه ماهواره ای نیز ظاهر شود.

ضایعات معمولا یک طرفه هستند و از خط وسط بدن عبور نمی کنند. این محل معمولاً بیش از حد زیبایی است و درد ممکن است شدید باشد. ضایعات معمولاً حدود 3 تا 5 روز به شکل گیری ادامه می دهند.

بیماری زونا تا چه مدت واگیردار است؟

یکی از دغدغه‌های اصلی اطرافیان سالمندی که به زونا مبتلا شده، این است که مریضی زونا تا چه مدت واگیردار است؟ در واقع مشابه چیزی که در مورد آبله مرغان وجود دارد، شیوه سرایت و انتقال زونا نیز، تماس پوست فرد با محل زخم باز زونا بیمار است. زخم زونا به صورت خطی و در برخی نواحی سینه، شکم و یا پشت ظاهر می‌شود و زمانیکه تاول‌های متورم آن حالت زخم و التهاب پیدا کنند، می‌تواند مسری باشد و علت بیماری زونا در زنان تماس به همین التهابات می باشد.

اما نکته عجیب تر ماجرا این است که در اثر تماس پوستی با فرد مبتلا، فرد زونا نمی‌گیرد. بلکه در صورت عدم مقاومت نسبت به آبله مرغان، به این بیماری مبتلا خواهد شد. چراکه ویروس واریسلا زوستر منشا هر دو این بیماری‌ها است و برحسب شرایط به اشکال مختلفی نمود پیدا می‌کند.

جلوگیری از شیوع بیماری زونا در سالمند

در صورتی که شخص مبتلا به بیماری زونا باشد، تا زمانی که آخرین تاول خشک نشود، می تواند دیگران را نیز مبتلا به ویروس کند. برای جلوگیری از انتقال ویروس، از به اشتراک گذاشتن حوله و سایر وسایل شخصی خود اکیدا پرهیز کنید. در صورتی که بثورات روی پوست، دارای ترشحاتی باشد، بهتر است از حضور در اجتماع و فعالیت های جمعی خودداری کنید زیرا ابتلا به آبله مرغان و اگزما در سالمندان می تواند برای برخی از افراد بسیار خطرناک باشد.

عوارض بعد از بیماری زونا چیست؟

به‌طورکلی زونا بیماری کشنده نیست. اما در برخی افراد می‌تواند با عوارض جدی همراه باشد. عوارض بعد از بیماری زونا عبارتند از:

1. نورالژی پس از هرپس: یکی از مهم ترین عوارض زونا، ادامه یافتن درد عصبی پس از برطرف شدن بثورات و تاول های پوستی است. این درد ممکن است به صورت سوزش، تیر کشیدن، گزگز یا حساسیت شدید پوست احساس شود و در برخی افراد ماه ها یا حتی بیشتر ادامه پیدا کند. احتمال بروز این عارضه با افزایش سن بیشتر می شود.
2. التهاب پوست، خارش، سوزش و آلرژی همانند آبله میمونی
3. بروز زونا در صورت می‌تواند عواقب بد و جبران‌ناپذیری برای گوش، دهان و دیگر اجزای صورت داشته باشد. به عنوان مثال سوت کشیدن گوش، سرگیجه، کم شنوایی و گوش درد از جمله علائم این عارضه هستند.
4. زخم زونا در پیرامون چشم، پیشانی و بینی احتمال نابینایی را با خود به همراه دارد.
5. درصورتیکه تاول‌ها به موقع برطرف نشوند، عفونت‌های دردآور و خطرناک فرد را تهدید می‌کنند که می‌توانند زمینه‌ساز ذات‌الریه و التهاب مغز شوند‌.

اگر زن بارداری که سابقه ابتلا به آبله مرغان یا واکسیناسیون علیه آن را ندارد، در معرض ویروس واریسلا زوستر قرار بگیرد، ممکن است به آبله مرغان مبتلا شود. ابتلا به آبله مرغان در دوران بارداری می تواند برای مادر و جنین عوارضی ایجاد کند و نیازمند پیگیری پزشکی است.

درمان خانگی بیماری زونا

خوشبختانه بیماری زونا در سالمندان قابل درمان و کنترل است و مراجعه به موقع به پزشک می تواند به کاهش شدت علائم و پیشگیری از برخی عوارض کمک کند. واکسن زونا نیز یکی از واکسن های ضروری بزرگسالان محسوب می شود و می تواند خطر ابتلا به زونا و عوارض ناشی از آن را کاهش دهد. برای درمان زونا، پزشک ممکن است داروهای ضد ویروسی، مسکن ها و در صورت نیاز داروهای دیگری برای کنترل درد، خارش یا دردهای عصبی تجویز کند.

در مورد بهترین پماد برای زونا نمی توان یک پماد مشخص را برای همه افراد مناسب دانست. درمان اصلی زونا معمولا با داروهای ضد ویروسی انجام می شود و انتخاب داروی موضعی به وضعیت پوست و علائم بیمار بستگی دارد. برای کاهش تحریک و خارش نیز می توان با نظر پزشک از روش های مناسب استفاده کرد. همچنین بهتر است تاول ها و زخم ها را نخارانید، زیرا این کار می تواند باعث آسیب بیشتر به پوست و افزایش خطر عفونت شود.

• یکی از مؤثرترین روش‌های درمان خانگی زونا استفاده از کمپرس‌ آب سرد است. کمپرس آب سرد می‌تواند به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کند. کافی است یک حوله‌ی تمیز را در آب سرد خیس کنید و روی ناحیه‌ی مبتلا قرار دهید. تکرار این کار چند بار در روز می‌تواند از میزان درد بیمار بکاهد.
• استفاده از بلغور جو دو سر می‌تواند خارش و تحریک پوست را کاهش دهد. برای انجام این کار، یک فنجان بلغور جو دو سر را به یک لیوان آب گرم اضافه کنید و به مدت 15 تا 20 دقیقه آن را به نواحی بمالید. این روش نیز به آرامش پوست و کاهش خارش بسیار کمک می‌کند.

• مصرف مکمل‌هایی مثل ویتامین سی و ویتامین ای نیز می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی بدن و تسریع فرآیند بهبود بیمار کمک کند. ویتامین C به عنوان یک آنتی‌اکسیدان بسیار قوی شناخته شده که می‌تواند به دفاع بدن با عفونت‌ها کمک کند، در حالی که ویتامین E به بهبود پوست و کاهش حجم زخم‌های بیمار کمک می‌کند. مصرف مواد غذایی غنی از این ویتامین‌ها مانند مرکبات، کیوی، بادام و اسفناج نیز برای جلوگیری از علت بیماری زونا در زنان توصیه می‌شود.
• استفاده از عصاره‌ی سیر نیز به عنوان یک روش طبیعی دیگر برای درمان بیماری زونا شناخته شده است. سیر خواص ضدویروسی و ضدباکتریایی دارد که می‌تواند به کاهش علائم این مریضی بسیار کمک کند. می‌توانید چند حبه سیر را خرد کرده و با کمی روغن زیتون مخلوط کنید و روی ناحیه‌ی مبتلا بمالید. این روش را دو بار در روز تکرار کنید.
• مصرف چای سبز نیز می‌تواند به کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن بیمار کمک کند. چای سبز حاوی آنتی‌اکسیدان‌های بسیار قوی است که به بهبود سریع‌تر بیماری زونا و همچنین کبودی بدن کمک می‌کند. نوشیدن چند فنجان چای سبز در روز می‌تواند مؤثر باشد.
• برای درمان درد زونا در سالمندان، پزشک ممکن است متناسب با شدت درد از مسکن ها یا داروهای مخصوص دردهای عصبی استفاده کند. استفاده از کمپرس خنک روی ناحیه درگیر و پوشیدن لباس های نخی و گشاد نیز می تواند به کاهش تحریک پوست و احساس درد کمک کند.

چه زمانی برای زونا باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر سالمند دچار بثورات و تاول های مشکوک به زونا شده است، بهتر است در اولین فرصت توسط پزشک معاینه شود؛ زیرا شروع زودهنگام درمان می تواند به کاهش شدت بیماری و خطر برخی عوارض کمک کند. مراجعه سریع تر اهمیت بیشتری دارد اگر:

• بثورات نزدیک چشم، پیشانی، بینی یا گوش ایجاد شده باشند.
• درد شدید یا غیرقابل کنترل باشد.
• تب، ضعف شدید یا بدحال شدن عمومی ایجاد شود.
• تاول ها قرمز، متورم یا چرکی شوند.
• سالمند سیستم ایمنی ضعیفی داشته باشد یا داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی مصرف کند.
• بعد از برطرف شدن ضایعات پوستی، درد یا سوزش همچنان ادامه داشته باشد.

در نهایت، مراقبت از پوست و جلوگیری از خارش مداوم نیز اهمیت دارد. استفاده از لباس‌های نخی و گشاد به کاهش تحریک پوست کمک می‌کند و از پمادهای مخصوص زونا که توسط پزشک تجویز می‌شود نیز می‌توان بهره برد. هرچند این روش‌های خانگی می‌توانند در کاهش علائم مؤثر باشند، اما مهم است که افراد مسن با مشاهده‌ی علائم زونا و یا حتی اگزما به پزشک مراجعه کنند تا درمان‌های مناسب تجویز شود و از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. رعایت بهداشت، تقویت سیستم ایمنی و استفاده از روش‌های طبیعی می‌تواند به مدیریت بهتر این بیماری کمک کند.

سوالات متداول