دیابت چیست؟ انواع دیابت و راه های کنترل و درمان

دیابت بیماری‌ای است که بدن در استفاده از گلوکز مواد غذایی برای تولید انرژی مشکل دارد. این اختلال معمولاً به دلیل علت ترشح نشدن انسولین یا مقاومت سلول‌ها در برابر انسولین رخ می‌دهد و می‌تواند زندگی فرد را با مشکلات جدی مواجه کند. این بیماری شامل دیابت نوع 1، دیابت نوع 2، دیابت بارداری و مرحله پیش‌ دیابت است و حتی علائم دیابت خاموش ممکن است سال‌ها بدون تشخیص باقی بمانند. اولین علائم قند خون اغلب شامل تکرر ادرار، گرسنگی و تشنگی بیش از حد و خستگی مداوم هستند، اما در بسیاری از افراد این علائم به‌صورت تدریجی و خفیف ظاهر می‌شوند. برای شناسایی سریع و پیشگیری از عوارض، داشتن دانش درباره علائم بیماری دیابت عصبی چیست و مهمترین نشانه‌های دیابت ضروری است.

راه‌های کنترل و درمان دیابت شامل اصلاح سبک زندگی، رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و در موارد لازم دارودرمانی است. استفاده از داروی پیش دیابت می‌تواند خطر تبدیل پیش‌دیابت به دیابت نوع 2 را کاهش دهد. با شناخت علت گرفتن دیابت، اصلاح رژیم غذایی و پایش منظم قند خون می‌توان از عوارض جدی این بیماری پیشگیری کرد. در این مقاله به‌صورت کامل به موضوعات جدول انواع دیابت، دیابت چیست به زبان ساده، مهمترین علائم دیابت و سریعترین راه درمان دیابت پرداخته‌ایم تا خواننده بتواند تمام نکات کلیدی درباره پیشگیری، کنترل و درمان دیابت را در یک نگاه دریافت کند. برای کنترل دیابت در سالمندان، مهمترین موضوع رعایت رژیم غذایی است که یک پرستار سالمند متخصص که تحصیلات آکادمیک مرتبط را داشته باشد، می‌تواند در تدوین رژیم و اجرای آن کمک شایانی به سالمندان دیابتی کند.

دیابت چیست؟

دیابت چیست به زبان ساده؟ دیابت یک بیماری شایع است که روند متابولیسم بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد و باعث می‌شود بدن نتواند انرژی مورد نیاز خود را از مواد غذایی تامین کند. به‌طور طبیعی، بدن مواد غذایی را به گلوکز تبدیل می‌کند و از آن انرژی می‌گیرد. زمانی که گلوکز وارد سلول‌ها نشود و در جریان خون باقی بماند، سطح قند خون افزایش می‌یابد و فرد دچار دیابت می‌شود.

یکی از علت گرفتن دیابت، اختلال در تولید یا عملکرد هورمون انسولین است. انسولین که از لوزالمعده ترشح می‌شود، نقش کلیدی در ورود قند به سلول‌ها و استفاده از آن برای انرژی دارد. در صورت کمبود انسولین یا مقاومت سلول‌ها نسبت به آن، بدن نمی‌تواند گلوکز را به درستی جذب کند.

دیابت به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2. علائم هر دو نوع تقریباً مشابه هستند، اما علت ترشح نشدن انسولین و شیوه ابتلا در هر نوع متفاوت است. برای تشخیص و پایش دیابت، استفاده از دستگاه تست قند خون بسیار مهم است. این دستگاه به شما امکان می‌دهد سطح قند خون را در خانه یا محیط‌های پزشکی به‌طور سریع اندازه‌گیری کنید. با کمک آن می‌توان اولین علائم قند خون بالا یا تغییرات ناگهانی قند را شناسایی کرد و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی لازم را انجام داد. استفاده منظم از دستگاه تست قند خون به افراد دیابتی کمک می‌کند تا نوسانات قند خون را کنترل کنند و از بروز عوارض طولانی‌مدت جلوگیری نمایند.

انواع دیابت

به‌طور کلی، چهار نوع اصلی دیابت وجود دارد که بر اساس منشا و علت ابتلا تقسیم‌بندی می‌شوند:

دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2: این دو نوع جزو دیابت مزمن و طولانی‌مدت هستند. دیابت نوع 1 معمولاً به دلیل تخریب سلول‌های تولیدکننده انسولین ایجاد می‌شود، در حالی که دیابت نوع 2 بیشتر ناشی از مقاومت سلول‌ها به انسولین و سبک زندگی ناسالم است.

پیش‌ دیابت: این مرحله قابل برگشت است و سطح قند خون کمی بالاتر از حد نرمال است، اما هنوز به اندازه‌ای نیست که به عنوان دیابت کامل شناخته شود. افراد مبتلا به پیش‌دیابت باید تحت پایش باشند تا از تبدیل این مرحله به دیابت نوع 2 جلوگیری شود.

دیابت بارداری: این نوع دیابت در دوران حاملگی ایجاد می‌شود و معمولاً پس از تولد نوزاد بهبود می‌یابد، اما می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده افزایش دهد.

لازم به ذکر است که دیابت خاموش نیز وجود دارد؛ شرایطی که فرد علائم مشخصی ندارد اما قند خون بالا است و بدون بررسی دقیق و آزمایش ممکن است سال‌ها بدون تشخیص باقی بماند. به همین دلیل، انجام چکاپ منظم و اندازه‌گیری قند خون با دستگاه تست قند خون برای افراد در معرض خطر بسیار مهم است.

دیابت نوع 1

دیابت نوع 1 ممکن است در هر سنی ایجاد شود، اما بیشترین مبتلایان کودکان و نوجوانان هستند و به همین دلیل به این بیماری مزمن دیابت نوجوانان نیز گفته می‌شود. در این بیماری، تولید انسولین توسط بدن تا حد زیادی کاهش می‌یابد و در موارد شدید، سلول‌های بدن توانایی تولید انسولین را کاملاً از دست می‌دهند. بیمار در این شرایط برای کنترل سطح قند خون، نیازمند تزریق روزانه انسولین است.

به نقل از webmd.com :

دیابت نوع 1 وضعیتی است که در آن سیستم ایمنی شما سلول های سازنده انسولین (سلول های بتا) در لوزالمعده را از بین می برد. این بدان معناست که بدن شما نمی تواند انسولین کافی یا اصلاً تولید کند. انسولین هورمونی است که به انتقال گلوکز (قند) از خون و داخل سلول‌ها کمک می‌کند تا بتوان از آن برای انرژی استفاده کرد. از آنجایی که دیابت نوع 1 اغلب در کودکان و بزرگسالان جوان تشخیص داده می شود، قبلاً به آن دیابت نوجوانان می گفتند. در گذشته به آن دیابت وابسته به انسولین نیز می گفتند.

دیابت نوع 1 زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن، به اشتباه سلول‌های بتای پانکراس را که مسئول تولید انسولین هستند، مورد حمله قرار دهد. این حمله باعث تخریب سلول‌ها و کاهش توانایی بدن در استفاده از گلوکز برای تولید انرژی می‌شود. این عامل درنهایت سبب می‌شود که بدن توانایی تولید انسولین را از دست بدهد. در دیابت نوع 1 برخی از آنتی‌بادی‌ها ضدسلولی، آنتی‌بادی‌های ضدانسولین و آنتی‌بادی‌های ضدکلوتامین دکربوکسیلاز دیده می‌شوند. مطالعات نشان می‌دهند که عامل ایجاد این بیماری زمینه ژنتیکی در کنار عوامل محیطی است.

از آنجا که علائم اولیه ممکن است خفیف باشند، علائم دیابت خاموش و اولین علائم قند خون بالا گاهی به‌صورت خستگی، تشنگی زیاد، تکرر ادرار یا کاهش وزن بدون دلیل ظاهر می‌شوند. شناسایی مهمترین علائم دیابت در کودکان و نوجوانان اهمیت بالایی دارد تا از بروز عوارض طولانی‌مدت پیشگیری شود.

اضافه وزن و چاقی ارتباطی به ابتلا به این بیماری ندارد. دیابت نوع 1 را به‌عنوان دیابت وابسته به انسولین هم می‌شناسند. به این معنی که فرد باید روزانه انسولین مصنوعی دریافت کند. عوامل مخرب در بروز این بیماری عبارت‌اند از:

• جغرافیا و محل زندگی
• وجود پروتئین‌های سیستم ایمنی بدن
• بیماری‌های پانکراس و غدد داخلی بدن
• فاکتورهای محیطی
• سابقه خانوادگی

درمان قطعی دیابت نوع 1 وجود ندارد، زیرا نمی‌توان سلول‌های نابود شده توسط سیستم ایمنی را بازسازی کرد. حتی پیوند پانکراس نیز ریسک بالایی دارد و در بسیاری از موارد انجام آن توصیه نمی‌شود.

دیابت نوع 2

این نوع دیابت بیشتر در افراد بزرگسال رایج است و حدود ۹۰ درصد افراد مبتلا به دیابت دچار دیابت نوع 2 هستند. در این بیماری، بدن انسولین کافی تولید می‌کند؛ اما سلول‌ها قادر به استفاده مؤثر از آن نیستند. به‌این ترتیب، گلوکز به سلول‌های بدن منتقل نمی‌شود و در جریان خون باقی می‌ماند. در دیابت نوع 2 حتی قند موجود در میوه‌ها هم می‌تواند بر میزان قند خون تأثیر بگذارد. اینکه چه میوه هایی برای قند بد است، موضوع یک مقاله مجزا است.

دلیل ابتلا به دیابت نوع 2 هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی دارند. بیشترین مبتلایان معمولاً اضافه‌وزن دارند، هرچند داشتن اضافه‌وزن شرط لازم برای ابتلا نیست و افرادی بدون چاقی نیز دچار این بیماری می‌شوند.

مواردی که احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

• ژنتیک
• نژاد
• بالا رفتن سن
• چاقی یا اضافه وزن
• کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت
• سطح غیرطبیعی کلسترول و تری‌گلیسرید
• فشار خون بالا
• سندروم تخمدان پلی‌کیستیک
• سابقه ابتلا به دیابت بارداری

شناخت این عوامل و توجه به مهمترین علائم دیابت، می‌تواند به پیشگیری و کنترل سریع بیماری کمک کند و در کنار رژیم غذایی و ورزش، به سریعترین راه درمان دیابت نوع 2 نزدیک‌تر شویم.

دیابت بارداری

دوران حاملگی با نوسانات شدید هورمونی همراه است و بسیاری از زنان در این دوره دچار تغییرات متابولیکی می‌شوند. یکی از مشکلات شایع در این دوران، دیابت حاملگی است که منجر به افزایش قند در زنان باردار می‌شود و می‌تواند سلامت مادر و جنین را تهدید کند.

تشخیص به‌موقع قند بارداری اهمیت بالایی دارد، زیرا در صورت عدم شناسایی و درمان به‌موقع، مادر و جنین هر دو ممکن است در آینده دچار دیابت نوع 2 شوند. خوشبختانه، با رعایت رژیم غذایی مناسب، ورزش سبک و پایش منظم قند خون، شانس درمان دیابت در زنان باردار بعد از زایمان وجود دارد و این بیماری می‌تواند به‌کل از بین برود.

علائم دیابت بارداری شامل موارد زیر است:

• تکرر ادرار و تشنگی شدید
• خستگی و ضعف غیرعادی
• افزایش وزن سریع و غیرطبیعی
• تاری دید یا مشکلات بینایی
• گرسنگی مداوم و غیرعادی

با شناسایی سریع این علائم و بررسی قند بارداری توسط پزشک متخصص زنان یا غدد، می‌توان از عوارض جدی برای مادر و جنین جلوگیری کرد. این امر باعث می‌شود که زنان باردار سالم‌تر دوران حاملگی را سپری کنند و خطر ابتلا به دیابت در آینده کاهش یابد. ریسک فاکتورها یا عوامل خطر دیابت بارداری عبارت‌اند از:

• اضافه وزن پیش از حاملگی
• سن بیشتر از 25 سال
• سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری
• نژاد: معمولا نژادهای آمریکایی، هندی، آسیایی، اسپانیایی بیشتر دچار دیابت بارداری می‌شوند.

پیش‌ دیابت

پیش‌ دیابت مرحله‌ای از بیماری است که سطح قند خون بالاتر از حد نرمال است، اما هنوز به‌اندازه‌ای نیست که به عنوان دیابت نوع 2 شناخته شود. این وضعیت نوعی دیابت خاموش محسوب می‌شود، زیرا علائم آن اغلب خفیف هستند و ممکن است بدون بررسی دقیق و آزمایش تشخیص داده نشود.

پیش‌دیابت بیشتر در افرادی دیده می‌شود که والدین یا اعضای خانواده‌شان به دیابت مبتلا هستند و یا سبک زندگی و رژیم غذایی نامناسبی دارند. اولین علائم قند خون بالا در این مرحله ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تشنگی و تکرر ادرار خفیف
• خستگی و ضعف غیرعادی
• گرسنگی مداوم
• اختلال در تمرکز و انرژی پایین
• افزایش وزن غیرعادی یا نوسانات وزنی

تشخیص به موقع پیش‌دیابت و اقداماتی مانند اصلاح رژیم غذایی، ورزش منظم و استفاده از داروی پیش دیابت می‌تواند از پیشرفت بیماری به دیابت نوع 2 جلوگیری کند و سلامت طولانی‌مدت بدن را تضمین نماید. رایج‌ترین داروی مورد استفاده برای پیش دیابت، متفورمین است. این دارو با کاهش تولید گلوکز در کبد و افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین، به کنترل قند خون کمک می‌کند. تحقیقات نشان داده است که مصرف متفورمین همراه با تغییر سبک زندگی می‌تواند احتمال تبدیل پیش‌دیابت به دیابت نوع 2 را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

دیابت شیرین

دیابت شیرین نام قدیمی و غیررسمی بیماری دیابت است که به اختلال در کنترل قند خون اشاره دارد. در این بیماری، بدن نمی‌تواند به‌درستی از انرژی مواد غذایی استفاده کند، زیرا یا انسولین کافی تولید نمی‌شود و یا سلول‌ها توانایی استفاده از انسولین تولید شده را ندارند (مقاومت به انسولین).

به عبارت دیگر پس از مصرف غذا، گلوکز وارد جریان خون می‌شود، اما بدن قادر به انتقال آن به سلول‌ها نیست و در نتیجه قند خون بالا می‌ماند. این حالت می‌تواند در دیابت نوع 1 (عدم تولید انسولین) یا دیابت نوع 2 (مقاومت سلول‌ها به انسولین) مشاهده شود. می‌توان گفت اصطلاح دیابت شیرین همان دیابت است و شامل دو نوع اصلی دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2 می‌شود. شناخت این بیماری و پایش مرتب قند خون، به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت کمک می‌کند.

راه‌ های پیشگیری دیابت

دیابت نوع 2 معمولاً به دلیل سبک زندگی ناسالم و عادات غذایی غلط ایجاد می‌شود. خوشبختانه، این بیماری تا حد زیادی با داشتن راه‌های پیشگیری دیابت قابل کنترل است. البته افرادی که سابقه خانوادگی قوی در ابتلا به دیابت دارند، نیازمند مراقبت بیشتر و رعایت دقیق سبک زندگی سالم هستند.

پیشگیری غذایی از ابتلا به دیابت:

برای جلوگیری از دیابت، رعایت نکات تغذیه‌ای اهمیت بالایی دارد. مصرف مواد مغذی باید متعادل باشد و از دریافت کالری بیش از حد خودداری کنید. میزان پروتئین، ویتامین‌ها و سایر مواد مغذی را کنترل کرده و برنامه غذایی متعادل داشته باشید.

پرهیز از خرده‌خوری:

یکی از اصول مهم در جلوگیری از دیابت، مصرف سه وعده غذایی منظم در روز است. از خوردن میان‌وعده‌های شیرین یا ناسالم خودداری کنید تا قند خونتان پایدار بماند.

نوشیدن چای و نوشیدنی‌های سالم:

به جای مصرف قند و شیرینی همراه با چای، از شیرینی‌های طبیعی مانند توت یا کشمش استفاده کنید. همچنین مصرف نوشیدنی‌های شیرین مانند نوشابه و آبمیوه‌های صنعتی را کاهش دهید.

انتخاب غذای سالم:

غذاهای سرخ‌کرده، فست‌فود و پرادویه را محدود کنید. غذاهای گیاهی، کم‌کالری و سرخ‌نشده انتخاب بهتری هستند. فیبر مورد نیاز بدن را از برنج کامل، میوه‌ها و سبزیجات تامین کنید و از سس‌های صنعتی پرهیز کنید.

فعالیت بدنی منظم:

ورزش منظم به سوخت و ساز بدن و کنترل کالری کمک می‌کند. پیاده‌روی، دویدن، شنا، ورزش‌های هوازی و حتی ورزش‌های رزمی می‌توانند بخشی از برنامه هفتگی شما باشند. حداقل سه بار در هفته فعالیت بدنی داشته باشید.

کنترل وزن و حذف دخانیات:

کاهش وزن، نقش مهمی در جلوگیری از دیابت دارد. همچنین مصرف سیگار و دخانیات را کاملاً کنار بگذارید تا سلامت عمومی بدن حفظ شود.

نکات تکمیلی برای جلوگیری از دیابت:

• روزانه به میزان کافی آب بنوشید.
• از کاهش ویتامین D جلوگیری کنید.
• مصرف قهوه و چای به اندازه مفید است.
• حجم وعده‌های غذایی را کنترل کنید و از پرخوری پرهیز کنید.

رعایت این نکات ساده اما موثر می‌تواند شانس ابتلا به دیابت را به شدت کاهش دهد و زندگی سالم‌تر و طولانی‌تری را برای شما فراهم کند.

جلوگیری از عوارض دیابت

تنها راه موثر برای جلوگیری از عوارض دیابت، کنترل دقیق قند خون در طول روز است. مبتلایان به دیابت نوع 1 معمولاً برنامه مشخصی برای تزریق انسولین دارند، اما بیماران دیابت نوع 2 بیشتر در معرض خطر هستند و گاهی فقط قند خون ناشتا را بررسی می‌کنند، در حالی که نوسانات قند خون در طول روز می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

از مهم‌ترین عوارض دیابت، تخریب اعصاب بینایی و شنوایی است که به‌صورت خاموش و بی‌نشانه پیش می‌رود. این عوارض می‌توانند بینایی فرد را تا ۹۵ درصد کاهش دهند و اولین نشانه‌ها شامل تاری دید و دید تیره و تاریک هستند. همچنین آسیب به اعصاب شنوایی ممکن است ۴۰ تا ۷۰ درصد اتفاق بیفتد و قابل درمان نیست.

برای کنترل دیابت و جلوگیری از عوارض آن:

• حداقل روزی ۳ بار قند خون خود را چک کنید
• به‌صورت منظم با پزشک متخصص غدد در ارتباط باشید و داروها را به‌روز کنید
• به رژیم غذایی توجه ویژه داشته باشید، مخصوصاً در مواقع خاص مانند ماه رمضان چون دیابت در ماه رمضان ممکن است برای روزه داران دیابتی مشکل ساز شود.

توجه داشته باشید که برخی داروها مانند متفورمین می‌توانند برای کلیه و کبد در سالمندان مضر باشند، بنابراین پایش منظم و مشاوره پزشک ضروری است. رعایت این نکات به کنترل بهتر بیماری و کاهش خطر عوارض دیابت کمک می‌کند.

درمان دیابت

برای درمان دیابت روش‌های مختلفی وجود دارد، اما بیشتر این درمان‌ها با هدف کنترل علائم و جلوگیری از عوارض دیابت انجام می‌شوند. درمان قطعی برای دیابت نوع 1 و نوع 2 هنوز وجود ندارد. حتی پیوند پانکراس برای دیابت نوع 1 کمتر توصیه می‌شود، زیرا ترشحات غده پانکراس می‌تواند واکنش شدید سیستم ایمنی را تحریک کند و احتمال پس زدن بافت بالا است.

با این وجود، انجام منظم درمان‌های دیگر از جمله دارودرمانی، تغییر سبک زندگی و پایش روزانه قند خون، همچنان ضروری است و سریعترین راه درمان دیابت به معنای کنترل مناسب قند خون و رعایت سبک زندگی سالم است.

درمان دیابت نوع 1

• تجویز دارو: دارودرمانی اولین روش درمان دیابت نوع 1 است. معمولا برای درمان این بیماری از دوزهای مختلف انسولین در بازه‌های زمانی کوتاه مدت استفاه می‌شود. این درمان معمولا به شیوه تزریقی استفاده می‌شود و تنها درصورت رعایت تمام نکات، موثر خواهد بود. در کنار دارودرمانی، معمولا پزشکان توصیه‌های دیگری هم برای بیماران دارند.
• تغییر سبک زندگی: در کنار دارودرمانی معمولا از بیمار خواسته می‌شود که سبک و طریقه زندگی خود را تغییر دهد. شیوه زندگی باید به‌گونه تغییر کند که مصرف و دریافت قند خون تا اندازه زیادی کاهش یابد.
• جراحی: گاهی در موارد حاد پزشک جراحی پیوند پانکراس را پیشنهاد می‌کند. با جراحی پیوند پانکراس در این روش معمولا سلول‌های جدید توانایی لازم برای کنترل انسولین و قند خون را دارند، اما در کنار روش جراحی لازم است که روش‌های دارودرمانی هم به کار گرفته شوند.

انسولین درمانی

برای درمان دیابت نوع 1، انسولین درمانی ضروری است و معمولاً اولین راهکار برای کنترل بیماری محسوب می‌شود. تزریق انسولین به بدن کمک می‌کند تا قند خون به سطح مناسب برسد و انرژی مورد نیاز سلول‌ها تأمین شود.

یکی از عوارض جانبی مصرف انسولین، هیپوگلیسمی یا کاهش ناگهانی قند خون است. روش و دوز تزریق انسولین بستگی به شرایط فرد دارد و در موارد شدید، گاهی در دیابت نوع 2 نیز از انسولین درمانی استفاده می‌شود.

درمان دیابت نوع 2

ابتلا به دیابت نوع 2، ارتباط مستقیمی با شیوه زندگی فرد دارد. به‌همین دلیل است که با تغییر شیوه زندگی می‌توان تا اندازه زیادی این بیماری را کنترل کرد

تغییر سبک زندگی و تغذیه: اصلاح الگوی غذایی و کم کردن مصرف قند و کربوهیدرات، یا حذف آن در موارد شدید بیماری، اولین مرحله برای درمان دیابت نوع 2 است. رژیم غذایی فردی که به این بیماری مبتلا است؛ باید سرشار از سبزیجات و پروتئین‌ها باشد و کمترین مصرف قند و کربوهیدرات را داشته باشد. درصورتی‌که این رژیم غذایی را رعایت کنید؛ می‌توانید این بیماری خاموش و خطرناک را درمان کنید.

ورزش: داشتن تحرک زیاد و فعالیت کافی برای درمان دیابت مفید است.

دارودرمانی: در موادی که با رژیم غذایی یا ورزش نتوانید به بیماری غلبه کنید؛ دارودرمانی مفید خواهد بود. در این مرحله پزشک داروهایی مانند انسولین و دیگر داروها را تجویز می‌کنند و در کنار تغییر سبک زندگی، دارودرمانی هم آغاز می‌شود. کسانی که به دیابت نوع 2 مبتلا هستند؛ معمولا باید مصرف قند خون را کنترل کنند.

داروی متفورمین

متفورمین اولین دارویی است که برای درمان دیابت نوع 2 تجویز می‌شود. این دارو سبب می‌شود که سطح گلوکز در کبد بیمار کم شده و بدن به شیوه بهتری بتواند از آن استفاده کند. هرچند این دارو می‌تواند باعث ایجاد حالت تهوع و بیرون‌روی شدید در بیمار شود. پزشکان معمولا توصیه می‌کنند که این دارو بعد از وعده‌های غذایی مصرف شود تا بدن راحت‌تر آن را هضم کند. مواردی که داروی متفورمین کارساز نباشد؛ از داروهای دیگر استفاده می‌کنند.

داروی سولفونیل

سولفونیل اوره یک نیروی محرکه مکمل است که انسولین خون را افزایش داده و ترتیبی می‌دهد که بدن بتواند مقدار انسولین بیشتری ترشح کند. از رایج‌ترین نمونه‌های این دارو  گلیبوراید، گلیپیزید و گلیمپیرید هستند. کاهش وزن و کاهش ناگهانی قند خون از عوارض جانبی احتمالی این دارو هستند.

داروی Meglitinides

Meglitinides هم مانند سولفونیل اوره عمل می‌کند؛ اما تأثیرگذاری سریع‌تری دارد و ماندگاری آن کوتاه‌تر است. عوارض این دارو هم مانند عوارض جانبی سولفونیل است. همچنین کاهش فشار خون ناگهانی هم در مصرف کنندگان این دارو گزارش شده است.

داروی بازدارنده‌های DPP-4

رایج‌ترین داروهای این دسته سیتاگلیپتین، ساکساگلیپتین و لیناگلیپتین هستند که به کاهش سطح قند خون کمک کرده و تاثیرگذاری بسیار کمی دارند. این داروها باعث کاهش وزن نمی‌شوند؛ اما عوارض جانبی آن‌ها معمولا شامل درد مفصلی و خطر پانکراس است.

هر کدام از این داروها توسط پزشک تجویز می‌شوند. تجویز نوع و دوز دارو به‌شدت بیماری فرد بستگی دارد. گذشته از درمان‌های کلی، برای درمان هر کدام از انواع دیابت توصیه‌های ویژه‌ای وجود دارد.

درمان خانگی دیابت

دیابت بیماری است که با رعایت برخی از نکات در خصوص لایف‌استایل و همچنین تغییر رژیم غذایی می‌توان به درمان آن کمک کرد. همچنین برخی از داروهای گیاهی و روش‌های سنتی هم می‌توانند به درمان این بیماری کمک کنند. البته درمان دیابت در کودکان بسیار متفاوت از بزرگسالان است.

• مصرف سبزیجاتی مانند ریحان: مصرف ریحان به‌صورت خام یا دمنوش برای کم کردن قند خون مفید است.
• دمنوش بابونه: چای بابونه در حین اینکه آرامش‌بخش است و به کاهش استرس هم کمک می‌کند؛ برای تنظیم و کنترل قند خون نیز مفید است.
• مصرف دارچین و زردچوبه: دارچین و زردچوبه خاصیت چربی‌سوزی و آنتی‌اکسیدانی داشته و برای کنترل قند خون مفید هستند.
• گیاهان دارویی: مصرف گیاهان دارویی از جمله عرق خارمریم، گیاه گزنه، هندوانه ابوجهل، سماق، سیاه‌دانه، آلوئه‌ورا، و چای سبز در کنار رژیم غذایی به کنترل قند خون کمک می‌کنند.

تشخیص دیابت بدون آزمایش

علائم دیابت نوع 1 و نوع 2 گاهی دیر ظاهر می‌شوند و به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت بالایی دارد. افرادی که ژنتیک ابتلا به دیابت دارند یا سبک زندگی سالمی ندارند، بهتر است به‌صورت مرتب چکاپ دیابت انجام دهند.

از اولین علائم دیابت خاموش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تشنگی و گرسنگی مکرر
• تکرر ادرار و بی‌اختیاری
• خشکی دهان و خستگی مداوم
• خوب نشدن زخم‌ها، به‌خصوص در انگشتان دست و پا
• تاری دید یا احساس فشار در چشم‌ها

با مشاهده علائم هشداردهنده مانند احساس گیجی، تورم دست و پا، درد در قفسه سینه، بازو و فک، سریعاً به پزشک مراجعه کنید. افرادی که بیش از ۲۵ سال سن دارند و دارای اضافه وزن هستند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت هستند. همچنین توصیه می‌شود:

• خانم‌هایی که سابقه دیابت بارداری دارند، هر ۳ سال یکبار غربالگری شوند.
• افرادی که در مرحله پیش دیابت هستند، سالانه سطح قند خون خود را کنترل کنند.

سخن آخر

دیابت بیماری است که طی آن بدن فرد انسولین کمتری تولید می‌کند یا سلول‌ها قادر به جذب و استفاده از انسولین نیستند. به‌این‌ترتیب سلول‌های بدن گلوکز را برای تامین انرژی دریافت نکرده و گلوکز در خون بیمار باقی می‌ماند. این بیماری شامل دو نوع اول و دوم است. همچنین ابتلا به بیماری پیش‌دیابت و دیابت بارداری هم رایج است. ابتلا به این بیماری به نوع آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد تغییر سبک زندگی و اصلاح رژیم غذایی در کنترل قند خون موثر است. در موارد شدیدتر دارودرمانی و حتی جراحی پیوند پانکراس هم می‌تواند کارساز باشد. مرکز خدمات پرستاری سلامت اول، ارائه دهنده خدمات پرستار در منزل، قادر به اعزام نیروی متخصص برای مراقبت از افراد دیابتی در خانه را داشته و می‌توانید طبق نیاز خود از خدمات ما استفاده کنید.

سوالات متداول

میزان ابتلا به دیابت در ایران چقدر است؟

آمارها نشان می‌دهند که 15 درصد از جمعیت بزرگ‌سال در ایران به این بیماری دچار هستند. بیماری پیش دیابت هم آمار 25 درصدی در جعیت ایرانی‌ها دارد. اضافه وزن و رژیم غلط غذایی از عوامل مهم ابتلا به این بیماری است.

آیا مصرف مخدر به درمان دیابت کمک می‌کند؟

مرسوم است که به افراد دیابتی مصرف تریاک توصیه شود. تریاک می‌تواند به‌صورت موقتی باعث کاهش قند خون شود؛ اما بلافاصله باعث ایجاد سرگیجه و ضعف شده و در عرض چند ساعت بعد سطح قند خون نیز به حالت عادی بازمی‌گردد. در نتیجه این روش کمکی به بهبود زندگی روتین بیمار نمی‌کند.

ارتباط دیابت و ناتوانی‌های جنسی چیست؟

مردان دیابتی به‌واسطه دیابت نوع 2 معمولا دچار اختلال نعوظ می‌شوند. اختلال نعوظ یا عدم نعوظ برای مدت طولانی روی کلیت روابط جنسی تاثیر خواهد گذاشت.

بهترین میوه‌ ها برای درمان دیابت کدام هستند؟

انواع توت‌ها و مرکبات، گیلاس، آلو، گریپ‌فروت، هلو و سیب بهترین میوه‌هایی هستند که می‌توانند به کاهش سریع قند خون کمک کنند.

در کدام نوع دیابت، لوزالمعده توانایی تولید انسولین ندارد؟

در دیابت نوع یک غده پانكراس توانایی تولید انسولین را ندارد.

مهمترین علائم دیابت چیست؟

پرخوری و تشنگی مکرر، تکرر ادرار، خستگی، تاری دید و خوب نشدن زخم‌ها از اولین علائم دیابت هستند.

آیا دیابت درمان قطعی دارد؟

خیر، درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد، اما با تغییر سبک زندگی، مصرف دارو و انسولین می‌توان قند خون را کنترل کرد و از عوارض آن جلوگیری نمود.

دیابت چه عوارضی دارد؟

عوارض دیابت شامل مشکلات بینایی، نارسایی کلیه، اختلال در اعصاب، بیماری‌های قلبی و حتی قطع عضو است.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به دیابت هستند؟

افراد دارای اضافه وزن، کسانی که فعالیت بدنی کمی دارند، سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت دارند یا زنان بارداری که سابقه دیابت بارداری داشته‌اند.

آیا دیابت ارثی است؟

بله، ژنتیک نقش مهمی در ابتلا به دیابت دارد، اما عوامل محیطی مثل تغذیه ناسالم و کم‌تحرکی هم تأثیر زیادی دارند.

چه زمانی باید تست قند خون داد؟

افراد بالای 25 سال، کسانی که اضافه وزن دارند یا علائم مشکوک به دیابت در آن‌ها دیده می‌شود، بهتر است به‌صورت دوره‌ای قند خون خود را آزمایش کنند.